{"id":45811,"date":"2026-11-22T09:05:05","date_gmt":"2026-11-22T06:05:05","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/"},"modified":"2026-11-22T09:05:31","modified_gmt":"2026-11-22T06:05:31","slug":"rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/","title":{"rendered":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi"},"content":{"rendered":"<h2>Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi<\/h2>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u00fcnyas\u0131nda, yapay zeka (AI) uygulamalar\u0131 genellikle bulut tabanl\u0131 hizmetlere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmi\u015ftir. Ancak bu durum, veri gizlili\u011fi, maliyet, gecikme s\u00fcreleri ve internet ba\u011flant\u0131s\u0131 gereksinimi gibi \u00f6nemli zorluklar\u0131 beraberinde getirir. Peki ya hassas verilerinizle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken veya internet eri\u015fiminizin olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda bile y\u00fcksek performansl\u0131 bir yapay zeka geli\u015ftirme ortam\u0131na sahip olsan\u0131z? \u0130\u015fte tam da bu noktada, Rust, PyO3, FastAPI ve Tauri 2.0 gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojileri bir araya getirerek tamamen \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 (offline-first) ve yerel (local) bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu olu\u015fturma fikri devreye giriyor. Bu yakla\u015f\u0131m, hem geli\u015ftirme s\u00fcrecinizi h\u0131zland\u0131r\u0131r hem de verilerinizin g\u00fcvenli\u011fini maksimize ederken, size bulut ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sunar.<\/p>\n<h2>Neden Yerel ve \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Geli\u015ftirme Bu Kadar \u00d6nemli?<\/h2>\n<p>Yapay zeka modellerinin geli\u015ftirilmesi ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde, bulut tabanl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin sundu\u011fu esneklik ve \u00f6l\u00e7eklenebilirlik yads\u0131namaz. Ancak, her projenin kendine \u00f6zg\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve baz\u0131 senaryolarda yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, vazge\u00e7ilmez bir gereklilik haline gelir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n sundu\u011fu avantajlar\u0131 daha yak\u0131ndan inceleyelim:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Veri Gizlili\u011fi ve G\u00fcvenli\u011fi:<\/strong> \u00d6zellikle sa\u011fl\u0131k, finans veya savunma gibi sekt\u00f6rlerde \u00e7al\u0131\u015fan kurumlar i\u00e7in veri gizlili\u011fi hayati \u00f6neme sahiptir. Hassas verilerin buluta y\u00fcklenmesi, potansiyel g\u00fcvenlik riskleri ve yasal uyumluluk sorunlar\u0131 (KVKK, GDPR gibi) yaratabilir. Yerel bir yapay zeka st\u00fcdyosu, t\u00fcm verilerin cihaz\u0131n\u0131zda kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak bu riskleri ortadan kald\u0131r\u0131r ve veri kontrol\u00fcn\u00fc tamamen size b\u0131rak\u0131r. Bu, \u00f6zellikle m\u00fc\u015fteri verileriyle \u00e7al\u0131\u015fan finansal kurumlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir bankan\u0131n m\u00fc\u015fteri kredi skorlama modellerini e\u011fitirken, bu verileri asla kurum d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmamas\u0131 gerekir. Yerel bir st\u00fcdyo, bu t\u00fcr senaryolarda ideal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunar.<\/li>\n<li><strong>D\u00fc\u015f\u00fck Gecikme (Latency) ve Y\u00fcksek Performans:<\/strong> Bulut tabanl\u0131 API&#8217;lara yap\u0131lan her \u00e7a\u011fr\u0131, a\u011f gecikmesi nedeniyle bir miktar zaman kayb\u0131na yol a\u00e7ar. Ger\u00e7ek zamanl\u0131 analizler, h\u0131zl\u0131 yan\u0131t gerektiren uygulamalar veya b\u00fcy\u00fck veri setleri \u00fczerinde yo\u011fun i\u015flem yapan modeller i\u00e7in bu gecikme kabul edilemez olabilir. Yerel olarak \u00e7al\u0131\u015fan bir model, a\u011f gecikmesi sorununu tamamen ortadan kald\u0131r\u0131r ve donan\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak maksimum performans sa\u011flar. Bu, \u00f6zellikle oyun geli\u015ftirme, otonom sistemler veya end\u00fcstriyel otomasyon gibi alanlarda kritik \u00f6neme sahiptir.<\/li>\n<li><strong>Maliyet Etkinli\u011fi:<\/strong> Bulut hizmetleri, kulland\u0131k\u00e7a \u00f6de (pay-as-you-go) modeliyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve bu durum, \u00f6zellikle yo\u011fun kullan\u0131m veya b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli model e\u011fitimi durumunda beklenmedik y\u00fcksek maliyetlere yol a\u00e7abilir. Yerel bir kurulumda, donan\u0131m yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 bir kez yapar ve sonras\u0131nda ek bir kullan\u0131m maliyeti \u00f6demezsiniz. Bu, uzun vadede \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tasarruf sa\u011flayabilir. \u00d6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmeler (KOB\u0130&#8217;ler) i\u00e7in b\u00fct\u00e7e dostu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunar.<\/li>\n<li><strong>Kesintisiz \u0130\u015f Ak\u0131\u015f\u0131:<\/strong> \u0130nternet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 veya kesintili oldu\u011fu durumlarda bile \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edebilmek, geli\u015ftiriciler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131r. Seyahat ederken, uzak bir konumda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken veya a\u011f altyap\u0131s\u0131n\u0131n zay\u0131f oldu\u011fu b\u00f6lgelerde bile yapay zeka modellerinizi e\u011fitebilir, test edebilir ve optimize edebilirsiniz. Bu, \u00fcretkenli\u011fi art\u0131r\u0131r ve projenizin ilerlemesini garanti alt\u0131na al\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Kaynak Optimizasyonu:<\/strong> Yerel bir ortam, donan\u0131m kaynaklar\u0131n\u0131z\u0131 (CPU, GPU, RAM) daha verimli bir \u015fekilde kullanman\u0131za olanak tan\u0131r. Bulutta, ayn\u0131 kaynaklar birden fazla kullan\u0131c\u0131 aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in performans tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 ya\u015fanabilir. Kendi makinenizde, kaynaklar\u0131n\u0131z\u0131 tamamen yapay zeka i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcze ay\u0131rabilir ve bu da daha h\u0131zl\u0131 e\u011fitim ve \u00e7\u0131kar\u0131m (inference) s\u00fcreleri anlam\u0131na gelir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00d6zetle, yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 yapay zeka geli\u015ftirme, kontrol\u00fc ele alman\u0131z\u0131, g\u00fcvenli\u011fi art\u0131rman\u0131z\u0131 ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmenizi sa\u011flayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir paradigmaya i\u015faret eder. \u00d6zellikle hassas verilerle \u00e7al\u0131\u015fan veya bulut ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 arayan geli\u015ftiriciler ve kurumlar i\u00e7in bu yakla\u015f\u0131m, modern yapay zeka ekosisteminde giderek daha fazla \u00f6nem kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>Teknoloji Y\u0131\u011f\u0131n\u0131m\u0131z\u0131 Tan\u0131yal\u0131m: Rust, PyO3, FastAPI ve Tauri 2.0<\/h2>\n<p>\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 ve yerel bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu olu\u015fturmak i\u00e7in se\u00e7ti\u011fimiz teknoloji y\u0131\u011f\u0131n\u0131, performans, g\u00fcvenlik, esneklik ve kullan\u0131c\u0131 deneyimi gibi kritik fakt\u00f6rleri bir araya getiriyor. Bu b\u00f6l\u00fcmde, projemizin temel ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturan Rust, PyO3, FastAPI ve Tauri 2.0&#8217;\u0131 daha yak\u0131ndan tan\u0131yaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h3>Rust: Performans ve G\u00fcvenli\u011fin Yeni Adresi<\/h3>\n<p>Rust, Mozilla taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen, sistem programlama odakl\u0131, modern bir programlama dilidir. C++&#8217;a benzer bir performans sunarken, bellek g\u00fcvenli\u011fi konusunda \u00e7ok daha iddial\u0131d\u0131r. Rust&#8217;\u0131n derleyici (compiler) mekanizmalar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 (runtime) hatalar\u0131n\u0131 derleme zaman\u0131nda yakalayarak, null pointer (bo\u015f i\u015faret\u00e7i) referanslar\u0131 veya veri yar\u0131\u015flar\u0131 (data races) gibi yayg\u0131n sorunlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde engeller. Bu \u00f6zellikler, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve kritik uygulamalar i\u00e7in Rust&#8217;\u0131 cazip k\u0131lar.<\/p>\n<p>Yapay zeka ve makine \u00f6\u011frenimi (ML) alan\u0131nda Rust&#8217;\u0131n kullan\u0131m\u0131 giderek artmaktad\u0131r. Y\u00fcksek performans gerektiren veri i\u015fleme, say\u0131sal hesaplamalar ve model \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 gibi g\u00f6revlerde Rust, C\/C++ seviyesinde h\u0131z sunar. \u00d6rne\u011fin, Torch ve Tensors gibi k\u00fct\u00fcphanelerin Rust implementasyonlar\u0131 veya Rust tabanl\u0131 \u00f6zel ML \u00e7er\u00e7eveleri geli\u015ftirilmektedir. Bizim senaryomuzda, Rust&#8217;\u0131 performans kritik algoritmalar\u0131, veri \u00f6n i\u015fleme ad\u0131mlar\u0131n\u0131 veya karma\u015f\u0131k hesaplamalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131z. Bu sayede, Python&#8217;\u0131n sundu\u011fu esnekli\u011fi Rust&#8217;\u0131n h\u0131z\u0131yla birle\u015ftirebilece\u011fiz.<\/p>\n<h3>PyO3: Rust ve Python Aras\u0131ndaki K\u00f6pr\u00fc<\/h3>\n<p>PyO3, Rust ile Python aras\u0131nda sorunsuz bir entegrasyon sa\u011flayan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir k\u00fct\u00fcphanedir. Temel olarak, Rust kodunu Python mod\u00fclleri olarak derlemenize veya Python nesnelerini Rust i\u00e7inde kullanman\u0131za olanak tan\u0131r. Bu, bizim gibi karma dil projeleri i\u00e7in paha bi\u00e7ilmez bir \u00f6zelliktir. Yapay zeka d\u00fcnyas\u0131nda Python, veri bilimi k\u00fct\u00fcphaneleri (NumPy, Pandas, Scikit-learn, TensorFlow, PyTorch) ve geni\u015f ekosistemi sayesinde de facto standart haline gelmi\u015ftir. Ancak, baz\u0131 performans kritik k\u0131s\u0131mlarda Python&#8217;\u0131n yorumlay\u0131c\u0131 (interpreter) do\u011fas\u0131 bir darbo\u011faz (bottleneck) olu\u015fturabilir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fte PyO3 burada devreye girer. Projemizde, Python&#8217;\u0131n zengin yapay zeka k\u00fct\u00fcphanelerini kullanarak model geli\u015ftirme ve denemeler yaparken, performans\u0131n en kritik oldu\u011fu algoritmalar\u0131 veya veri i\u015fleme mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 Rust&#8217;ta yaz\u0131p PyO3 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Python&#8217;dan \u00e7a\u011f\u0131raca\u011f\u0131z. Bu hibrit yakla\u015f\u0131m, hem geli\u015ftirme h\u0131z\u0131n\u0131 korumam\u0131z\u0131 hem de nihai uygulaman\u0131n y\u00fcksek performansl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamam\u0131z\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. PyO3, Rust&#8217;\u0131n bellek g\u00fcvenli\u011fi ve h\u0131z\u0131n\u0131 Python&#8217;\u0131n esnekli\u011fi ve geni\u015f k\u00fct\u00fcphane deste\u011fiyle birle\u015ftirerek geli\u015ftiricilere en iyiyi sunar.<\/p>\n<h3>FastAPI: H\u0131zl\u0131 ve Modern API Geli\u015ftirme<\/h3>\n<p>FastAPI, modern Python web \u00e7er\u00e7evelerinden (framework) biridir ve y\u00fcksek performansl\u0131 API&#8217;lar (Uygulama Programlama Aray\u00fcz\u00fc) olu\u015fturmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Asenkron (async\/await) deste\u011fi, Pydantic tabanl\u0131 veri do\u011frulama ve otomatik OpenAPI (Swagger UI) dok\u00fcmantasyonu gibi \u00f6zellikleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Geli\u015ftirme h\u0131z\u0131 ve performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a iddial\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Yerel AI st\u00fcdyomuzda FastAPI&#8217;yi, PyO3 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla entegre etti\u011fimiz Rust tabanl\u0131 AI \u00e7ekirde\u011fini ve Python tabanl\u0131 ML modellerini bir API arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla servis etmek i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131z. Bu API, kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcm\u00fcz (Tauri) ile arka plan (backend) aras\u0131ndaki ileti\u015fimi sa\u011flayacak. \u00d6rne\u011fin, kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcnden gelen bir metni, FastAPI endpoint&#8217;i alacak, bu metni Rust&#8217;ta yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u00f6n i\u015fleme fonksiyonuna g\u00f6nderecek, ard\u0131ndan Python&#8217;daki bir yapay zeka modeline besleyecek ve sonucu tekrar kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcne d\u00f6nd\u00fcrecektir. FastAPI&#8217;nin asenkron yap\u0131s\u0131, ayn\u0131 anda birden fazla iste\u011fi i\u015fleyebilme yetene\u011fi sayesinde, yerel st\u00fcdyomuzun kullan\u0131c\u0131 etkile\u015fimlerine h\u0131zl\u0131 ve sorunsuz yan\u0131t vermesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n<h3>Tauri 2.0: Masa\u00fcst\u00fc Uygulamalar\u0131nda Web&#8217;in G\u00fcc\u00fc<\/h3>\n<p>Tauri, Rust tabanl\u0131 bir masa\u00fcst\u00fc uygulama geli\u015ftirme \u00e7er\u00e7evesidir. Elektron&#8217;a (Electron) bir alternatif olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu, daha az kaynak t\u00fcketen ve daha g\u00fcvenli uygulamalar olu\u015fturma hedefiyle geli\u015ftirilmi\u015ftir. Tauri, kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc (UI) i\u00e7in web teknolojilerini (HTML, CSS, JavaScript\/TypeScript, React, Vue, Angular vb.) kullan\u0131rken, uygulaman\u0131n arka plan (backend) mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Rust&#8217;\u0131 kullan\u0131r. Bu sayede web geli\u015ftiricileri, bildikleri teknolojilerle g\u00fc\u00e7l\u00fc masa\u00fcst\u00fc uygulamalar\u0131 geli\u015ftirebilirler.<\/p>\n<p>Tauri 2.0, \u00f6zellikle mobil platformlar i\u00e7in de destek sunarak \u00e7ok daha geni\u015f bir eri\u015fim sa\u011flamaktad\u0131r. Projemizde Tauri&#8217;yi, \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 yapay zeka kodlama st\u00fcdyomuzun kullan\u0131c\u0131 dostu ve modern aray\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturmak i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131z. Tauri&#8217;nin Rust tabanl\u0131 yap\u0131s\u0131, FastAPI sunucumuzla (ki bu da Rust ve Python&#8217;\u0131 birle\u015ftiriyor) do\u011frudan ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde ileti\u015fim kurmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak. Bu entegrasyon, kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcnden gelen girdileri do\u011frudan yerel AI modellerimize iletmemize ve sonu\u00e7lar\u0131 an\u0131nda g\u00f6rselle\u015ftirmemize olanak tan\u0131yacak. Ayr\u0131ca, Tauri&#8217;nin g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m\u0131, yerel makinemizde \u00e7al\u0131\u015facak uygulamam\u0131z\u0131n g\u00fcvenli\u011fini de art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bu teknoloji y\u0131\u011f\u0131n\u0131, her bir bile\u015fenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerini bir araya getirerek, \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131, y\u00fcksek performansl\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 dostu bir yerel yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu olu\u015fturmam\u0131z\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. Rust&#8217;\u0131n performans\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi, PyO3&#8217;\u00fcn Python entegrasyonu, FastAPI&#8217;nin h\u0131zl\u0131 API yetenekleri ve Tauri&#8217;nin modern masa\u00fcst\u00fc uygulama geli\u015ftirme imkanlar\u0131 ile projemiz, bulut ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir alternatif sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 AI Kodlama St\u00fcdyosu Mimarisi Nas\u0131l Kurulur?<\/h2>\n<p>\u015eimdiye kadar, neden yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 yapay zeka geli\u015ftirmenin \u00f6nemli oldu\u011funu ve bu projede kullanaca\u011f\u0131m\u0131z teknolojileri \u00f6\u011frendik. Art\u0131k bu bile\u015fenleri bir araya getirerek bir \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 AI kodlama st\u00fcdyosu mimarisini ad\u0131m ad\u0131m nas\u0131l kuraca\u011f\u0131m\u0131za odaklanal\u0131m. Bu mimaride, Tauri kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc sa\u011flarken, FastAPI Python taraf\u0131ndaki AI mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Rust ile PyO3 k\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinden performans kritik i\u015flemleri y\u00f6netecek.<\/p>\n<h3>Genel Mimari Bak\u0131\u015f<\/h3>\n<p>Mimariyi basit\u00e7e \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Tauri (Frontend):<\/strong> Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n etkile\u015fimde bulunaca\u011f\u0131 modern ve hafif masa\u00fcst\u00fc aray\u00fcz\u00fc. HTML, CSS ve JavaScript\/TypeScript ile geli\u015ftirilir.<\/li>\n<li><strong>FastAPI (Python AI Logic):<\/strong> Python&#8217;\u0131n zengin AI\/ML k\u00fct\u00fcphanelerini kullanarak modelleri y\u00fckler, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ve API endpoint&#8217;leri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla servis eder. Ayn\u0131 zamanda PyO3 \u00fczerinden Rust kodunu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Rust (Core Logic\/Performance):<\/strong> Performans kritik algoritmalar\u0131, veri \u00f6n i\u015fleme veya d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli sistem etkile\u015fimlerini y\u00f6netir.<\/li>\n<li><strong>PyO3 (Bridge):<\/strong> Rust&#8217;ta yaz\u0131lan fonksiyonlar\u0131n Python&#8217;dan \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, b\u00f6ylece Python ekosisteminden faydalan\u0131rken Rust&#8217;\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 kullanabiliriz.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu yap\u0131, Tauri uygulamas\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde FastAPI sunucusunu bir arka plan i\u015flemi (background process) olarak ba\u015flatmas\u0131yla tamamen yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fabilir hale gelir.<\/p>\n<h3>Ad\u0131m 1: Rust Projesini Ba\u015flatma ve PyO3 Entegrasyonu<\/h3>\n<p>\u0130lk olarak, performans kritik i\u015flerimizi yapacak Rust k\u00fct\u00fcphanemizi olu\u015ftural\u0131m ve PyO3&#8217;\u00fc entegre edelim. Bu k\u00fct\u00fcphane, \u00f6rne\u011fin metin i\u015fleme veya say\u0131sal hesaplamalar gibi AI modellerinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu temel i\u015flemleri h\u0131zland\u0131rabilir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Rust K\u00fct\u00fcphanesi Olu\u015fturma:<\/strong> Terminalde a\u015fa\u011f\u0131daki komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131n:\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>cargo new --lib rust_ai_core<\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu komut, <code>rust_ai_core<\/code> ad\u0131nda yeni bir Rust k\u00fct\u00fcphane projesi olu\u015fturacakt\u0131r.\n    <\/li>\n<li><strong>PyO3 Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ekleme:<\/strong> <code>rust_ai_core\/Cargo.toml<\/code> dosyas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131n ve <code>[dependencies]<\/code> b\u00f6l\u00fcm\u00fcne PyO3&#8217;\u00fc ekleyin. Python 3.x i\u00e7in <code>pyo3<\/code> \u00f6zelli\u011fi etkinle\u015ftirilmelidir:\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            # rust_ai_core\/Cargo.toml\n            [package]\n            name = \"rust_ai_core\"\n            version = \"0.1.0\"\n            edition = \"2021\"\n\n            [lib]\n            name = \"rust_ai_core\"\n            crate-type = [\"cdylib\"] # Python'dan \u00e7a\u011fr\u0131labilir dinamik k\u00fct\u00fcphane\n\n            [dependencies]\n            pyo3 = { version = \"0.20\", features = [\"extension-module\"] }\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<\/li>\n<li><strong>Basit Bir Rust Fonksiyonu ve Python&#8217;dan \u00c7a\u011fr\u0131lmas\u0131:<\/strong> <code>rust_ai_core\/src\/lib.rs<\/code> dosyas\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi g\u00fcncelleyin. Bu \u00f6rnek, bir metni b\u00fcy\u00fck harflere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren basit bir Rust fonksiyonunu Python&#8217;a a\u00e7ar.\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            \/\/ rust_ai_core\/src\/lib.rs\n            use pyo3::prelude::*;\n\n            \/\/\/ Python'dan \u00e7a\u011fr\u0131lacak bir Rust fonksiyonu \u00f6rne\u011fi.\n            \/\/\/ Gelen metni b\u00fcy\u00fck harflere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr ve ba\u015f\u0131na \"Rust i\u015fledi:\" ekler.\n            #[pyfunction]\n            fn process_text_in_rust(text: String) -> PyResult<String> {\n                Ok(format!(\"Rust i\u015fledi: {}\", text.to_uppercase()))\n            }\n\n            \/\/\/ Rust mod\u00fcl\u00fcn\u00fc Python'a a\u00e7an fonksiyon.\n            #[pymodule]\n            fn rust_ai_core(_py: Python, m: &PyModule) -> PyResult<()> {\n                \/\/ Mod\u00fcle fonksiyonumuzu ekliyoruz\n                m.add_function(wrap_pyfunction!(process_text_in_rust, m)?)?;\n                Ok(())\n            }\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu Rust kodunu derleyerek bir Python mod\u00fcl\u00fc (<code>.so<\/code> veya <code>.pyd<\/code> dosyas\u0131) olu\u015fturabiliriz.\n    <\/li>\n<\/ol>\n<h3>Ad\u0131m 2: FastAPI ile AI Modellerini Servis Etme<\/h3>\n<p>\u015eimdi s\u0131ra, Python&#8217;\u0131n zengin AI ekosistemini kullanacak ve Rust kodumuzla ileti\u015fim kuracak FastAPI sunucumuzu kurmaya geldi.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Python Sanal Ortam\u0131n\u0131 Olu\u015fturma ve Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 Kurma:<\/strong>\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            python -m venv venv_ai_studio\n            source venv_ai_studio\/bin\/activate # Linux\/macOS\n            # veya venv_ai_studio\\Scripts\\activate # Windows\n            pip install fastapi uvicorn\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<\/li>\n<li><strong>Rust Mod\u00fcl\u00fcn\u00fc Python Ortam\u0131na Kurma:<\/strong> Rust projemizi derleyip Python ortam\u0131m\u0131za kurmam\u0131z gerekiyor. Rust projenizin k\u00f6k dizininde (<code>rust_ai_core<\/code> klas\u00f6r\u00fc) iken:\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            cd rust_ai_core\n            maturin develop # Rust kodunu derler ve Python ortam\u0131na y\u00fckler\n            # veya <code>pip install .<\/code> komutunu da kullanabilirsiniz, ancak maturin daha geli\u015fmi\u015f se\u00e7enekler sunar.\n            cd .. # Ana proje dizinine geri d\u00f6n\u00fcn\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        <code>maturin develop<\/code> komutu, Rust kodunuzu derler ve mevcut Python sanal ortam\u0131n\u0131za bir Python mod\u00fcl\u00fc olarak y\u00fckler. Bu sayede <code>import rust_ai_core<\/code> diyerek Rust fonksiyonlar\u0131n\u0131za eri\u015febilirsiniz.\n    <\/li>\n<li><strong>Basit Bir FastAPI Uygulamas\u0131 Olu\u015fturma:<\/strong> Ana proje dizininizde <code>main.py<\/code> ad\u0131nda bir dosya olu\u015fturun ve i\u00e7ine a\u015fa\u011f\u0131daki kodlar\u0131 ekleyin:\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            # main.py (FastAPI sunucusu)\n            from fastapi import FastAPI\n            from pydantic import BaseModel\n            import uvicorn\n            import rust_ai_core # Rust mod\u00fcl\u00fcm\u00fcz\u00fc i\u00e7e aktar\u0131yoruz!\n\n            app = FastAPI()\n\n            class TextProcessRequest(BaseModel):\n                text: str\n\n            @app.get(\"\/\")\n            async def read_root():\n                return {\"message\": \"Merhaba, yerel AI st\u00fcdyosuna ho\u015f geldiniz!\"}\n\n            @app.post(\"\/process_ai_text\/\")\n            async def process_ai_text(request: TextProcessRequest):\n                \"\"\"\n                Gelen metni Rust'taki fonksiyon ile i\u015fler ve sonucu d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.\n                Burada bir AI modelini de \u00e7a\u011f\u0131rabilirsiniz.\n                \"\"\"\n                # Rust fonksiyonunu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz\n                processed_text = rust_ai_core.process_text_in_rust(request.text)\n                \n                # Ger\u00e7ek bir AI modeli entegrasyonu \u00f6rne\u011fi (basit bir placeholder)\n                ai_prediction = f\"AI tahmini: '{request.text}' metni \u00e7ok ilgin\u00e7!\"\n\n                return {\n                    \"original_text\": request.text,\n                    \"processed_by_rust\": processed_text,\n                    \"ai_prediction\": ai_prediction\n                }\n\n            if __name__ == \"__main__\":\n                # Bu sunucuyu Tauri uygulamas\u0131n\u0131n i\u00e7inden ba\u015flataca\u011f\u0131z.\n                # Geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda manuel olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in:\n                # uvicorn main:app --reload --port 8000\n                print(\"FastAPI sunucusu ba\u015flat\u0131lmaya haz\u0131r. Tauri bekliyor...\")\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu FastAPI uygulamas\u0131, basit bir kar\u015f\u0131lama mesaj\u0131 d\u00f6nd\u00fcren bir GET endpoint&#8217;ine ve gelen metni Rust fonksiyonuyla i\u015fleyip bir yapay zeka tahmini d\u00f6nd\u00fcren bir POST endpoint&#8217;ine sahiptir.\n    <\/li>\n<\/ol>\n<h3>Ad\u0131m 3: Tauri 2.0 ile Kullan\u0131c\u0131 Aray\u00fcz\u00fc Geli\u015ftirme<\/h3>\n<p>Son olarak, kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc Tauri ile olu\u015fturaca\u011f\u0131z ve FastAPI sunucumuzla ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131z. Tauri, uygulaman\u0131n Rust arka plan\u0131nda FastAPI sunucusunu bir alt s\u00fcre\u00e7 (subprocess) olarak ba\u015flatabilir.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Tauri Projesi Ba\u015flatma:<\/strong> Ana proje dizininizde (<code>main.py<\/code>&#8216;nin oldu\u011fu yer) a\u015fa\u011f\u0131daki komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131n:\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>cargo install tauri-cli --version \"2.0.0-beta\"\n            # veya <code>npm install -g @tauri-apps\/cli@beta<\/code> e\u011fer Node.js y\u00fckl\u00fcyse\n            tauri init --app-name \"ai-coding-studio\" --dist-dir \"dist\" --dev-path \"http:\/\/localhost:5173\" --template \"vanilla-ts\" # veya istedi\u011finiz bir frontend \u00e7er\u00e7evesi\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu komut, Tauri projenizi olu\u015fturacak ve size bir frontend \u015fablonu se\u00e7me imkan\u0131 sunacakt\u0131r. <code>--dist-dir<\/code> frontend build \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n yerini, <code>--dev-path<\/code> ise geli\u015ftirme sunucusunun adresini belirtir.\n    <\/li>\n<li><strong>FastAPI Sunucusunu Tauri \u0130\u00e7inden Ba\u015flatma:<\/strong> Tauri&#8217;nin Rust arka plan\u0131 (<code>src-tauri\/src\/main.rs<\/code>) i\u00e7inde, FastAPI sunucusunu bir alt s\u00fcre\u00e7 olarak ba\u015flatabiliriz. Bu, uygulaman\u0131z ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda FastAPI&#8217;nin de otomatik olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            \/\/ src-tauri\/src\/main.rs\n            \/\/ ... di\u011fer use ifadeleri ...\n            use std::process::{Command, Child};\n            use std::sync::Mutex;\n\n            \/\/ FastAPI s\u00fcrecini saklamak i\u00e7in global bir Mutex kullan\u0131yoruz\n            static FASTAPI_PROCESS: Mutex<Option<Child>> = Mutex::new(None);\n\n            #[tauri::command]\n            async fn start_fastapi_server() -> Result<String, String> {\n                let mut guard = FASTAPI_PROCESS.lock().unwrap();\n                if guard.is_some() {\n                    return Ok(\"FastAPI sunucusu zaten \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\".into());\n                }\n\n                \/\/ Python sanal ortam\u0131n\u0131z\u0131n yolunu ve main.py dosyas\u0131n\u0131n yolunu do\u011fru ayarlay\u0131n\n                let python_executable = \"venv_ai_studio\/bin\/python\"; \/\/ Linux\/macOS i\u00e7in\n                \/\/ let python_executable = \"venv_ai_studio\\\\Scripts\\\\python.exe\"; \/\/ Windows i\u00e7in\n                let script_path = \"..\/main.py\"; \/\/ main.py'nin src-tauri'ye g\u00f6re yolu\n\n                \/\/ FastAPI'yi uvicorn ile ba\u015flat\u0131yoruz\n                match Command::new(python_executable)\n                    .arg(\"-m\")\n                    .arg(\"uvicorn\")\n                    .arg(\"main:app\")\n                    .arg(\"--port\")\n                    .arg(\"8000\")\n                    .arg(\"--host\")\n                    .arg(\"127.0.0.1\")\n                    .current_dir(\"..\/\") \/\/ main.py'nin bulundu\u011fu dizin\n                    .spawn()\n                {\n                    Ok(child) => {\n                        *guard = Some(child);\n                        Ok(\"FastAPI sunucusu ba\u015far\u0131yla ba\u015flat\u0131ld\u0131.\".into())\n                    }\n                    Err(e) => Err(format!(\"FastAPI sunucusu ba\u015flat\u0131lamad\u0131: {}\", e)),\n                }\n            }\n\n            #[tauri::command]\n            async fn stop_fastapi_server() -> Result<String, String> {\n                let mut guard = FASTAPI_PROCESS.lock().unwrap();\n                if let Some(mut child) = guard.take() {\n                    match child.kill() {\n                        Ok(_) => Ok(\"FastAPI sunucusu durduruldu.\".into()),\n                        Err(e) => Err(format!(\"FastAPI sunucusu durdurulurken hata olu\u015ftu: {}\", e)),\n                    }\n                } else {\n                    Ok(\"FastAPI sunucusu zaten \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor.\".into())\n                }\n            }\n\n            fn main() {\n                tauri::Builder::default()\n                    .invoke_handler(tauri::generate_handler![start_fastapi_server, stop_fastapi_server])\n                    .run(tauri::generate_context!())\n                    .expect(\"error while running tauri application\");\n            }\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu kod, Tauri uygulamas\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda FastAPI sunucusunu ba\u015flatan ve durduran komutlar (<code>start_fastapi_server<\/code>, <code>stop_fastapi_server<\/code>) tan\u0131mlar.\n    <\/li>\n<li><strong>Frontend&#8217;den FastAPI&#8217;ye \u0130stek G\u00f6nderme:<\/strong> Tauri uygulaman\u0131z\u0131n frontend&#8217;inde (\u00f6rne\u011fin <code>src\/main.ts<\/code> veya <code>src\/App.tsx<\/code>), FastAPI sunucusuna HTTP istekleri g\u00f6nderebilirsiniz.\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\n            \/\/ src\/main.ts (veya React\/Vue bile\u015feniniz)\n            import { invoke } from '@tauri-apps\/api\/tauri';\n            import { appWindow } from '@tauri-apps\/api\/window';\n\n            document.addEventListener('DOMContentLoaded', async () => {\n                \/\/ Uygulama ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda FastAPI sunucusunu ba\u015flat\n                await invoke('start_fastapi_server');\n\n                const greetInputEl = document.querySelector(\"#greet-input\");\n                const greetMsgEl = document.querySelector(\"#greet-msg\");\n\n                document.querySelector(\"#greet-form\")?.addEventListener(\"submit\", async (e) => {\n                    e.preventDefault();\n                    const text = (greetInputEl as HTMLInputElement).value;\n\n                    try {\n                        \/\/ FastAPI endpoint'ine POST iste\u011fi g\u00f6nder\n                        const response = await fetch(\"http:\/\/127.0.0.1:8000\/process_ai_text\/\", {\n                            method: \"POST\",\n                            headers: {\n                                \"Content-Type\": \"application\/json\",\n                            },\n                            body: JSON.stringify({ text: text }),\n                        });\n                        const data = await response.json();\n                        (greetMsgEl as HTMLElement).textContent = <code>Rust i\u015fledi: ${data.processed_by_rust}, AI tahmini: ${data.ai_prediction}<\/code>;\n                    } catch (error) {\n                        (greetMsgEl as HTMLElement).textContent = <code>Hata olu\u015ftu: ${error}<\/code>;\n                    }\n                });\n            });\n\n            \/\/ Uygulama kapan\u0131rken FastAPI sunucusunu durdur\n            appWindow.onCloseRequested(async () => {\n                await invoke('stop_fastapi_server');\n                appWindow.close();\n            });\n          <\/code><\/pre>\n<\/p><\/div>\n<p>        Bu JavaScript kodu, uygulama y\u00fcklendi\u011finde FastAPI sunucusunu ba\u015flat\u0131r ve bir form g\u00f6nderildi\u011finde <code>\/process_ai_text\/<\/code> endpoint&#8217;ine POST iste\u011fi g\u00f6nderir. Gelen yan\u0131t\u0131 kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcnde g\u00f6sterir. Uygulama kapan\u0131rken de FastAPI sunucusunu durdurur.\n    <\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu ad\u0131mlar\u0131 takip ederek, Rust&#8217;\u0131n performans\u0131n\u0131, Python&#8217;\u0131n AI ekosistemini ve Tauri&#8217;nin modern masa\u00fcst\u00fc uygulama yeteneklerini birle\u015ftiren tamamen \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu mimarisi kurmu\u015f olursunuz. Bu yap\u0131, geli\u015ftiricilere bulut ba\u011f\u0131ms\u0131z, g\u00fcvenli ve y\u00fcksek performansl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 sunar.<\/p>\n<h2>Performans Optimizasyonu ve G\u00fcvenlik \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/h2>\n<p>\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu in\u015fa ederken, performans ve g\u00fcvenlik en az i\u015flevsellik kadar \u00f6nemlidir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, projenizi daha verimli ve g\u00fcvenli hale getirmek i\u00e7in uygulayabilece\u011finiz baz\u0131 optimizasyon ve g\u00fcvenlik ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h3>Rust Taraf\u0131nda Optimizasyonlar<\/h3>\n<p>Rust, do\u011fas\u0131 gere\u011fi y\u00fcksek performansl\u0131 bir dildir, ancak yine de baz\u0131 optimizasyon teknikleri ile daha iyi sonu\u00e7lar elde edebilirsiniz:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Zero-Cost Abstractions (S\u0131f\u0131r Maliyetli Soyutlamalar):<\/strong> Rust&#8217;\u0131n ana felsefelerinden biridir. Iterator&#8217;lar, generic&#8217;ler gibi soyutlamalar, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda ek bir maliyet getirmez. Bu yap\u0131lar\u0131 kullanarak kodunuzu daha okunabilir ve g\u00fcvenli hale getirirken performanstan \u00f6d\u00fcn vermezsiniz.<\/li>\n<li><strong><code>unsafe<\/code> Bloklar\u0131 Dikkatli Kullanma:<\/strong> Rust&#8217;\u0131n bellek g\u00fcvenli\u011fi garantileri, <code>unsafe<\/code> bloklar\u0131 kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece ge\u00e7erlidir. Performans kritik baz\u0131 durumlarda <code>unsafe<\/code> kod yazmak gerekebilir (\u00f6rne\u011fin, C k\u00fct\u00fcphaneleriyle etkile\u015fimde). Ancak, bu bloklar\u0131 yaln\u0131zca kesinlikle gerekti\u011finde ve t\u00fcm g\u00fcvenlik implikasyonlar\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z. Yanl\u0131\u015f kullan\u0131m, bellek hatalar\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/li>\n<li><strong>Threading ve Paralel \u0130\u015fleme:<\/strong> \u00c7ok \u00e7ekirdekli i\u015flemcilerden tam verim almak i\u00e7in <code>rayon<\/code> gibi k\u00fct\u00fcphaneleri kullanarak veri i\u015fleme g\u00f6revlerinizi paralel hale getirebilirsiniz. Rust&#8217;\u0131n veri yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6nleme mekanizmalar\u0131 sayesinde paralel kod yazmak di\u011fer dillere g\u00f6re daha g\u00fcvenlidir.<\/li>\n<li><strong>Bellek Y\u00f6netimi:<\/strong> B\u00fcy\u00fck veri yap\u0131lar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, <code>Vec::with_capacity<\/code> gibi y\u00f6ntemlerle \u00f6nceden kapasite ay\u0131rarak yeniden tahsis (reallocation) maliyetlerini azaltabilirsiniz. Ayr\u0131ca, ak\u0131ll\u0131 i\u015faret\u00e7ileri (<code>Box<\/code>, <code>Rc<\/code>, <code>Arc<\/code>) do\u011fru kullanarak bellek \u00f6mr\u00fcn\u00fc (lifetime) ve sahipli\u011fi (ownership) etkin bir \u015fekilde y\u00f6netmek performansa katk\u0131 sa\u011flar.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Python Taraf\u0131nda Optimizasyonlar<\/h3>\n<p>Python&#8217;\u0131n yorumlay\u0131c\u0131 do\u011fas\u0131na ra\u011fmen, yapay zeka i\u015f y\u00fcklerinde performans\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli stratejiler mevcuttur:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>AsyncIO Kullan\u0131m\u0131:<\/strong> FastAPI, asenkron bir \u00e7er\u00e7eve oldu\u011fu i\u00e7in <code>async def<\/code> ve <code>await<\/code> anahtar kelimelerini kullanarak G\/\u00c7 (I\/O) yo\u011fun i\u015flemleri (dosya okuma\/yazma, a\u011f istekleri) paralel olarak y\u00fcr\u00fctebilirsiniz. Bu, uygulaman\u0131z\u0131n daha fazla iste\u011fi ayn\u0131 anda i\u015flemesini sa\u011flar.<\/li>\n<li><strong>GIL (Global Interpreter Lock) Bypass:<\/strong> Python&#8217;\u0131n GIL&#8217;i, ayn\u0131 anda sadece bir Python i\u015f par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n (thread) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin verir. Ancak PyO3 gibi C\/Rust uzant\u0131lar\u0131, GIL&#8217;i serbest b\u0131rakabilir. Rust kodunuzda yo\u011fun hesaplamalar yaparken, Rust taraf\u0131nda GIL&#8217;i serbest b\u0131rakarak Python taraf\u0131ndaki di\u011fer i\u015f par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin verebilirsiniz. Bu, \u00f6zellikle \u00e7ok \u00e7ekirdekli sistemlerde CPU yo\u011fun g\u00f6revler i\u00e7in performans\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/li>\n<li><strong>Say\u0131sal K\u00fct\u00fcphaneler:<\/strong> NumPy, SciPy gibi C ile optimize edilmi\u015f k\u00fct\u00fcphaneleri kullanmak, Python&#8217;da saf Python d\u00f6ng\u00fcleri yerine \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 say\u0131sal i\u015flemler sa\u011flar. Yapay zeka modelleri genellikle bu k\u00fct\u00fcphanelerin \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/li>\n<li><strong>JIT (Just-In-Time) Derleyiciler:<\/strong> Numba gibi k\u00fct\u00fcphaneler, Python kodunun belirli b\u00f6l\u00fcmlerini \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda makine koduna derleyerek performans\u0131 art\u0131rabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>G\u00fcvenlik \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/h3>\n<p>Yerel bir st\u00fcdyo, bulut ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131rken, cihaz\u0131n\u0131z\u0131n g\u00fcvenli\u011fini \u00f6n planda tutmay\u0131 gerektirir:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Yerel Dosya Eri\u015fimi ve \u0130zinler:<\/strong> Tauri uygulamas\u0131, i\u015fletim sistemiyle do\u011frudan etkile\u015fime girebilir. Bu nedenle, uygulaman\u0131z\u0131n dosya sistemi \u00fczerinde hangi izinlere sahip oldu\u011funu dikkatlice y\u00f6netmelisiniz. Tauri&#8217;nin <code>tauri.conf.json<\/code> dosyas\u0131ndaki <code>fs<\/code> (filesystem) izinlerini minimumda tutun ve yaln\u0131zca ger\u00e7ekten ihtiya\u00e7 duyulan dizinlere eri\u015fim izni verin.<\/li>\n<li><strong>Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n Y\u00f6netimi:<\/strong> Projenizde kullan\u0131lan t\u00fcm k\u00fct\u00fcphanelerin (Rust&#8217;ta Cargo, Python&#8217;da pip) g\u00fcvenli ve g\u00fcncel oldu\u011fundan emin olun. Bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 (CVE&#8217;ler) kontrol etmek i\u00e7in d\u00fczenli olarak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k taramalar\u0131 yap\u0131n. Eski veya zafiyetli k\u00fct\u00fcphaneler, uygulaman\u0131z\u0131 riske atabilir.<\/li>\n<li><strong>Veri \u0130zolasyonu:<\/strong> Hassas verileri, uygulaman\u0131z\u0131n di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan veya di\u011fer uygulamalardan izole edin. \u00d6rne\u011fin, model a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 veya e\u011fitim verilerini ayr\u0131 ve \u015fifreli dizinlerde saklayabilirsiniz.<\/li>\n<li><strong>Tauri&#8217;nin G\u00fcvenlik \u00d6zellikleri:<\/strong> Tauri, varsay\u0131lan olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik \u00f6zellikleriyle gelir. Webview&#8217;i bir sandbox (g\u00fcvenli alan) i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ve JavaScript ile Rust kodu aras\u0131ndaki ileti\u015fimi (IPC) s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde kontrol eder. Yaln\u0131zca <code>tauri::command<\/code> olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z fonksiyonlar JavaScript&#8217;ten \u00e7a\u011fr\u0131labilir. Bu mekanizmalar\u0131 do\u011fru kullanarak potansiyel g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 en aza indirin.<\/li>\n<li><strong>Uygulama \u0130mzalamas\u0131:<\/strong> Da\u011f\u0131t\u0131m yaparken, uygulaman\u0131z\u0131 dijital olarak imzalamak, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n uygulaman\u0131n g\u00fcvenilir bir kaynaktan geldi\u011fini do\u011frulamas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m (malware) sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flar.<\/li>\n<li><strong>API G\u00fcvenli\u011fi:<\/strong> FastAPI sunucusu yerel makinede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan eri\u015fime kapal\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Varsay\u0131lan olarak <code>127.0.0.1<\/code> (localhost) adresinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, d\u0131\u015f a\u011f eri\u015fimini engeller. E\u011fer bir nedenle d\u0131\u015far\u0131dan eri\u015fim gerekiyorsa, bunu g\u00fcvenlik duvar\u0131 (firewall) kurallar\u0131 ve kimlik do\u011frulama (authentication) mekanizmalar\u0131 ile korumal\u0131s\u0131n\u0131z. Ancak \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir st\u00fcdyo i\u00e7in bu genellikle gerekli de\u011fildir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu performans optimizasyonlar\u0131 ve g\u00fcvenlik ipu\u00e7lar\u0131, \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 AI kodlama st\u00fcdyonuzun sadece g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil, ayn\u0131 zamanda verimli ve g\u00fcvenilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Her bile\u015fenin en iyi uygulamalar\u0131n\u0131 takip etmek, uzun vadede daha sa\u011flam bir uygulama geli\u015ftirmenize yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n<h2>Ger\u00e7ek D\u00fcnya Senaryolar\u0131 ve \u0130leri D\u00fczey Kullan\u0131m Alanlar\u0131<\/h2>\n<p>Yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu, sadece teorik bir konsept olmaktan \u00f6te, ger\u00e7ek d\u00fcnya problemlerine pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7t\u0131r. Bu mimariyi kullanarak geli\u015ftirebilece\u011finiz baz\u0131 ileri d\u00fczey kullan\u0131m alanlar\u0131 ve vaka analizleri a\u015fa\u011f\u0131da listelenmi\u015ftir:<\/p>\n<h3>1. Kod Tamamlama ve Refactoring (Yeniden D\u00fczenleme) Asistan\u0131<\/h3>\n<p><strong>Senaryo:<\/strong> Bir yaz\u0131l\u0131mc\u0131, kurumsal a\u011f k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 veya veri gizlili\u011fi endi\u015feleri nedeniyle GitHub Copilot gibi bulut tabanl\u0131 kod tamamlama ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanam\u0131yor. Ancak yine de \u00fcretkenli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in ak\u0131ll\u0131 bir asistana ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00f6z\u00fcm:<\/strong> Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile yerel bir kod tamamlama ve yeniden d\u00fczenleme asistan\u0131 geli\u015ftirilebilir. Bu st\u00fcdyo:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Yerel LLM (B\u00fcy\u00fck Dil Modeli) Entegrasyonu:<\/strong> K\u00fc\u00e7\u00fck ve orta boyutlu, optimize edilmi\u015f bir dil modeli (\u00f6rne\u011fin, Code Llama&#8217;n\u0131n yerel olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir bir versiyonu veya \u00f6zel olarak e\u011fitilmi\u015f bir model) FastAPI arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla servis edilir. Bu model, kullan\u0131c\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 kodu analiz eder.<\/li>\n<li><strong>Rust ile H\u0131zl\u0131 Kod Analizi:<\/strong> Kod analizi, s\u00f6zdizimi denetimi (syntax checking) ve statik analiz (static analysis) gibi performans kritik g\u00f6revler Rust&#8217;ta yaz\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Rust ile yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 (parser), kullan\u0131c\u0131n\u0131n kodunu h\u0131zla ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131p LLM&#8217;e beslenecek uygun formata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir.<\/li>\n<li><strong>Tauri Aray\u00fcz\u00fc:<\/strong> Kullan\u0131c\u0131, Tauri tabanl\u0131 bir kod d\u00fczenleyici (\u00f6rne\u011fin, Monaco Editor entegrasyonu ile) \u00fczerinde kod yazar. Yazd\u0131k\u00e7a, FastAPI&#8217;ye g\u00f6nderilen isteklerle yerel LLM&#8217;den kod tamamlama \u00f6nerileri veya yeniden d\u00fczenleme \u00f6nerileri al\u0131r. Bu \u00f6neriler, kullan\u0131c\u0131n\u0131n kendi kod taban\u0131na veya projesine \u00f6zel olarak e\u011fitilmi\u015f olabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Vaka Analizi:<\/strong> Bir yaz\u0131l\u0131m \u015firketinin Ar-Ge ekibi, \u015firketin \u00f6zel algoritmalar\u0131n\u0131 ve kodlama standartlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir yerel LLM e\u011fitti. Bu LLM&#8217;i, yukar\u0131da bahsedilen mimariyle entegre ederek, geli\u015ftiricilerin kendi makinelerinde, internet ba\u011flant\u0131s\u0131na ihtiya\u00e7 duymadan, \u015firketin i\u00e7 standartlar\u0131na uygun kod yazmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir &#8220;Ak\u0131ll\u0131 IDE Eklentisi&#8221; olu\u015fturdular. Bu sayede hem veri gizlili\u011fi sa\u011fland\u0131 hem de geli\u015ftirme verimlili\u011fi art\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<h3>2. Hassas Veri Analizi ve Etkile\u015fimli Raporlama<\/h3>\n<p><strong>Senaryo:<\/strong> Bir veri analisti, ki\u015fisel sa\u011fl\u0131k verileri veya finansal i\u015flem kay\u0131tlar\u0131 gibi son derece hassas veri setlerini analiz etmek ve interaktif raporlar olu\u015fturmak istiyor. Bu verilerin buluta y\u00fcklenmesi yasal ve etik a\u00e7\u0131dan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00f6z\u00fcm:<\/strong> \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 AI st\u00fcdyosu, bu senaryo i\u00e7in m\u00fckemmel bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Yerel Veritaban\u0131 ve \u0130\u015fleme:<\/strong> Veriler, kullan\u0131c\u0131n\u0131n makinesinde SQLite gibi hafif bir veritaban\u0131nda saklan\u0131r. FastAPI, bu verilere eri\u015fen ve Python&#8217;\u0131n Pandas, NumPy gibi k\u00fct\u00fcphaneleriyle analizler yapan API endpoint&#8217;leri sunar.<\/li>\n<li><strong>Rust ile Veri \u00d6n \u0130\u015fleme ve Temizleme:<\/strong> B\u00fcy\u00fck veri setlerinin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00f6n i\u015flenmesi, temizlenmesi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri (transformation) Rust&#8217;ta yaz\u0131lm\u0131\u015f algoritmalarla ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Bu, Python taraf\u0131ndaki analizin daha h\u0131zl\u0131 ve verimli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/li>\n<li><strong>Tauri ile G\u00f6rselle\u015ftirme:<\/strong> Frontend, D3.js, Chart.js veya Plotly.js gibi k\u00fct\u00fcphanelerle interaktif veri g\u00f6rselle\u015ftirmeleri sunar. Kullan\u0131c\u0131, aray\u00fcz \u00fczerinden filtreleme, gruplama veya farkl\u0131 analiz y\u00f6ntemlerini se\u00e7erek verileri ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak ke\u015ffedebilir. T\u00fcm i\u015flemler yerel makinede ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in veri asla d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmaz.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>3. \u00d6zel Model E\u011fitimi ve H\u0131zl\u0131 \u0130terasyonlar<\/h3>\n<p><strong>Senaryo:<\/strong> Bir makine \u00f6\u011frenimi m\u00fchendisi, k\u00fc\u00e7\u00fck ve \u00f6zel veri setleri \u00fczerinde h\u0131zla yeni modeller e\u011fitmek ve farkl\u0131 hiperparametreleri (hyperparameters) denemek istiyor. Her deneme i\u00e7in bulut altyap\u0131s\u0131 kurmak ve kapatmak zaman al\u0131c\u0131 ve maliyetli.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00f6z\u00fcm:<\/strong> Yerel st\u00fcdyo, h\u0131zl\u0131 prototipleme ve model e\u011fitimi i\u00e7in idealdir:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Esnek Python Ortam\u0131:<\/strong> FastAPI arka plan\u0131nda, Scikit-learn, PyTorch veya TensorFlow gibi k\u00fct\u00fcphanelerle model e\u011fitim kodlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Kullan\u0131c\u0131, Tauri aray\u00fcz\u00fcnden model mimarisini, veri setini ve e\u011fitim parametrelerini se\u00e7ebilir.<\/li>\n<li><strong>Rust ile \u00d6zel Optimizasyonlar:<\/strong> E\u011fer model e\u011fitimi s\u0131ras\u0131nda \u00f6zel bir optimizasyon algoritmas\u0131na veya h\u0131zl\u0131 bir veri y\u00fckleyiciye (data loader) ihtiya\u00e7 duyulursa, bu k\u0131s\u0131mlar Rust&#8217;ta yaz\u0131l\u0131p PyO3 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Python e\u011fitim d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne entegre edilebilir.<\/li>\n<li><strong>Tauri ile E\u011fitim \u0130zleme:<\/strong> Tauri aray\u00fcz\u00fc, e\u011fitim s\u00fcrecini ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak izleyebilir (kay\u0131p fonksiyonu grafi\u011fi, do\u011fruluk metrikleri vb.) ve model a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yerel olarak kaydedebilir. Bu, m\u00fchendisin farkl\u0131 denemeler aras\u0131nda h\u0131zla ge\u00e7i\u015f yapmas\u0131n\u0131 ve en iyi modeli se\u00e7mesini sa\u011flar.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Gelecek Perspektifleri<\/h3>\n<p>Bu mimari, WebAssembly (WASM) gibi teknolojilerle daha da geli\u015ftirilebilir. Rust kodunu do\u011frudan WASM&#8217;e derleyerek, baz\u0131 performans kritik i\u015flemleri do\u011frudan frontend (web taray\u0131c\u0131s\u0131 tabanl\u0131 bir ortamda bile) \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu, daha da d\u00fc\u015f\u00fck gecikme ve daha fazla da\u011f\u0131t\u0131m esnekli\u011fi anlam\u0131na gelebilir. Ayr\u0131ca, model s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma (model quantization) ve optimizasyon teknikleriyle, daha b\u00fcy\u00fck dil modellerini bile yerel cihazlarda daha verimli \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn hale gelecektir.<\/p>\n<p>Bu ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 ve ileri d\u00fczey kullan\u0131m alanlar\u0131, Rust, PyO3, FastAPI ve Tauri 2.0 ile in\u015fa edilen \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 AI kodlama st\u00fcdyosunun sadece teknik bir ba\u015far\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda geli\u015ftiricilere ve kurumlara somut de\u011fer katan pratik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7<\/h2>\n<p>Bu makalede, Rust, PyO3, FastAPI ve Tauri 2.0 teknolojilerini bir araya getirerek tamamen \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 ve yerel bir yapay zeka kodlama st\u00fcdyosu in\u015fa etmenin temel ad\u0131mlar\u0131n\u0131 ve potansiyelini detayl\u0131 bir \u015fekilde inceledik. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, bu mimari, bulut tabanl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin getirdi\u011fi veri gizlili\u011fi endi\u015felerini, y\u00fcksek maliyetleri ve a\u011f ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rarak geli\u015ftiricilere e\u015fsiz bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve kontrol sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Rust&#8217;\u0131n sundu\u011fu performans ve bellek g\u00fcvenli\u011fi, PyO3 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Python&#8217;\u0131n zengin yapay zeka ekosistemiyle birle\u015fti\u011finde, hem h\u0131z hem de esneklik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ideal bir denge olu\u015fturur. FastAPI, bu hibrit yap\u0131y\u0131 kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcne servis etmek i\u00e7in modern ve h\u0131zl\u0131 bir API katman\u0131 sa\u011flarken, Tauri 2.0 ise web teknolojileriyle geli\u015ftirilmi\u015f, hafif ve g\u00fcvenli bir masa\u00fcst\u00fc uygulamas\u0131 sunarak kullan\u0131c\u0131 deneyimini zenginle\u015ftirir. Kod tamamlama asistanlar\u0131ndan hassas veri analizine, \u00f6zel model e\u011fitiminden etkile\u015fimli raporlamaya kadar bir\u00e7ok ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryosunda bu yakla\u015f\u0131m\u0131n ne kadar de\u011ferli olabilece\u011fini g\u00f6zlemledik.<\/p>\n<p>Yerel ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 yapay zeka geli\u015ftirme, sadece bir trend de\u011fil, ayn\u0131 zamanda gelecekte daha fazla \u00f6nem kazanacak bir zorunluluktur. \u00d6zellikle veri g\u00fcvenli\u011finin ve operasyonel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kritik oldu\u011fu sekt\u00f6rlerde, bu t\u00fcr st\u00fcdyolar vazge\u00e7ilmez ara\u00e7lar haline gelecektir. Geli\u015ftiricileri, bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknoloji y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeye ve kendi yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini in\u015fa etmeye davet ediyoruz. Yerel g\u00fcc\u00fcn potansiyeli ger\u00e7ekten s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r ve bu st\u00fcdyo, bu potansiyeli ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in sa\u011flam bir temel sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<h3>S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular (SSS)<\/h3>\n<dl>\n<dt>1. Bu mimari hangi t\u00fcr projeler i\u00e7in idealdir?<\/dt>\n<dd>Bu mimari, \u00f6zellikle veri gizlili\u011finin kritik oldu\u011fu (sa\u011fl\u0131k, finans, kamu sekt\u00f6r\u00fc), internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 veya g\u00fcvenilmez oldu\u011fu, ger\u00e7ek zamanl\u0131 performans\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu veya bulut maliyetlerinden ka\u00e7\u0131n\u0131lmak istenen projeler i\u00e7in idealdir. Yerel kod tamamlama ara\u00e7lar\u0131, hassas veri analiz uygulamalar\u0131 veya \u00f6zel, \u015firket i\u00e7i yapay zeka modelleri geli\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fckemmel bir temel sunar.<\/dd>\n<dt>2. Rust \u00f6\u011frenmek zorunlu mu?<\/dt>\n<dd>Tamamen zorunlu de\u011fildir, ancak Rust&#8217;\u0131n temel prensiplerini anlamak, projenin performans kritik k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 optimize etmek ve PyO3 entegrasyonunu daha verimli kullanmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flar. E\u011fer Rust konusunda yeniyseniz, projenin sadece k\u00fc\u00e7\u00fck ve performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik b\u00f6l\u00fcmlerini Rust&#8217;ta yaz\u0131p geri kalan\u0131n\u0131 Python&#8217;da tutarak ba\u015flayabilirsiniz. Zamanla Rust bilginizi art\u0131rarak daha fazlas\u0131n\u0131 entegre edebilirsiniz.<\/dd>\n<dt>3. Performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne gibi beklentilerim olmal\u0131?<\/dt>\n<dd>Bu mimari, Rust&#8217;\u0131n sistem seviyesi performans\u0131 ile Python&#8217;\u0131n yapay zeka k\u00fct\u00fcphanelerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc birle\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fcksek performans beklentileri sunar. A\u011f gecikmesi ortadan kalkar ve donan\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n t\u00fcm g\u00fcc\u00fc do\u011frudan yapay zeka i\u015f y\u00fck\u00fcne ayr\u0131l\u0131r. \u00d6zellikle CPU yo\u011fun veya bellek yo\u011fun i\u015flemlerde Rust, Python&#8217;a g\u00f6re belirgin h\u0131z art\u0131\u015flar\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Ancak, nihai performans, kullan\u0131lan yapay zeka modelinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, veri setinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve donan\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/dd>\n<dt>4. Mevcut bir Python AI projesini bu yap\u0131ya nas\u0131l entegre edebilirim?<\/dt>\n<dd>Mevcut Python AI projenizin ana mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 FastAPI endpoint&#8217;leri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla servis edebilirsiniz. E\u011fer projenizde performans darbo\u011fazlar\u0131 varsa, bu darbo\u011fazlar\u0131 olu\u015fturan algoritmalar\u0131 Rust&#8217;a ta\u015f\u0131y\u0131p PyO3 ile Python&#8217;dan \u00e7a\u011f\u0131rabilirsiniz. Frontend taraf\u0131nda ise Tauri&#8217;nin web teknolojileri tabanl\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc kullanarak bu FastAPI endpoint&#8217;lerine HTTP istekleri g\u00f6ndererek projenizi masa\u00fcst\u00fc uygulamas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilirsiniz.<\/dd>\n<dt>5. \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken model g\u00fcncellemeleri nas\u0131l y\u00f6netilir?<\/dt>\n<dd>\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir st\u00fcdyoda model g\u00fcncellemeleri, uygulaman\u0131n kendisiyle birlikte da\u011f\u0131t\u0131labilir veya harici bir USB bellek\/yerel a\u011f s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u00fczerinden manuel olarak yap\u0131labilir. Tauri&#8217;nin kendi g\u00fcncelleme mekanizmalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, over-the-air g\u00fcncellemeler) kullan\u0131larak, uygulama g\u00fcncellemeleriyle birlikte yeni model a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 veya kod g\u00fcncellemeleri de da\u011f\u0131t\u0131labilir. Kullan\u0131c\u0131, internete ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda bu g\u00fcncellemeleri kontrol edip indirebilir ve sonras\u0131nda yine \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edebilir.<\/dd>\n<\/dl>\n<p>#YerelYapayZeka #\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131Geli\u015ftirme #Rust #PyO3 #FastAPI #Tauri #Yaz\u0131l\u0131mGeli\u015ftirme #AI<\/p>\n<div class=\"github-example-link\"><strong>\u00d6rnek kod:<\/strong> <a href=\"https:\/\/github.com\/fatihsoysalcom\/fastapi-local-offline-ai-service\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">github.com\/fatihsoysalcom\/fastapi-local-offline-ai-service<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u00fcnyas\u0131nda, yapay zeka (AI) uygulamalar\u0131 genellikle bulut tabanl\u0131 hizmetlere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmi\u015ftir.","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-45811","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u00fcnyas\u0131nda, yapay zeka (AI) uygulamalar\u0131 genellikle bulut tabanl\u0131 hizmetlere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmi\u015ftir.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-11-22T06:05:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-11-22T06:05:31+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"30 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi\",\"datePublished\":\"2026-11-22T06:05:05+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-22T06:05:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\"},\"wordCount\":5194,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2026\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\",\"name\":\"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-11-22T06:05:05+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-22T06:05:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi","og_description":"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u00fcnyas\u0131nda, yapay zeka (AI) uygulamalar\u0131 genellikle bulut tabanl\u0131 hizmetlere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmi\u015ftir.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2026-11-22T06:05:05+00:00","article_modified_time":"2026-11-22T06:05:31+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"30 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi","datePublished":"2026-11-22T06:05:05+00:00","dateModified":"2026-11-22T06:05:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/"},"wordCount":5194,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#respond"]}],"copyrightYear":"2026","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/","name":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2026-11-22T06:05:05+00:00","dateModified":"2026-11-22T06:05:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/rust-fastapi-ve-tauri-2-0-ile-cevrimdisi-yapay-zeka-kodlama-studyosu-insa-etmek-yerel-gucun-kesfi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rust, FastAPI ve Tauri 2.0 ile \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 Yapay Zeka Kodlama St\u00fcdyosu \u0130n\u015fa Etmek: Yerel G\u00fcc\u00fcn Ke\u015ffi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45811","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45811"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45811\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45812,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45811\/revisions\/45812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45811"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45811"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45811"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}