Ubuntu 18.04 Üzerine Python 3 Kurulumu ve Yerel Programlama Ortamı Kurulum Rehberi

Ubuntu 18.04 Üzerine Python 3 Kurulumu ve Yerel Programlama Ortamı Kurulum Rehberi

Ubuntu 18.04, uzun süreli destek (LTS) sunan ve birçok geliştirici tarafından tercih edilen sağlam bir işletim sistemidir. Python ise basit sözdizimi, geniş kütüphane desteği ve çok yönlülüğü sayesinde web geliştirme, veri bilimi, makine öğrenimi, otomasyon ve daha birçok alanda popülerliğini koruyan dinamik bir programlama dilidir. Bu rehber, Ubuntu 18.04 üzerinde Python 3’ün en güncel sürümünü kurmanın ve verimli bir yerel programlama ortamı oluşturmanın adım adım yollarını detaylandıracaktır. Amacımız, hem yeni başlayanlar hem de deneyimli geliştiriciler için net ve kapsamlı bir yol haritası sunmaktır.

Giriş: Python ve Ubuntu 18.04 Neden Bir Arada?

Python’ın popülaritesi, okunabilirliği ve geniş ekosistemi sayesinde hızla artmaktadır. Ubuntu 18.04 ise kararlı yapısı ve geniş topluluk desteği ile Python geliştiricileri için ideal bir platform sunar. Her ne kadar Ubuntu 18.04 varsayılan olarak Python 3.6.9 sürümüyle gelse de, birçok modern proje ve kütüphane daha yeni Python 3 sürümlerini (örneğin 3.8, 3.9, 3.10 veya daha yenisi) gerektirebilir. Bu nedenle, en güncel Python sürümünü kurmak ve projeler arasında çakışmaları önlemek için sanal ortamlar oluşturmak kritik öneme sahiptir. Bu rehberde, Python’ı sisteminize güvenli ve esnek bir şekilde nasıl kuracağınızı, paket yöneticisi PIP’i nasıl kullanacağınızı ve projelerinizi izole etmek için sanal ortamları nasıl oluşturacağınızı öğreneceksiniz. Ayrıca, geliştirme süreçlerinizi kolaylaştıracak popüler entegre geliştirme ortamlarına (IDE) ve metin düzenleyicilere de değineceğiz.

Ön Hazırlıklar: Sistemi Güncelleme ve Gerekli Bağımlılıkları Kurma

Herhangi bir yazılım kurulumuna başlamadan önce sisteminizin güncel olduğundan ve gerekli tüm bağımlılıklara sahip olduğundan emin olmak önemlidir. Bu, olası çakışmaları önler ve sorunsuz bir kurulum süreci sağlar.

Sistemi Güncelleme

İlk adım olarak, Ubuntu paket listelerini güncelleyelim ve yüklü paketleri en son sürümlerine yükseltelim. Bu işlem, sisteminizin kararlılığını artırır ve yeni yazılımların sorunsuz bir şekilde kurulmasına zemin hazırlar.

sudo apt update
sudo apt upgrade -y

sudo apt update komutu, yerel paket indeksinizi güncellerken, sudo apt upgrade -y komutu ise mevcut tüm paketlerinizi onay gerektirmeden yükseltir. Bu işlem biraz zaman alabilir.

Gerekli Bağımlılıkların Kurulumu

Python’ı kaynak koddan derlemek veya bazı Python kütüphanelerini kurmak için çeşitli geliştirme araçlarına ve kütüphanelerine ihtiyacınız olacaktır. Bu bağımlılıklar genellikle derleyicileri, başlık dosyalarını ve diğer geliştirme araçlarını içerir.

sudo apt install build-essential zlib1g-dev libncursesg5-dev libgdbm-dev libnss3-dev libssl-dev libreadline-dev libffi-dev libsqlite3-dev wget libbz2-dev -y

Bu komutla yüklenen bazı önemli paketler şunlardır:
* build-essential: GCC derleyicisi ve make gibi temel derleme araçlarını içerir.
* zlib1g-dev: Zlib sıkıştırma kütüphanesinin geliştirme dosyaları.
* libssl-dev: OpenSSL kütüphanesinin geliştirme dosyaları, Python’ın HTTPS desteği için gereklidir.
* libffi-dev: Foreign Function Interface kütüphanesinin geliştirme dosyaları, Python’ın C kütüphaneleriyle etkileşimi için önemlidir.
* libsqlite3-dev: SQLite veritabanı kütüphanesinin geliştirme dosyaları.
* wget: Dosyaları internetten indirmek için kullanılan bir komut satırı aracı.

Bu bağımlılıkların yüklü olması, Python’ı kaynak koddan derlerken veya daha sonra pip ile bazı paketleri kurarken karşılaşabileceğiniz hataları büyük ölçüde azaltacaktır.

Python 3 Kurulum Yöntemleri

Ubuntu 18.04’e Python 3 kurmanın birkaç yolu vardır. En yaygın olanları apt paket yöneticisi ile kurulum ve kaynak koddan derleyerek kurulumdur. Her iki yöntemin de avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır.

APT ile Kurulum (Basit Yöntem)

Ubuntu 18.04, varsayılan olarak Python 3.6.9 sürümünü içerir. Bu sürüm, birçok temel görev için yeterli olabilir. apt ile kurulum hızlı ve kolaydır, ancak genellikle en güncel Python sürümünü sağlamaz.

Varsayılan Python Sürümünü Kontrol Etme

Kuruluma başlamadan önce sisteminizdeki mevcut Python 3 sürümünü kontrol edebilirsiniz:

python3 --version

Eğer çıktı Python 3.6.9 gibi bir şey ise, bu Ubuntu’nun varsayılan sürümüdür.

APT ile Python 3 ve PIP Kurulumu

Eğer daha yeni bir sürüme ihtiyacınız yoksa ve hızlı bir kurulum arıyorsanız, apt ile Python 3 ve PIP’i kurabilirsiniz:

sudo apt install python3 python3-pip -y

Bu komut, Python 3 yorumlayıcısını ve Python paket yöneticisi olan PIP’i kuracaktır. Ancak bu yöntemle kurulan PIP, genellikle sistem genelinde çalışır ve projelere özel sanal ortamlar oluşturmayı zorlaştırabilir. Bu nedenle, özellikle birden fazla proje üzerinde çalışıyorsanız, kaynak koddan kurulum ve ardından venv ile sanal ortam kullanımı daha esnektir.

Kaynak Koddan Kurulum (Önerilen Yöntem)

Kaynak koddan kurulum, size Python’ın en güncel sürümünü kurma ve derleme seçenekleri üzerinde daha fazla kontrol sahibi olma imkanı sunar. Bu yöntem, özellikle belirli bir Python sürümüne ihtiyacınız varsa veya en yeni özellikleri kullanmak istiyorsanız tercih edilmelidir.

En Son Python Sürümünü İndirme

Python’ın en son kararlı sürümünü Python’ın resmi web sitesinden (python.org) indirebilirsiniz. Bu rehber yazılırken, Python 3.9 veya 3.10 gibi sürümler güncel olarak mevcuttur. Örnek olarak, Python 3.9.10 sürümünü indirelim:

cd /tmp
wget https://www.python.org/ftp/python/3.9.10/Python-3.9.10.tgz

/tmp dizini, geçici dosyalar için iyi bir yerdir. wget komutu, belirtilen URL’den Python kaynak kod arşivini indirir.

Arşivi Çıkarma

İndirdiğiniz .tgz dosyasını çıkarmanız gerekmektedir:

tar -xf Python-3.9.10.tgz

Bu komut, Python-3.9.10 adında yeni bir dizin oluşturacak ve tüm kaynak dosyalarını bu dizine çıkaracaktır.

Derleme ve Kurulum

Şimdi, çıkarılan dizine gidelim ve Python’ı derleyip kuralım.

cd Python-3.9.10

Ardından, derleme sürecini yapılandıralım. --enable-optimizations bayrağı, Python’ı performans optimizasyonlarıyla derler, bu da derleme süresini uzatabilir ancak çalışma zamanı performansını artırır.

./configure --enable-optimizations

Yapılandırma tamamlandıktan sonra, Python’ı derleyebiliriz. make -j $(nproc) komutu, sisteminizdeki tüm CPU çekirdeklerini kullanarak derleme sürecini hızlandırır.

make -j $(nproc)

Derleme işlemi sisteminizin donanımına bağlı olarak biraz zaman alabilir.

Kurulum aşamasında make altinstall kullanmak çok önemlidir. make install yerine make altinstall kullanmak, mevcut Python 3.6.9 sürümünün üzerine yazılmasını veya onunla çakışmasını önler. Bu, sisteminizin düzgün çalışması için kritik olan varsayılan Python sürümünün korunmasını sağlar. altinstall, yeni Python sürümünü ayrı bir ikili dosya olarak (örn. python3.9, pip3.9) kurar.

sudo make altinstall

Kurulum tamamlandıktan sonra, Python kaynak dizininden çıkabilirsiniz:

cd ..

Ve indirilen kaynak dosyalarını temizleyebilirsiniz:

rm -rf Python-3.9.10 Python-3.9.10.tgz

Kurulumu Doğrulama

Yeni kurduğunuz Python sürümünü kontrol edelim:

python3.9 --version

Çıktı Python 3.9.10 gibi bir şey olmalıdır. Bu, Python’ın başarıyla kurulduğunu gösterir.

PIP Kurulumu ve Kullanımı

PIP (Package Installer for Python), Python paketlerini yönetmek için kullanılan standart bir araçtır. Kütüphaneleri kurmanıza, güncellemenize ve kaldırmanıza olanak tanır. Kaynak koddan kurulum yaptığınızda, PIP genellikle Python ile birlikte gelmez veya ayrı olarak kurulması gerekir.

PIP Kurulumu (Kaynak Koddan Kurulum Sonrası)

Eğer Python’ı kaynak koddan kurduysanız, PIP’i ayrıca kurmanız gerekebilir. Python 3.4 ve sonraki sürümler genellikle ensurepip modülü ile gelir, bu da PIP’i kurmayı kolaylaştırır.

python3.9 -m ensurepip --upgrade

Bu komut, Python 3.9 için PIP’i kuracak ve en son sürümüne yükseltecektir.

PIP Sürümünü Kontrol Etme

PIP’in doğru bir şekilde kurulduğundan emin olmak için sürümünü kontrol edebilirsiniz:

pip3.9 --version

Çıktıda PIP’in sürümü ve Python 3.9 ile ilişkili olduğu belirtilmelidir.

PIP Temel Komutları

PIP, Python projelerinizde kütüphaneleri yönetmek için vazgeçilmez bir araçtır. İşte bazı temel PIP komutları:

* Paket Kurulumu:

pip3.9 install 

Örnek: pip3.9 install requests
* Paket Güncelleme:

pip3.9 install --upgrade 

Örnek: pip3.9 install --upgrade requests
* Paket Kaldırma:

pip3.9 uninstall 

Örnek: pip3.9 uninstall requests
* Yüklü Paketleri Listeleme:

pip3.9 list

* Paket Bilgisi Gösterme:

pip3.9 show 

Örnek: pip3.9 show requests

Önemli Not: sudo ile pip kullanmaktan kaçınmalısınız. sudo pip install komutu, paketleri sistem genelinde kurar ve bu, sistem Python kurulumunuzu bozabilir veya bağımlılık çakışmalarına yol açabilir. Bunun yerine, sanal ortamlar kullanarak paketleri proje bazında yönetmelisiniz.

Sanal Ortamların (Virtual Environments) Kurulumu ve Kullanımı

Sanal ortamlar, Python geliştirme sürecinin en önemli bileşenlerinden biridir. Bir sanal ortam, her projenin kendi bağımlılık setine sahip olmasını sağlar ve bu bağımlılıkların diğer projelerle veya sistemin genel Python kurulumuyla çakışmasını önler. Bu, projeler arası izolasyon ve temiz bir geliştirme ortamı sağlar.

Neden Sanal Ortamlar Kullanılmalı?

* Bağımlılık İzolasyonu: Farklı projeler farklı kütüphane sürümlerine ihtiyaç duyabilir. Sanal ortamlar, her projenin kendi bağımlılık setine sahip olmasını sağlar.
* Sistem Temizliği: Paketleri global olarak kurmaktan kaçınarak sistem Python kurulumunuzun temiz kalmasını sağlar.
* Yeniden Üretilebilirlik: Bir projenin bağımlılıklarını requirements.txt dosyasına kaydederek, projenin başka bir ortamda kolayca kurulabilmesini sağlar.
* Güvenlik: Kötü niyetli bir paketin sistem genelinde zarar vermesini engeller, çünkü etkileri sanal ortamla sınırlı kalır.

venv Modülü ile Sanal Ortam Oluşturma

Python 3.3 ve sonraki sürümler, sanal ortamlar oluşturmak için yerleşik venv modülünü içerir. Bu, ayrı bir paket kurmanıza gerek kalmadan sanal ortamlar oluşturmanızı sağlar.

Sanal Ortam Oluşturma

Projenizin dizininde bir sanal ortam oluşturmak için aşağıdaki komutu kullanın. Önce bir proje dizini oluşturalım:

mkdir my_python_project
cd my_python_project

Şimdi, my_project_env adında bir sanal ortam oluşturalım:

python3.9 -m venv my_project_env

Bu komut, my_project_env adında bir dizin oluşturacak ve bu dizinin içine Python yorumlayıcısının bir kopyasını, PIP’i ve diğer gerekli dosyaları yerleştirecektir.

Sanal Ortamı Etkinleştirme

Sanal ortamı kullanmaya başlamak için onu etkinleştirmeniz gerekir:

source my_project_env/bin/activate

Sanal ortam etkinleştirildiğinde, terminal istemcinizin başında sanal ortamın adı (örneğin, (my_project_env)) görünecektir. Bu, artık sanal ortamınızın içinde olduğunuzu ve burada yapacağınız pip install komutlarının sadece bu ortama paket kuracağını gösterir.

Etkinleştirilmiş bir sanal ortamda python --version ve pip --version komutlarını çalıştırdığınızda, bunlar sanal ortamdaki Python ve PIP’i gösterecektir.

Sanal Ortamda Paket Kurulumu

Sanal ortam etkinleştirildikten sonra, pip komutunu kullanarak paketleri kurabilirsiniz. Bu paketler sadece bu sanal ortama kurulacaktır.

(my_project_env) pip install requests beautifulsoup4

Bu komutlar requests ve beautifulsoup4 kütüphanelerini sadece my_project_env sanal ortamına kurar.

Sanal Ortamı Devre Dışı Bırakma

Sanal ortamdan çıkmak ve sistem Python’ına geri dönmek için deactivate komutunu kullanın:

(my_project_env) deactivate

Terminal istemcinizin başındaki sanal ortam adı kaybolacaktır.

requirements.txt Kullanımı

Bir projenin bağımlılıklarını yönetmek ve paylaşmak için requirements.txt dosyası kullanılır.

* Bağımlılıkları Kaydetme: Bir projenin tüm yüklü bağımlılıklarını requirements.txt dosyasına kaydetmek için sanal ortam etkinleştirilmişken aşağıdaki komutu kullanın:

(my_project_env) pip freeze > requirements.txt

Bu komut, sanal ortamda yüklü olan tüm paketleri ve sürümlerini requirements.txt dosyasına yazar. Bu dosyayı projenizin sürüm kontrol sistemine (örn. Git) eklemelisiniz.

* Bağımlılıkları Kurma: Başka bir geliştirici projenizi klonladığında veya siz yeni bir ortamda projeyi kurduğunuzda, requirements.txt dosyasındaki bağımlılıkları kolayca kurabilirsiniz. Önce yeni bir sanal ortam oluşturup etkinleştirmeyi unutmayın:

(new_env) pip install -r requirements.txt

Bu komut, requirements.txt dosyasında listelenen tüm paketleri belirtilen sürümleriyle birlikte yeni sanal ortama kuracaktır.

Geliştirme Ortamı Seçimi (IDE/Metin Editörü)

Python kodunuzu yazmak ve yönetmek için uygun bir geliştirme ortamı seçmek, üretkenliğinizi büyük ölçüde artırabilir. İşte popüler seçeneklerden bazıları:

Visual Studio Code (VS Code)

VS Code, Microsoft tarafından geliştirilen ücretsiz, açık kaynaklı ve oldukça popüler bir kod düzenleyicidir. Geniş eklenti ekosistemi sayesinde Python geliştirme için harika bir seçenektir.

* Kurulum:

sudo snap install --classic code

Veya resmi web sitesinden .deb paketini indirip kurabilirsiniz.
* Python Eklentisi: VS Code’u kurduktan sonra, Python geliştirme için Microsoft’un resmi Python eklentisini (ms-python.python) yüklemeniz önerilir. Bu eklenti, IntelliSense, hata ayıklama, kod biçimlendirme ve sanal ortam entegrasyonu gibi özellikler sunar.

PyCharm

PyCharm, JetBrains tarafından geliştirilen, Python için özel olarak tasarlanmış güçlü bir Entegre Geliştirme Ortamıdır (IDE). Hem ücretli Professional hem de ücretsiz Community sürümleri bulunur.

* Kurulum (Community Edition):

sudo snap install pycharm-community --classic

PyCharm, proje tabanlı çalışma, güçlü hata ayıklayıcı, kod analizi, refactoring araçları ve sanal ortamlarla sorunsuz entegrasyon gibi gelişmiş özellikler sunar. Büyük ölçekli projeler ve profesyonel geliştirme için idealdir.

Jupyter Notebook

Jupyter Notebook, özellikle veri bilimi, makine öğrenimi ve interaktif hesaplamalar için popüler bir web tabanlı interaktif geliştirme ortamıdır. Kod, metin ve görselleştirmeleri tek bir belgede birleştirmenize olanak tanır.

* Kurulum (Sanal Ortamda):

(my_project_env) pip install jupyter

* Başlatma:

(my_project_env) jupyter notebook

Bu komut, varsayılan web tarayıcınızda bir Jupyter Notebook arayüzü açacaktır.

Diğerleri

* Sublime Text: Hızlı, hafif ve son derece özelleştirilebilir bir metin düzenleyicidir.
* Atom: GitHub tarafından geliştirilen, hacklenebilir bir metin düzenleyicidir.
* Vim/Neovim veya Emacs: Komut satırı tabanlı, güçlü ve deneyimli kullanıcılar için tercih edilen editörlerdir.

Seçiminiz kişisel tercihinize, projenizin büyüklüğüne ve ihtiyaçlarınıza bağlı olacaktır.

İlk Python Programı

Ortamınız hazır olduğuna göre, ilk Python programınızı yazıp çalıştıralım.

1. Proje Dizini Oluşturma ve Sanal Ortamı Etkinleştirme:
Eğer henüz yapmadıysanız, bir proje dizini oluşturun ve sanal ortamınızı etkinleştirin:

mkdir my_first_program
    cd my_first_program
    python3.9 -m venv venv
    source venv/bin/activate

2. Python Dosyası Oluşturma:
Seçtiğiniz metin düzenleyici veya IDE’yi kullanarak hello.py adında yeni bir dosya oluşturun ve içine aşağıdaki kodu yazın:

# hello.py
    name = input("Adınız nedir? ")
    print(f"Merhaba, {name}! Ubuntu 18.04 üzerinde Python dünyasına hoş geldiniz.")

3. Programı Çalıştırma:
Terminalinizde, sanal ortamınız etkinleştirilmişken, dosyayı çalıştırın:

(venv) python hello.py

Program sizden adınızı isteyecek ve ardından kişiselleştirilmiş bir karşılama mesajı gösterecektir.

Tebrikler! Ubuntu 18.04 üzerinde Python 3’ü başarıyla kurdunuz ve ilk programınızı çalıştırdınız.

Sorun Giderme ve İpuçları

Kurulum ve geliştirme sürecinde karşılaşabileceğiniz bazı yaygın sorunlar ve bunlara yönelik çözümler:

PATH Değişkeni Sorunları

Eğer python3.9 veya pip3.9 komutlarını doğrudan çalıştıramıyorsanız, sisteminizin PATH değişkeni doğru şekilde ayarlanmamış olabilir. Kaynak koddan kurulumda, altinstall genellikle ikili dosyaları /usr/local/bin dizinine yerleştirir, bu dizin genellikle PATH içinde bulunur.
Eğer yine de sorun yaşıyorsanız, ~/.bashrc veya ~/.profile dosyanıza aşağıdaki satırı ekleyerek PATH’inizi güncelleyebilirsiniz:

export PATH="/usr/local/bin:$PATH"

Değişiklikleri uygulamak için:

source ~/.bashrc

Birden Fazla Python Sürümü Yönetimi

Sisteminizde farklı Python 3 sürümleri (örn. 3.6.9, 3.9.10) bulunabilir. python komutu genellikle Python 2’yi, python3 ise sistemin varsayılan Python 3’ünü işaret eder. Belirli bir sürümü kullanmak için her zaman python3.9 veya pip3.9 gibi tam sürüm numarasını belirtin.
Daha gelişmiş Python sürümü yönetimi için pyenv gibi araçları araştırabilirsiniz. pyenv, birden fazla Python sürümünü kolayca kurmanıza ve bunlar arasında geçiş yapmanıza olanak tanır.

sudo ile pip Kullanmaktan Kaçının

Yukarıda da belirtildiği gibi, sudo pip install komutunu kullanmak sisteminize zarar verebilir. Daima sanal ortamlar kullanın ve paketleri sanal ortam etkinleştirilmişken pip install ile kurun. Eğer bir global paket kurmanız gerekiyorsa ve bunun sistem genelinde çalışması kritikse, pip install --user komutunu kullanabilirsiniz. Bu, paketi kullanıcı dizininize kurar ve sistem Python’ını etkilemez.

PIP ve venv Güncel Tutma

Hem PIP’i hem de venv modülünü düzenli olarak güncellemek, en yeni özelliklere ve hata düzeltmelerine sahip olmanızı sağlar.
PIP’i güncellemek için (sanal ortam içinde):

(venv) pip install --upgrade pip

Python’ın kendisini ve dolayısıyla venv modülünü güncellemek için ise, Python’ın yeni bir sürümünü indirip kaynak koddan tekrar kurmanız gerekir.

Sonuç

Bu kapsamlı rehberde, Ubuntu 18.04 işletim sistemi üzerinde Python 3’ün en güncel sürümünü nasıl kuracağınızı, PIP paket yöneticisini nasıl kullanacağınızı ve projelerinizi izole etmek için sanal ortamları nasıl oluşturacağınızı detaylı bir şekilde öğrendiniz. Ayrıca, geliştirme süreçlerinizi kolaylaştıracak popüler IDE ve metin düzenleyicilere de değindik.

Artık Python projelerinize başlamak için sağlam ve esnek bir geliştirme ortamına sahipsiniz. Sanal ortamları kullanma alışkanlığı edinmek, uzun vadede birçok baş ağrısından kurtaracak ve daha düzenli, yönetilebilir projelere sahip olmanızı sağlayacaktır. Python dünyasına hoş geldiniz ve kodlamanın tadını çıkarın! Bu bilgilerle, web uygulamaları geliştirmekten veri analizi yapmaya, otomasyon senaryoları yazmaktan makine öğrenimi modelleri oluşturmaya kadar birçok alanda Python’ın gücünden faydalanmaya hazırsınız.