Ubuntu 14.04 Üzerine rbenv ile Ruby on Rails Kurulumu: Kapsamlı Bir Rehber
Ruby on Rails (genellikle Rails olarak anılır), web uygulamaları geliştirmek için popüler, açık kaynaklı bir sunucu tarafı web uygulama çerçevesidir. Ruby programlama dili ile yazılmıştır ve geliştiricilere, “convention over configuration” (yapılandırma yerine kural) ve “Don’t Repeat Yourself” (Kendini Tekrar Etme – DRY) ilkeleriyle hızlı bir şekilde web uygulamaları oluşturmaları için bir yapı sağlar. Rails, Model-View-Controller (MVC) mimarisini kullanır ve entegre bir ORM (Object-Relational Mapping) olan Active Record, hızlı bir şablonlama motoru olan Action View ve daha birçok güçlü bileşenle birlikte gelir.
Bu kapsamlı rehberde, Ubuntu 14.04 işletim sistemi üzerine rbenv kullanarak Ruby on Rails’i nasıl kuracağınızı adım adım öğreneceksiniz. rbenv, birden fazla Ruby sürümünü aynı sistemde yönetmenizi sağlayan hafif bir Ruby sürüm yöneticisidir. Bu, farklı projelerin farklı Ruby versiyonlarına ihtiyaç duyduğu durumlar için kritik öneme sahiptir. Ubuntu 14.04, bu makalenin yazıldığı dönemde eski bir işletim sistemi olmasına rağmen, bazı eski sunucuların veya özel gereksinimleri olan projelerin hala bu sürümü kullanması mümkündür. Bu rehber, bu özel ortamda kurulum sürecini detaylandıracaktır.
Neden rbenv Kullanmalıyız?
Ruby’nin doğrudan sistem paket yöneticisi (apt-get) aracılığıyla kurulması mümkündür, ancak bu yöntem birkaç dezavantaja sahiptir:
* Sürüm Çakışmaları: Sistem genelinde sadece tek bir Ruby sürümüne izin verir. Farklı projeleriniz farklı Ruby sürümlerine ihtiyaç duyduğunda sorunlar yaşanır.
* Güncelleme Kontrolü: Sistem Ruby’si genellikle en son sürüm değildir ve güncelleme döngüsü işletim sistemi güncellemelerine bağlıdır.
* İzin Sorunları: Sistem genelinde gem’leri kurmak için sudo kullanmak gerekebilir, bu da güvenlik riskleri taşıyabilir ve bağımlılık yönetimini zorlaştırabilir.
rbenv gibi sürüm yöneticileri (rvm de başka bir popüler seçenektir) bu sorunları çözer. rbenv, her kullanıcı için ayrı ayrı veya proje bazında Ruby sürümlerini yönetmenize olanak tanır. Bu sayede, sistem genelindeki Ruby kurulumunu bozmadan farklı Ruby sürümleri arasında kolayca geçiş yapabilirsiniz. Ayrıca, gem’leri sudo kullanmadan kullanıcı dizininize kurmanıza izin vererek güvenlik ve esneklik sağlar.
Bu rehber, aşağıdaki temel adımları kapsayacaktır:
1. Sistemin güncellenmesi ve gerekli bağımlılıkların kurulması.
2. rbenv ve ruby-build’ın kurulması.
3. rbenv kullanarak Ruby’nin kurulması.
4. Bundler’ın kurulması.
5. Rails’in kurulması.
6. Bir veritabanı sisteminin (PostgreSQL örneği) kurulması ve yapılandırılması.
7. Yeni bir Rails uygulamasının oluşturulması ve çalıştırılması.
### Ön Gereksinimler
Bu rehbere başlamadan önce, aşağıdaki ön gereksinimlere sahip olduğunuzdan emin olun:
* Ubuntu 14.04 Sunucusu/Sanal Makine: Temiz bir Ubuntu 14.04 kurulumu önerilir.
* SSH Erişimi: Sunucuya SSH üzerinden erişim sağlamak için bir terminal veya SSH istemcisi.
* Sudo Yetkileri: Komutları çalıştırmak için sudo yetkisine sahip, root olmayan bir kullanıcı hesabı.
* Temel Linux Komut Bilgisi: Komut satırında temel gezinme ve komut çalıştırma bilgisi.
### Sistem Güncelleme ve Temel Bağımlılıkların Kurulumu
Kurulum sürecine başlamadan önce, Ubuntu sisteminizin paket listelerini güncellemeli ve yüklü paketleri en son sürümlerine yükseltmelisiniz. Bu, olası bağımlılık çakışmalarını önlemeye yardımcı olacaktır. Ayrıca, Ruby’yi kaynak koddan derlemek ve Rails uygulamalarını çalıştırmak için gerekli olan bazı temel araçları ve kütüphaneleri kurmamız gerekecek.
İlk olarak, paket listelerini güncelleyelim:
sudo apt-get update
Ardından, mevcut paketleri yükseltelim:
sudo apt-get upgrade
Bu işlem biraz zaman alabilir. Tamamlandıktan sonra, Ruby’yi derlemek ve Rails uygulamalarını sorunsuz bir şekilde çalıştırmak için gerekli olan bağımlılıkları kuralım. Bu bağımlılıklar arasında derleme araçları, SSL kütüphaneleri, readline kütüphaneleri, sıkıştırma kütüphaneleri ve genellikle Rails projelerinde kullanılan veritabanı bağlayıcıları bulunur.
sudo apt-get install -y git curl build-essential libssl-dev libreadline-dev zlib1g-dev libsqlite3-dev libpq-dev libxml2-dev libxslt1-dev imagemagick libmagickwand-dev
Yukarıdaki komutta yer alan paketlerin açıklamaları:
* git: rbenv ve diğer depoları klonlamak için.
* curl: Web üzerinden dosya indirmek için.
* build-essential: Ruby’yi derlemek için gerekli temel derleme araçları (gcc, g++ vb.).
* libssl-dev: OpenSSL kütüphanesi geliştirme dosyaları (Ruby’nin HTTPS bağlantıları için).
* libreadline-dev: Readline kütüphanesi geliştirme dosyaları (Ruby’nin interaktif konsolu için).
* zlib1g-dev: Zlib sıkıştırma kütüphanesi geliştirme dosyaları.
* libsqlite3-dev: SQLite veritabanı geliştirme dosyaları (Rails’in varsayılan veritabanı).
* libpq-dev: PostgreSQL veritabanı geliştirme dosyaları (PostgreSQL kullanmayı planlıyorsanız gereklidir).
* libxml2-dev ve libxslt1-dev: XML ve XSLT işleme kütüphaneleri (Bazı gem’ler için gereklidir).
* imagemagick ve libmagickwand-dev: Resim işleme için (genellikle Paperclip veya Active Storage gibi gem’ler tarafından kullanılır).
Bu bağımlılıklar, Ruby ve çeşitli gem’lerin sorunsuz bir şekilde derlenip çalışmasını sağlayacaktır.
### rbenv Kurulumu
Şimdi sıra rbenv’i kurmaya geldi. rbenv, Ruby sürümlerini yönetmek için hafif ve kullanımı kolay bir araçtır. rbenv’i ve onun bir eklentisi olan ruby-build‘ı Git depolarından doğrudan kullanıcı dizinimize klonlayacağız. ruby-build, rbenv’in farklı Ruby sürümlerini derlemesini ve kurmasını sağlayan araçtır.
İlk olarak, rbenv’i klonlayalım:
git clone https://github.com/rbenv/rbenv.git ~/.rbenv
Ardından, ruby-build eklentisini klonlayalım:
git clone https://github.com/rbenv/ruby-build.git ~/.rbenv/plugins/ruby-build
rbenv’in düzgün çalışabilmesi için, kabuğunuzun (shell) başlatma dosyasına bazı yapılandırmalar eklemeniz gerekir. Bu yapılandırmalar, rbenv’in yürütülebilir dosyalarını PATH ortam değişkeninize ekleyecek ve rbenv’in kabuk işlevlerini başlatmasını sağlayacaktır. Ubuntu’da varsayılan kabuk Bash olduğu için .bashrc dosyasını düzenleyeceğiz.
Aşağıdaki satırları .bashrc dosyanıza ekleyin:
echo 'export PATH="$HOME/.rbenv/bin:$PATH"' >> ~/.bashrc
echo 'eval "$(rbenv init -)"' >> ~/.bashrc
Bu komutlar, export PATH satırını ve eval "$(rbenv init -)" satırını .bashrc dosyasının sonuna ekler. export PATH komutu, rbenv’in çalıştırılabilir dosyalarının sisteminize tanıtılmasını sağlar. eval "$(rbenv init -)" komutu ise rbenv’in kabuk işlevlerini (örneğin rbenv global, rbenv local gibi) etkinleştirir.
Değişikliklerin etkili olması için .bashrc dosyasını yeniden kaynaklamanız veya terminal oturumunuzu yeniden başlatmanız gerekir:
source ~/.bashrc
Veya:
exec $SHELL
rbenv kurulumunun başarılı olup olmadığını doğrulamak için sürümünü kontrol edebilirsiniz:
rbenv -v
Bu komut, yüklü rbenv sürümünü göstermelidir, örneğin rbenv 1.1.2. Eğer bir hata alırsanız, .bashrc yapılandırmasını ve source komutunu doğru uyguladığınızdan emin olun.
### Ruby Kurulumu
rbenv başarıyla kurulduktan sonra, istediğimiz Ruby sürümünü kurmaya hazırız. Ubuntu 14.04 gibi eski bir işletim sisteminde, çok yeni Ruby sürümlerini derlemek bazen ek bağımlılık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, bu ortamla daha uyumlu olabilecek, nispeten daha eski ama hala Rails projeleri için geçerli olan bir Ruby sürümünü tercih etmek mantıklı olabilir. Örneğin, Rails 5.2.x için Ruby 2.2.2 ve üzeri gereklidir. Bu rehberde örnek olarak Ruby 2.5.9 sürümünü kuracağız.
İlk olarak, rbenv aracılığıyla kurulabilecek mevcut Ruby sürümlerini listeleyelim:
rbenv install -l
Bu komut, uzun bir Ruby sürümleri listesi döndürecektir. Listedeki uygun bir sürümü seçin. Örneğin, 2.5.9 sürümünü kurmak için:
rbenv install 2.5.9
Bu işlem, Ruby’yi kaynak koddan derleyeceği için oldukça zaman alabilir (10-20 dakika veya daha fazla). Derleme işlemi sırasında terminalde birçok çıktı göreceksiniz. Sabırlı olun ve işlemin tamamlanmasını bekleyin.
Ruby kurulumu tamamlandıktan sonra, rbenv’e bu sürümü sistem genelinde varsayılan olarak kullanmasını söylemeliyiz.
rbenv global 2.5.9
Bu komut, kullanıcı hesabınız için varsayılan Ruby sürümünü ayarlar. Eğer belirli bir proje dizini için farklı bir Ruby sürümü kullanmak isterseniz, o dizine gidip rbenv local komutunu kullanabilirsiniz.
Son olarak, Ruby kurulumunun başarılı olduğunu doğrulamak için sürümünü kontrol edin:
ruby -v
Bu komut, ruby 2.5.9pXXX (YYYY-MM-DD revision XXXXXX) [x86_64-linux] gibi bir çıktı vermelidir.
### Bundler Kurulumu
Bundler, Ruby projelerinde gem bağımlılıklarını yönetmek için kullanılan temel bir araçtır. Bir Rails projesi oluşturduğunuzda veya mevcut bir Rails projesinde çalıştığınızda, Bundler projenin Gemfile dosyasında belirtilen tüm gem’leri kurar ve yönetir.
Bundler’ı, az önce kurduğumuz Ruby sürümünün altına bir gem olarak kuracağız:
gem install bundler
Kurulum tamamlandıktan sonra, rbenv’in yeni yürütülebilir dosyaları (bu durumda bundle komutu) tanıması için rbenv rehash komutunu çalıştırmanız önemlidir. Bu komut, rbenv’in shims (kabuk kısayolları) dizinini günceller.
rbenv rehash
Şimdi Bundler’ın doğru şekilde kurulduğunu kontrol edelim:
bundle -v
Bu komut, yüklü Bundler sürümünü göstermelidir.
### Rails Kurulumu
Artık Ruby ve Bundler hazır olduğuna göre, Ruby on Rails çerçevesini kurabiliriz. Ubuntu 14.04 ortamı ve seçtiğimiz Ruby sürümüyle uyumlu bir Rails sürümü seçmek önemlidir. Rails 6.x ve üzeri, modern JavaScript paket yöneticileri (Yarn, Webpack) gerektirir ve bu araçları Ubuntu 14.04’te kurmak zor olabilir veya eski sürümleriyle sorunlara yol açabilir. Bu nedenle, bu rehberde Rails 5.2.x gibi daha eski, ancak hala yaygın olarak kullanılan ve bu ortamla daha uyumlu bir sürümü hedefleyeceğiz. Örneğin, Rails 5.2.8 sürümünü kuralım:
gem install rails -v 5.2.8
Bu işlem de biraz zaman alabilir, çünkü Rails birçok bağımlı gem ile birlikte gelir. Kurulum tamamlandığında, tıpkı Bundler’da olduğu gibi, rbenv’in yeni Rails yürütülebilir dosyalarını tanıması için rbenv rehash komutunu çalıştırmalısınız:
rbenv rehash
Rails kurulumunun başarılı olduğunu doğrulamak için sürümünü kontrol edelim:
rails -v
Bu komut, Rails 5.2.8 gibi bir çıktı vermelidir. Tebrikler, artık Ruby on Rails geliştirme ortamınız hazır!
### Veritabanı Kurulumu (PostgreSQL Örneği)
Rails uygulamaları genellikle bir veritabanına ihtiyaç duyar. Varsayılan olarak SQLite kullanabilir, ancak çoğu üretim ortamında PostgreSQL veya MySQL gibi daha güçlü veritabanları tercih edilir. Bu bölümde, PostgreSQL’i kurmayı ve Rails uygulamalarınız için temel bir yapılandırma yapmayı göstereceğiz.
PostgreSQL’i Ubuntu 14.04 üzerine kurmak için aşağıdaki komutu kullanın:
sudo apt-get install -y postgresql postgresql-contrib libpq-dev
postgresql-contrib paketi, PostgreSQL için ek modüller ve yardımcı programlar içerir. libpq-dev paketi ise, daha önce Ruby bağımlılıkları sırasında kurduğumuz, Ruby’nin PostgreSQL ile iletişim kurması için gerekli olan geliştirme dosyalarıdır.
PostgreSQL servisi kurulumdan sonra otomatik olarak başlatılmalıdır. Durumunu kontrol edebilirsiniz:
sudo service postgresql status
Şimdi, Rails uygulamamızın kullanacağı bir PostgreSQL kullanıcısı ve veritabanı oluşturalım. Güvenlik nedeniyle, Rails uygulamanızı postgres süper kullanıcısı yerine özel bir kullanıcı ile çalıştırmak en iyi uygulamadır.
İlk olarak, postgres kullanıcısına geçerek PostgreSQL konsoluna erişelim:
sudo -u postgres psql
PostgreSQL konsolunda iken, uygulamanız için bir kullanıcı oluşturun. Örneğin, deploy adında bir kullanıcı:
CREATE USER deploy WITH PASSWORD 'sifre';
'sifre' kısmını güçlü bir parola ile değiştirmeyi unutmayın.
Ardından, bu kullanıcıya veritabanı oluşturma yetkisi verelim:
ALTER USER deploy CREATEDB;
Şimdi, bir Rails uygulaması için iki veritabanı oluşturalım: biri geliştirme (development) ortamı için, diğeri test (test) ortamı için. Örneğin, uygulamanızın adı myapp ise:
CREATE DATABASE myapp_development OWNER deploy;
CREATE DATABASE myapp_test OWNER deploy;
Bu komutlar, myapp_development ve myapp_test adında iki veritabanı oluşturur ve deploy kullanıcısını bu veritabanlarının sahibi yapar.
PostgreSQL konsolundan çıkmak için:
\q
Artık PostgreSQL veritabanınız Rails uygulamalarınızla kullanılmaya hazır.
### Yeni Bir Rails Uygulaması Oluşturma ve Çalıştırma
Tüm kurulumlar tamamlandığına göre, yeni bir Rails uygulaması oluşturabilir ve çalıştırabiliriz.
Uygulamanızı oluşturmak istediğiniz dizine gidin (örneğin, ana dizininiz):
cd ~
Şimdi, PostgreSQL veritabanını kullanacak yeni bir Rails uygulaması oluşturalım. Uygulamanızın adını myapp olarak belirleyelim:
rails new myapp --database=postgresql
Bu komut, myapp adında yeni bir Rails projesi oluşturacak ve veritabanı olarak PostgreSQL’i yapılandıracaktır. --database=postgresql parametresi, config/database.yml dosyasını PostgreSQL’e göre yapılandırır. Bu işlem, gerekli gem’leri indirip kuracağı için biraz zaman alabilir.
Proje dizinine geçelim:
cd myapp
rails new komutu genellikle bundle install komutunu otomatik olarak çalıştırır, ancak emin olmak için veya daha sonra yeni gem’ler eklediğinizde tekrar çalıştırmanız gerekebilir:
bundle install
Bu komut, uygulamanın Gemfile dosyasında belirtilen tüm bağımlılıkları kurar.
Şimdi, Rails veritabanlarını oluşturalım. Bu, PostgreSQL’de daha önce oluşturduğumuz boş veritabanlarını Rails’in kullanabileceği hale getirecektir:
rails db:create
Bu komut, config/database.yml dosyasındaki yapılandırmayı kullanarak development ve test ortamları için veritabanlarını oluşturacaktır.
Son olarak, Rails uygulamasını başlatalım:
rails server -b 0.0.0.0
* rails server komutu, Rails uygulamasını varsayılan olarak Puma (veya eski Rails sürümlerinde WEBrick) web sunucusu ile başlatır.
* -b 0.0.0.0 parametresi, uygulamanın tüm ağ arayüzlerinden erişilebilir olmasını sağlar. Bu, sunucunuzun IP adresi üzerinden uygulamanıza dışarıdan erişebilmeniz için önemlidir. Varsayılan olarak Rails, sadece localhost üzerinden erişime izin verir.
Rails sunucusu varsayılan olarak 3000 numaralı portta çalışır. Uygulamanıza bir web tarayıcısı üzerinden erişmek için sunucunuzun IP adresini ve 3000 numaralı portu kullanın:
http://:3000
Tarayıcınızda “Yay! You’re on Rails!” mesajını görmelisiniz. Bu, Rails uygulamanızın başarıyla çalıştığı anlamına gelir.
Ek Yapılandırmalar ve İpuçları
* Güvenlik Duvarı (UFW): Eğer sunucunuzda UFW (Uncomplicated Firewall) kullanıyorsanız, 3000 numaralı portu açmanız gerekebilir:
sudo ufw allow 3000
sudo ufw enable
* JavaScript Runtime: Rails 6 ve üzeri sürümler, JavaScript kodunu çalıştırmak için bir JavaScript runtime’a (örneğin Node.js) ihtiyaç duyar. Ubuntu 14.04’te Node.js’in güncel bir sürümünü kurmak zor olabilir. Rails 5.2.x için genellikle bu kadar katı bir gereksinim yoktur ve therubyracer gibi gem’ler (her ne kadar artık önerilmese de) veya execjs ile basit bir JS runtime sağlayabilirsiniz. Eğer bir hata alırsanız, Gemfile dosyanıza gem 'therubyracer', platforms: :ruby ekleyip bundle install yapmayı deneyebilirsiniz. Ancak modern Rails projelerinde Node.js kullanımı standarttır.
* Web Sunucusu ve Uygulama Sunucusu: Üretim ortamında, Rails uygulamanızı doğrudan rails server ile çalıştırmak yerine Nginx veya Apache gibi bir web sunucusunu, Puma veya Unicorn gibi bir uygulama sunucusuyla birlikte kullanmanız önerilir. Bu, performansı, güvenliği ve ölçeklenebilirliği artırır. Ancak bu, bu rehberin kapsamı dışındadır.
* Ortam Değişkenleri: Hassas bilgiler (veritabanı parolaları, API anahtarları vb.) doğrudan kodda tutmak yerine ortam değişkenleri aracılığıyla yönetilmelidir. Rails, config/credentials.yml.enc veya dotenv gem’i gibi yöntemler sunar.
### Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri
* rbenv: command not found: Bu hata genellikle .bashrc dosyanızın doğru yapılandırılmadığı veya source ~/.bashrc komutunun çalıştırılmadığı anlamına gelir. .bashrc dosyasındaki PATH ve rbenv init satırlarını kontrol edin ve terminal oturumunuzu yeniden başlatın veya source ~/.bashrc komutunu tekrar çalıştırın.
* gem install sonrası komut bulunamadı: Yeni bir gem kurduktan sonra (örneğin bundle veya rails), rbenv rehash komutunu çalıştırmayı unutmayın. rbenv, yeni yürütülebilir dosyaları bu komutla tanır.
* Ruby derleme hataları: rbenv install sırasında derleme hataları alırsanız, genellikle eksik bağımlılıklar nedeniyle olur. Bu rehberin “Sistem Güncelleme ve Temel Bağımlılıkların Kurulumu” bölümündeki tüm paketleri kurduğunuzdan emin olun. Özellikle build-essential, libssl-dev, libreadline-dev, zlib1g-dev gibi paketler kritik öneme sahiptir.
* Veritabanı bağlantı hataları: Rails uygulamanız ActiveRecord::NoDatabaseError veya benzeri bir hata veriyorsa, config/database.yml dosyanızdaki veritabanı ayarlarını (kullanıcı adı, parola, veritabanı adı) kontrol edin. Ayrıca PostgreSQL servisinin çalıştığından ve doğru veritabanlarının oluşturulduğundan emin olun (rails db:create komutunu tekrar çalıştırmayı deneyin).
* Ubuntu 14.04’ün eski olmasından kaynaklanan sorunlar: Ubuntu 14.04, yazıldığı döneme göre eski bir işletim sistemidir ve bazı modern yazılımların (özellikle Node.js’in en yeni sürümleri gibi) bu platformda kurulumu veya çalıştırılması zor olabilir. Eğer bu tür sorunlarla karşılaşırsanız, daha eski ve uyumlu yazılım sürümlerini (örneğin Rails 5.2.x, Ruby 2.5.x gibi) kullanmaya özen gösterin. Mümkünse, daha güncel bir Ubuntu sürümüne (örneğin 18.04 LTS veya 20.04 LTS) geçmeyi düşünebilirsiniz.
### Sonuç
Bu kapsamlı rehberde, Ubuntu 14.04 işletim sistemi üzerine rbenv kullanarak Ruby on Rails geliştirme ortamını adım adım nasıl kuracağınızı öğrendiniz. rbenv’in kurulumundan Ruby, Bundler ve Rails’in yüklenmesine, bir PostgreSQL veritabanının yapılandırılmasına ve ilk Rails uygulamanızı çalıştırmaya kadar tüm süreci başarıyla tamamladınız.
Artık Rails uygulamaları geliştirmeye başlayabilir veya mevcut projelerinizi bu ortamda çalıştırabilirsiniz. Unutmayın ki Ubuntu 14.04 eski bir işletim sistemi olduğundan, bazı modern geliştirme araçlarının en yeni sürümleriyle uyumluluk sorunları yaşayabilirsiniz. Bu rehber, bu özel ortamda en iyi uygulamaları sunmayı hedeflemiştir.
Gelecekteki adımlarınız arasında, Rails’in temellerini öğrenmek, uygulamanıza özellikler eklemek, Git ile versiyon kontrolü kullanmak, testler yazmak ve son olarak uygulamanızı bir üretim ortamına dağıtmak yer alabilir. Ruby on Rails, web geliştirme için güçlü ve verimli bir çerçeve sunar ve bu kurulum, bu heyecan verici dünyaya adım atmanız için sağlam bir temel oluşturmuştur. Başarılar dileriz!
