Ubuntu 12.04 x32 VPS Üzerine Koha Kütüphane Yazılımı Kurulumu

Ubuntu 12.04 x32 VPS Üzerine Koha Kütüphane Yazılımı Kurulumu

Bu makale, kütüphaneler için açık kaynaklı ve entegre bir otomasyon sistemi olan Koha’yı, eski ancak bazı ortamlarda hala kullanılan Ubuntu 12.04 x32 (Precise Pangolin) işletim sistemine sahip bir Sanal Özel Sunucu (VPS) üzerine nasıl kuracağınızı adım adım açıklamaktadır. Ubuntu 12.04, uzun süredir desteklenmeyen bir sürüm olmasına rağmen, belirli senaryolarda veya mevcut altyapılarda bu sürüme kurulum yapma ihtiyacı doğabilir. Bu kılavuz, bu tür bir ihtiyacı olan kullanıcılara yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Giriş: Koha ve Ubuntu 12.04 Ortamı

Koha, dünya genelinde binlerce kütüphane tarafından kullanılan, zengin özelliklere sahip, kapsamlı bir kütüphane yönetim sistemidir. Kataloğlama, ödünç verme/iade, kullanıcı yönetimi, OPAC (Çevrimiçi Halk Erişim Kataloğu), raporlama ve seri yayınlar gibi birçok modülü bünyesinde barındırır. Açık kaynak kodlu olması, esnekliği ve geniş topluluk desteği sayesinde kütüphaneler için cazip bir çözümdür.

Ubuntu 12.04 x32, 2012 yılında piyasaya sürülmüş ve Nisan 2017’de genel desteği sona ermiş bir işletim sistemi sürümüdür. 32-bit mimarisi, günümüz standartlarına göre daha kısıtlı bellek ve işlemci gücüne sahip eski donanımlar veya VPS paketleri için tercih edilmiş olabilir. Bu eski sürümde kurulum yaparken, güncel depolarda bazı paketlerin bulunmaması veya uyumluluk sorunları yaşanması olasıdır. Bu nedenle, kurulum sürecinde bazı ek adımlar veya eski paket kaynaklarına yönelme gerekebilir. Bu kılavuz, bu zorlukları aşmanıza yardımcı olacak detayları içermektedir.

Ön Gereksinimler

Kuruluma başlamadan önce aşağıdaki ön gereksinimlerin karşılandığından emin olun:

* Ubuntu 12.04 x32 VPS: Çalışır durumda ve SSH erişimi olan bir VPS.
* Root veya Sudo Yetkileri: Kurulum için yönetici haklarına sahip olmanız gerekmektedir.
* İnternet Bağlantısı: VPS’in internete erişimi olmalıdır.
* Temel Linux Bilgisi: Komut satırı kullanımı hakkında temel bilgiye sahip olmak faydalı olacaktır.
* Minimum Sistem Kaynakları:
* RAM: En az 1 GB (2 GB veya üzeri önerilir).
* Disk Alanı: En az 10 GB (20 GB veya üzeri önerilir).
* CPU: 1 çekirdek (2 çekirdek veya üzeri önerilir).

Kurulum Adımları

Kurulum sürecini daha anlaşılır hale getirmek için adımları bölümlere ayıracağız.

Adım 1: Sistemi Güncelleme ve Gerekli Paketleri Kurma

Herhangi bir kuruluma başlamadan önce sistemin güncel olduğundan emin olmak önemlidir. Bu, potansiyel güvenlik açıklarını kapatır ve paket bağımlılıklarını doğru şekilde yönetmeye yardımcı olur.

sudo apt-get update
sudo apt-get upgrade
sudo apt-get dist-upgrade

Bu komutlar, paket listelerini günceller ve mevcut tüm paketleri en son sürümlerine yükseltir. Ardından, Koha’nın düzgün çalışması için gerekli olabilecek temel araçları ve bağımlılıkları kuralım:

sudo apt-get install -y build-essential wget git curl nano

* build-essential: Derleme araçları (gcc, g++ vb.) içerir.
* wget, curl: Dosya indirme araçları.
* git: Versiyon kontrol sistemi, bazı kaynak kodlarını çekmek için kullanılabilir.
* nano: Basit bir metin düzenleyici.

Adım 2: MySQL Veritabanı Sunucusunu Kurma ve Yapılandırma

Koha, verilerini depolamak için bir veritabanına ihtiyaç duyar. MySQL (veya MariaDB) en yaygın kullanılan seçenektir. Ubuntu 12.04 depolarında MySQL 5.5 bulunur.

sudo apt-get install -y mysql-server mysql-client

Kurulum sırasında MySQL root kullanıcısı için bir parola belirlemeniz istenecektir. Bu parolayı güvenli bir yerde saklayın.

MySQL Yapılandırması:
Koha’nın düzgün çalışması için MySQL’in bazı ayarlarının değiştirilmesi gerekebilir. my.cnf dosyasını düzenleyeceğiz:

sudo nano /etc/mysql/my.cnf

Aşağıdaki satırları [mysqld] bölümünün altına ekleyin veya mevcut satırları düzenleyin:

[mysqld]
... diğer ayarlar ...
character-set-server = utf8
collation-server = utf8_general_ci
max_allowed_packet = 128M
innodb_log_file_size = 512M
skip-name-resolve

* character-set-server = utf8: Veritabanının varsayılan karakter setini UTF-8 olarak ayarlar. Koha için kritik öneme sahiptir.
* collation-server = utf8_general_ci: Varsayılan harmanlama düzenini ayarlar.
* max_allowed_packet = 128M: MySQL’in işleyebileceği maksimum paket boyutunu artırır. Büyük bibliyografik kayıtlar için önemlidir.
* innodb_log_file_size = 512M: InnoDB motorunun günlük dosya boyutunu artırır. Performans için faydalıdır.
* skip-name-resolve: MySQL’in istemci bağlantıları için DNS çözümlemesi yapmasını engeller, bu da bağlantı hızını artırabilir.

Değişiklikleri kaydettikten sonra MySQL hizmetini yeniden başlatın:

sudo service mysql restart

Veritabanı Güvenliğini Sağlama:
MySQL kurulumunuzu daha güvenli hale getirmek için aşağıdaki komutu çalıştırın:

sudo mysql_secure_installation

Bu komut size aşağıdaki soruları soracaktır:

* Enter current password for root (enter for none): MySQL root parolanızı girin.
* Change the root password? [Y/n]: Genellikle n seçeneğini seçebilirsiniz çünkü kurulum sırasında zaten bir parola belirlemiştiniz.
* Remove anonymous users? [Y/n]: Y
* Disallow root login remotely? [Y/n]: Y (Güvenlik nedeniyle uzaktan root erişimini kapatmak önerilir.)
* Remove test database and access to it? [Y/n]: Y
* Reload privilege tables now? [Y/n]: Y

Adım 3: Apache Web Sunucusunu Kurma ve Yapılandırma

Koha bir web tabanlı uygulama olduğu için bir web sunucusuna ihtiyaç duyar. Apache2, Ubuntu depolarında standart olarak bulunur.

sudo apt-get install -y apache2

Apache’nin bazı modüllerini etkinleştirmemiz gerekecek:

sudo a2enmod rewrite
sudo a2enmod cgi
sudo a2enmod headers

Bu modüller, Koha’nın URL yeniden yazma, CGI betikleri çalıştırma ve HTTP başlıklarını yönetme yetenekleri için önemlidir. Modülleri etkinleştirdikten sonra Apache’yi yeniden başlatın:

sudo service apache2 restart

Adım 4: Perl ve Gerekli Perl Modüllerini Kurma

Koha, Perl dilinde yazılmıştır ve birçok Perl modülüne bağımlıdır. Ubuntu 12.04, Perl 5.14 ile gelir.

sudo apt-get install -y perl libcgi-pm-perl libdbd-mysql-perl libxml-sax-perl libdatetime-perl libnet-smtp-ssl-perl libmarc-xs-perl libxml-libxml-perl libyaml-syck-perl libemail-sender-perl libhtml-template-perl libtemplate-perl libjson-perl liblwp-useragent-determined-perl libapache2-mod-perl2 libapache2-request-perl

Bu komut, Koha için temel Perl modüllerinin çoğunu kuracaktır. Ancak, Koha’nın daha yeni sürümleri için veya belirli özellikler için ek modüller gerekebilir. Bu modülleri genellikle cpanm veya apt-get aracılığıyla kurabiliriz.

Eğer cpanm yüklü değilse, onu kuralım:

sudo apt-get install -y cpanminus

Ardından, Koha’nın ihtiyaç duyabileceği diğer kritik Perl modüllerini kurmak için cpanm kullanabiliriz. Bu adım, Koha’nın hangi sürümünü kurduğunuza bağlı olarak değişebilir, ancak genel olarak aşağıdaki modüllerin kurulu olması iyi bir başlangıçtır:

sudo cpanm install CGI::Session
sudo cpanm install Date::Calc
sudo cpanm install Email::Sender::Simple
sudo cpanm install HTML::Template::Pro
sudo cpanm install LWP::UserAgent::Determined
sudo cpanm install MARC::Record
sudo cpanm install MARC::Charset
sudo cpanm install XML::LibXML
sudo cpanm install XML::SAX
sudo cpanm install YAML::Syck
sudo cpanm install Net::Z3950::ZOOM
sudo cpanm install Imager
sudo cpanm install PDF::API2
sudo cpanm install Text::CSV_XS
sudo cpanm install Scalar::Util::Numeric
sudo cpanm install IO::Socket::SSL
sudo cpanm install Net::SMTP::SSL
sudo cpanm install Crypt::SSLeay
sudo cpanm install Moose
sudo cpanm install JSON::XS
sudo cpanm install Plack
sudo cpanm install Starman
sudo cpanm install Log::Log4perl
sudo cpanm install Test::More
sudo cpanm install URI::Encode
sudo cpanm install HTML::Strip
sudo cpanm install HTML::TreeBuilder
sudo cpanm install XML::LibXSLT
sudo cpanm install Text::BibTeX
sudo cpanm install Spreadsheet::WriteExcel
sudo cpanm install Spreadsheet::ParseExcel
sudo cpanm install Unicode::Normalize
sudo cpanm install Digest::SHA1
sudo cpanm install Image::Info
sudo cpanm install Image::Scale
sudo cpanm install File::Slurp
sudo cpanm install LWP::Protocol::https
sudo cpanm install Net::IP
sudo cpanm install Parallel::ForkManager
sudo cpanm install XML::RSS

Bu liste kapsamlıdır, ancak Koha’nın belirli bir sürümü veya kullanılan eklentiler daha fazlasını gerektirebilir. Kurulum sonrası Koha web arayüzünde “Koha Bağımlılık Denetleyicisi” sayfasını kontrol etmek her zaman iyi bir fikirdir.

Adım 5: Koha Depolarını Ekleme ve Koha’yı Kurma

Ubuntu 12.04’ün varsayılan depolarında Koha bulunmaz. Bu nedenle, Koha’nın kendi resmi deposunu eklememiz gerekmektedir.

Öncelikle Koha’nın GPG anahtarını ekleyin:

wget -O- http://debian.koha-community.org/koha/gpg.asc | sudo apt-key add -

Ardından, Koha deposunu sources.list dosyanıza ekleyin. Ubuntu 12.04 için genellikle stable veya oldstable yerine daha eski bir sürüm deposunu belirtmek gerekebilir. Ancak, Koha topluluğu genellikle eski Ubuntu sürümleri için belirli depoları uzun süre tutmaz. Bu kılavuz için, Koha 3.12-3.22 civarındaki sürümlerle uyumlu olabilecek genel bir stable depo kullanacağız. Eğer sorun yaşarsanız, daha eski bir Koha sürümü için özel bir depo aramanız gerekebilir.

echo 'deb http://debian.koha-community.org/koha stable main' | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/koha.list

Depoyu ekledikten sonra paket listesini güncelleyin:

sudo apt-get update

Şimdi Koha’yı kurabiliriz:

sudo apt-get install -y koha-common

Bu komut koha-common paketini ve tüm bağımlılıklarını kuracaktır. Kurulum sırasında size bazı sorular sorulabilir, örneğin Apache’yi otomatik olarak yapılandırmak isteyip istemediğiniz gibi. Genellikle varsayılan seçenekleri kabul edebilirsiniz.

Adım 6: Koha Örneği Oluşturma

koha-common paketi yüklendikten sonra, bir Koha örneği oluşturmanız gerekir. Bir örnek, Koha kurulumunuzun ayrı bir çalıştırılabilir kopyasıdır ve kendi veritabanı, yapılandırma dosyaları ve web arayüzüne sahiptir.

sudo koha-create --create-db koha_library

* koha_library: Oluşturacağınız Koha örneğinin adıdır. İstediğiniz başka bir isim verebilirsiniz.
* --create-db: MySQL’de otomatik olarak koha_library adında bir veritabanı ve kullanıcı oluşturmasını sağlar. Bu komut size MySQL root parolasını sorabilir.

Bu komut tamamlandığında, Koha örneğinizin adı, MySQL veritabanı adı, kullanıcı adı ve parolası gibi önemli bilgileri içeren bir özet gösterecektir. Bu bilgileri not alın. Ayrıca Apache için bir yapılandırma dosyası (/etc/apache2/sites-available/koha_library.conf) ve Zebrada dizinleri için yapılandırma dosyaları da oluşturulacaktır.

Adım 7: Koha Örneğini Yapılandırma ve Apache Entegrasyonu

Oluşturulan Koha örneğini Apache ile entegre etmemiz ve bazı yapılandırmaları tamamlamamız gerekiyor.

Apache Sanal Hostunu Etkinleştirme:
Oluşturulan Koha örneği için bir Apache sanal host yapılandırma dosyası oluşturulmuştur. Bunu etkinleştirelim:

sudo a2dissite 000-default # Varsayılan Apache sitesini devre dışı bırakın
sudo a2enmod perl # Perl modülünü tekrar etkinleştirin, bazen koha-create sonrası devre dışı kalabilir.
sudo a2ensite koha_library # Koha örneğinizin adıyla etkinleştirin
sudo service apache2 restart

Koha Çevre Değişkenlerini Ayarlama:
Koha’nın düzgün çalışması için KOHA_CONF gibi bazı çevre değişkenlerinin ayarlanması gerekebilir. Bu genellikle koha-common kurulumu ve koha-create tarafından otomatik olarak yapılır, ancak kontrol etmekte fayda var.

echo $KOHA_CONF

Bu komut /etc/koha/sites/koha_library gibi bir çıktı vermelidir. Eğer boşsa, ~/.bashrc veya /etc/profile dosyasına eklemeniz gerekebilir. Ancak genellikle bu otomatik olarak ayarlanır.

Veritabanını Başlatma:
Koha örneğinizin veritabanına başlangıç verilerini yüklemeniz gerekir. Bu işlem, Koha’nın web arayüzünü ilk kez açtığınızda otomatik olarak da yapılabilir, ancak komut satırından yapmak daha kontrollü bir yaklaşımdır.

sudo koha-mysql koha_library < /usr/share/koha/intranet/mysql/tables.sql
sudo koha-mysql koha_library < /usr/share/koha/intranet/mysql/data.sql

Bu komutlar, Koha'nın temel tablo yapısını ve başlangıç verilerini (örneğin, varsayılan yönetici hesabı) koha_library veritabanına yükler.
Varsayılan yönetici kullanıcı adı: koha_admin
Varsayılan yönetici parolası: koha_admin

Zebra Arama Motorunu Yapılandırma:
Koha, hızlı ve güçlü arama yetenekleri için Zebra (Z39.50 sunucusu) kullanır. Zebra'yı kurup yapılandırmamız gerekiyor.

sudo apt-get install -y koha-zebra

Ardından, Koha örneğiniz için Zebra indekslerini oluşturun ve Zebra sunucusunu başlatın:

sudo koha-rebuild-zebra -v -f koha_library

Bu komut biraz zaman alabilir. Tamamlandığında, Zebra daemon'unun başladığından emin olun:

sudo service koha-zebra-daemon start koha_library

Veya sisteminizde koha-zebra-daemon servisi yoksa:

sudo /usr/share/koha/bin/koha-zebra-ctl.sh -u koha_library start

Zebra'nın otomatik başlaması için cron'a eklenmesi de gerekebilir, ancak genellikle koha-zebra paketi bunu otomatik olarak yapar.

Adım 8: Cron İşlerini Yapılandırma

Koha, çeşitli arka plan görevleri (örneğin, gecikmiş iade bildirimleri gönderme, istatistikleri güncelleme, indeksleri yeniden oluşturma) için cron işlerine ihtiyaç duyar. koha-common paketi genellikle /etc/cron.d/koha-common altında temel cron işlerini yapılandırır. Ek olarak, her Koha örneği için özel cron işleri de olabilir.

Koha örneğiniz için otomatik olarak oluşturulan cron dosyasını kontrol edin:

sudo nano /etc/cron.d/koha-common

Bu dosya, Koha'nın genel bakım görevlerini içerir. Belirli Koha modülleri veya eklentileri için ek cron işleri eklemeniz gerekebilir. Bunlar genellikle Koha'nın web arayüzündeki belgelerde belirtilir.

Adım 9: Koha Web Arayüzüne Erişim

Tüm kurulum adımları tamamlandıktan sonra, Koha'nın web arayüzüne erişebilirsiniz. Koha'nın intranet (yönetim) ve OPAC (halk erişimi) arayüzleri farklı portlarda veya alt alan adlarında çalışır.

Koha örneğinizin oluşturulması sırasında, Apache yapılandırma dosyasına bir port atanmıştır. Bu portu kontrol etmek için:

sudo nano /etc/apache2/sites-available/koha_library.conf

Bu dosyanın içinde Listen ve VirtualHost direktiflerini arayın. Genellikle intranet için 8080 veya 8081, OPAC için 80 veya 8000 gibi portlar kullanılır.

Örneğin, eğer intranet için port 8080 olarak ayarlanmışsa, tarayıcınızdan aşağıdaki adrese gidin:

http://VPS_IP_ADRESİNİZ:8080/

Veya OPAC için port 8000 ise:

http://VPS_IP_ADRESİNİZ:8000/

Koha intranet giriş ekranını görmelisiniz. Varsayılan yönetici bilgileriyle giriş yapın:

* Kullanıcı Adı: koha_admin
* Parola: koha_admin

Giriş yaptıktan sonra, ilk yapmanız gereken şey yönetici parolasını değiştirmek ve kütüphanenizin temel ayarlarını (kütüphane adı, iletişim bilgileri, dil vb.) yapılandırmak olmalıdır.

Post-Kurulum Ayarları:
Koha'nın web arayüzüne giriş yaptıktan sonra, "Koha Yöneticisi" bölümünden aşağıdaki ayarları yapılandırmanız önemlidir:

1. Temel Sistem Ayarları: Kütüphane adı, iletişim bilgileri, saat dilimi, dil.
2. Kullanıcı Sınıfları ve Kural Setleri: Üye türleri, ödünç verme kuralları, gecikme cezaları.
3. Kataloğlama Şablonları: MARC çerçeveleri ve öğe türleri.
4. OPAC Ayarları: Halk erişim kataloğunun görünümü ve işlevselliği.
5. E-posta ve Bildirim Ayarları: Gecikmiş iade bildirimleri, üye kayıt onayları için e-posta sunucusu ayarları.
6. Sistem Tercihleri: Koha'nın davranışını etkileyen binlerce küçük ayar.

Bu ayarlar, kütüphanenizin özel ihtiyaçlarına göre özelleştirilmelidir.

Sorun Giderme ve İpuçları

Ubuntu 12.04 gibi eski bir sistemde Koha kurulumu sırasında bazı yaygın sorunlarla karşılaşabilirsiniz:

* Paket Bağımlılığı Sorunları: apt-get komutları sırasında bağımlılık hataları alırsanız, apt-get -f install komutunu deneyin veya eksik paketleri manuel olarak aramaya çalışın.
* Koha Deposu Sorunları: apt-get update sırasında depo anahtarı veya depo URL'si ile ilgili hatalar alırsanız, Koha topluluğunun güncel depo bilgilerini kontrol edin. Eski sürümler için depolar zamanla değişebilir veya kaldırılabilir.
* MySQL Bağlantı Hataları: my.cnf dosyasındaki ayarları, özellikle character-set-server ve bind-address (eğer varsa) ayarlarını kontrol edin. MySQL hizmetinin çalıştığından emin olun.
* Apache Hataları: sudo tail -f /var/log/apache2/error.log komutuyla Apache hata günlüklerini kontrol edin. mod_perl veya sanal host yapılandırmasıyla ilgili sorunlar olabilir.
* Perl Modülü Eksiklikleri: Koha web arayüzüne giriş yaptıktan sonra "Araçlar > Koha Bağımlılık Denetleyicisi" (Tools > Koha Dependency Checker) sayfasını ziyaret edin. Eksik Perl modüllerini listeleyecektir. Bu modülleri cpanm ile kurun.
* Zebra Arama Sorunları: Zebra hizmetinin çalıştığından ve indekslerin doğru şekilde oluşturulduğundan emin olun. sudo koha-rebuild-zebra -v -f koha_library komutunu tekrar çalıştırmayı deneyin.
* Performans Sorunları: Ubuntu 12.04 x32 ve sınırlı VPS kaynakları ile performans sorunları yaşayabilirsiniz. MySQL ve Apache için bellek ayarlarını optimize etmeyi düşünün.

Güvenlik Hususları

Bir üretim ortamında Koha'yı çalıştırırken güvenlik büyük önem taşır:

* Varsayılan Parolaları Değiştirin: İlk girişte koha_admin parolasını hemen değiştirin. MySQL root parolasının da güçlü olduğundan emin olun.
* SSL/TLS Kullanın: Koha web arayüzüne HTTPS üzerinden erişimi etkinleştirin. Let's Encrypt gibi ücretsiz sertifika sağlayıcıları kullanabilirsiniz. Apache SSL modülünü etkinleştirmeniz ve bir sertifika yapılandırmanız gerekir.
* Güvenlik Duvarı (Firewall): Sadece gerekli portlara (HTTP/HTTPS, SSH) dışarıdan erişime izin vermek için bir güvenlik duvarı (örn. ufw veya iptables) yapılandırın.
* Sistem Güncellemeleri: Ubuntu 12.04'ün desteği sona erdiği için, güvenlik güncellemeleri almayacaktır. Bu, bu sürümü bir üretim ortamında kullanmanın ciddi bir risk taşıdığı anlamına gelir. Mümkünse, daha güncel bir Ubuntu sürümüne (örn. 18.04, 20.04 veya 22.04 LTS) geçiş yapmayı şiddetle tavsiye ederiz. Eğer geçiş mümkün değilse, sunucuyu harici tehditlerden korumak için ek güvenlik önlemleri (örneğin, bir proxy arkasında çalıştırma, Intrusion Detection/Prevention System) almanız gerekebilir.
* Yedekleme: Veritabanı ve Koha yapılandırma dosyalarınızın düzenli yedeklerini alın.

Sonuç

Bu kapsamlı kılavuz, Ubuntu 12.04 x32 VPS üzerine Koha kütüphane yazılımını adım adım nasıl kuracağınızı detaylandırmıştır. Eski bir işletim sistemi sürümü üzerinde çalışmanın getirdiği zorluklara rağmen, doğru adımları izleyerek Koha'yı başarıyla çalışır duruma getirebilirsiniz. Ancak, güvenlik ve performans nedenleriyle, mümkün olan en kısa sürede daha modern ve desteklenen bir Ubuntu sürümüne geçiş yapmanız şiddetle tavsiye edilir.

Koha'nın kurulumu karmaşık görünebilir, ancak bir kez kurulduktan sonra, kütüphanenizin operasyonlarını dijitalleştirmek ve otomatikleştirmek için güçlü ve esnek bir platform sağlayacaktır. Kurulum sonrası Koha'nın zengin özellik setini keşfetmek ve kütüphanenizin özel ihtiyaçlarına göre yapılandırmak için zaman ayırın. Herhangi bir sorunla karşılaştığınızda, Koha topluluğu forumları ve belgeleri değerli kaynaklar olacaktır.