{"id":45755,"date":"2026-11-18T21:16:45","date_gmt":"2026-11-18T18:16:45","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/"},"modified":"2026-11-18T21:16:45","modified_gmt":"2026-11-18T18:16:45","slug":"raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/","title":{"rendered":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri"},"content":{"rendered":"<h2>Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri<\/h2>\n<p>Denizcilik d\u00fcnyas\u0131, teknolojinin h\u0131zla ilerlemesiyle birlikte k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7iriyor. Geleneksel navigasyon ve izleme y\u00f6ntemlerinin yerini, yapay zeka (YZ) destekli ak\u0131ll\u0131 sistemler al\u0131yor. Peki, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli ve y\u00fcksek performansl\u0131 bir Raspberry Pi ile denizde g\u00f6rev yapabilecek, g\u00fcvenli ve a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir YZ bilgisayar\u0131 in\u015fa etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Bu makale, bu heyecan verici yolculu\u011fa \u00e7\u0131karken kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131z g\u00fcvenlik zorluklar\u0131n\u0131, a\u00e7\u0131k kaynak felsefesinin sundu\u011fu avantajlar\u0131 ve sisteminize duyulan g\u00fcvenin nas\u0131l in\u015fa edilece\u011fini ad\u0131m ad\u0131m ele al\u0131yor.<\/p>\n<h2>Raspberry Pi ve Deniz Ortam\u0131: Neden \u0130deal Bir Se\u00e7im?<\/h2>\n<p>Deniz ortam\u0131, elektronik cihazlar i\u00e7in bilinen en zorlu alanlardan biridir. Tuzlu suyun a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 etkisi, y\u00fcksek nem, s\u0131cakl\u0131k dalgalanmalar\u0131, titre\u015fim ve s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00fc\u00e7 kaynaklar\u0131, her t\u00fcrl\u00fc donan\u0131m\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 test eder. Ancak bu zorluklara ra\u011fmen, Raspberry Pi gibi tek kart bilgisayarlar (Single Board Computer &#8211; SBC), sunduklar\u0131 esneklik, d\u00fc\u015f\u00fck maliyet ve geni\u015f topluluk deste\u011fi sayesinde denizcilik projeleri i\u00e7in cazip bir alternatif haline gelmi\u015ftir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, Raspberry Pi&#8217;nin bu zorlu ko\u015fullara nas\u0131l adapte edilebilece\u011fini ve neden tercih edilmesi gerekti\u011fini detayl\u0131ca inceleyece\u011fiz.<\/p>\n<h3>Raspberry Pi&#8217;nin Avantajlar\u0131 Nelerdir?<\/h3>\n<p>Raspberry Pi, boyutuna g\u00f6re \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir i\u015flem g\u00fcc\u00fc sunar. K\u00fc\u00e7\u00fck form fakt\u00f6r\u00fc, s\u0131n\u0131rl\u0131 alanlara sahip teknelerde veya \u015famand\u0131ralarda kolayca entegre edilmesini sa\u011flar. Ayr\u0131ca, olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7 t\u00fcketimi, g\u00fcne\u015f panelleri veya k\u00fc\u00e7\u00fck batarya sistemleri ile beslenebilmesi anlam\u0131na gelir ki bu da denizde kritik bir avantajd\u0131r. Y\u00fcksek enerji verimlili\u011fi, uzun s\u00fcreli otonom operasyonlar i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir. \u00dcstelik, geni\u015f bir sens\u00f6r ekosistemine sahiptir; s\u0131cakl\u0131k, nem, bas\u0131n\u00e7, GPS, ivme\u00f6l\u00e7er, manyetometre gibi bir\u00e7ok sens\u00f6r kolayca Raspberry Pi&#8217;ye ba\u011flanabilir. Bu sens\u00f6rler sayesinde deniz suyu kalitesi, hava durumu, tekne pozisyonu ve hareket verileri gibi \u00e7e\u015fitli parametreler toplanabilir. Python gibi pop\u00fcler programlama dilleriyle uyumlu olmas\u0131 ve geni\u015f bir geli\u015ftirici toplulu\u011funa sahip olmas\u0131, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131r ve kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Maliyet etkinli\u011fi de \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fcr; geleneksel end\u00fcstriyel \u00e7\u00f6z\u00fcmlere k\u0131yasla \u00e7ok daha uygun fiyatl\u0131 olmas\u0131, b\u00fct\u00e7e dostu projeler geli\u015ftirmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/p>\n<h3>Deniz Ortam\u0131n\u0131n Zorluklar\u0131 ve \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/h3>\n<p>Deniz ortam\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluklar, Raspberry Pi tabanl\u0131 bir sistem tasarlarken g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Tuzlu su, elektronik bile\u015fenler i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanlardan biridir. Bu nedenle, cihaz\u0131n suya ve neme kar\u015f\u0131 tamamen yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. IP67 veya IP68 derecesine sahip su ge\u00e7irmez kutular (enclosure) kullanmak, bu konuda ilk ad\u0131md\u0131r. Kutunun i\u00e7indeki nemi absorbe etmek i\u00e7in silika jel paketleri de faydal\u0131 olabilir. S\u0131cakl\u0131k dalgalanmalar\u0131, \u00f6zellikle tropikal b\u00f6lgelerde veya kapal\u0131 bir kutu i\u00e7inde ciddi sorunlara yol a\u00e7abilir. Pasif veya aktif so\u011futma \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, \u00f6rne\u011fin \u0131s\u0131 emiciler (heat sink) veya k\u00fc\u00e7\u00fck fanlar, Pi&#8217;nin a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilir. Titre\u015fim ve \u015foklar da elektronik ba\u011flant\u0131lara zarar verebilir. T\u00fcm bile\u015fenlerin sa\u011flam bir \u015fekilde monte edildi\u011finden ve kablolar\u0131n titre\u015fime dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fundan emin olmak gerekir. \u00d6zel titre\u015fim \u00f6nleyici montaj kitleri kullan\u0131labilir. G\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 istikrar\u0131 da hayati \u00f6neme sahiptir. Deniz ara\u00e7lar\u0131nda veya otonom sistemlerde g\u00fc\u00e7 dalgalanmalar\u0131 s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu duruma kar\u015f\u0131, voltaj reg\u00fclat\u00f6rleri ve a\u015f\u0131r\u0131 gerilim koruyucular\u0131 kullanmak, Pi&#8217;yi olas\u0131 hasarlardan korur. Ayr\u0131ca, enerji depolama i\u00e7in g\u00fcvenilir batarya sistemleri ve \u015farj kontrol \u00fcniteleri entegre etmek, kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 garanti eder. T\u00fcm bu \u00f6nlemler, Raspberry Pi&#8217;nin deniz ortam\u0131nda uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve g\u00fcvenilir bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n<h2>Yapay Zeka Entegrasyonu: Ak\u0131ll\u0131 Denizcilik Uygulamalar\u0131 Nas\u0131l Geli\u015ftirilir?<\/h2>\n<p>Raspberry Pi&#8217;nin sa\u011flam bir deniz platformu olarak konumland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, yapay zeka (YZ) yeteneklerini sisteme entegre etmek, projenin ger\u00e7ek potansiyelini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. YZ, denizcilik operasyonlar\u0131n\u0131 daha ak\u0131ll\u0131, verimli ve g\u00fcvenli hale getirme konusunda devrim niteli\u011finde f\u0131rsatlar sunar. Bu b\u00f6l\u00fcmde, sens\u00f6r verilerinin toplanmas\u0131ndan makine \u00f6\u011frenimi modellerinin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na kadar, YZ entegrasyon s\u00fcrecinin temel ad\u0131mlar\u0131n\u0131 ve pratik uygulamalar\u0131n\u0131 ke\u015ffedece\u011fiz. Denizde otonom navigasyon, hava tahmini optimizasyonu, deniz ya\u015fam\u0131 izleme veya kirlilik tespiti gibi bir\u00e7ok senaryo, YZ&#8217;nin g\u00fcc\u00fcyle m\u00fcmk\u00fcn hale gelir.<\/p>\n<h3>Sens\u00f6r Verilerinin Toplanmas\u0131 ve \u0130\u015flenmesi<\/h3>\n<p>Herhangi bir YZ uygulamas\u0131n\u0131n temelinde, kaliteli veri yatar. Deniz bilgisayar\u0131m\u0131z i\u00e7in, \u00e7e\u015fitli sens\u00f6rlerden s\u00fcrekli ve do\u011fru veri toplamak kritik \u00f6neme sahiptir. GPS mod\u00fcl\u00fc ile konum ve h\u0131z bilgileri, s\u0131cakl\u0131k ve nem sens\u00f6rleri ile \u00e7evresel ko\u015fullar, su kalitesi sens\u00f6rleri ile pH, tuzluluk ve \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen seviyeleri gibi veriler toplanabilir. Ayr\u0131ca, sonar veya kamera sistemleri ile deniz taban\u0131 haritalama veya su alt\u0131 ya\u015fam\u0131 izleme gibi daha karma\u015f\u0131k veri setleri de elde edilebilir. Bu sens\u00f6rlerin Raspberry Pi&#8217;ye ba\u011flanmas\u0131 genellikle GPIO (General Purpose Input\/Output) pinleri, I2C veya SPI gibi aray\u00fczler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131l\u0131r. Veri toplama i\u00e7in Python k\u00fct\u00fcphaneleri olduk\u00e7a kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir s\u0131cakl\u0131k sens\u00f6r\u00fcnden veri okumak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki gibi basit bir kod par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131labilir:<\/p>\n<div class=\"code-container\">\n<pre><code>\nimport Adafruit_DHT\nimport time\n\n# Sens\u00f6r tipi ve GPIO pini\nDHT_SENSOR = Adafruit_DHT.DHT22\nDHT_PIN = 4 # GPIO4 pinine ba\u011fl\u0131\n\ndef read_sensor_data():\n    humidity, temperature = Adafruit_DHT.read_retry(DHT_SENSOR, DHT_PIN)\n    if humidity is not None and temperature is not None:\n        return temperature, humidity\n    else:\n        return None, None\n\nif __name__ == \"__main__\":\n    while True:\n        temp, hum = read_sensor_data()\n        if temp is not None:\n            print(f\"S\u0131cakl\u0131k: {temp:.2f}\u00b0C, Nem: {hum:.2f}%\")\n        else:\n            print(\"Sens\u00f6rden veri okunamad\u0131.\")\n        time.sleep(5)\n  <\/code><\/pre>\n<\/div>\n<p>Toplanan ham veriler genellikle g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc (noisy) veya eksik olabilir. Bu nedenle, verilerin i\u015flenmesi (pre-processing) ve temizlenmesi, YZ modelinin do\u011frulu\u011fu i\u00e7in elzemdir. Anormal de\u011ferlerin tespiti (outlier detection), eksik verilerin doldurulmas\u0131 (imputation) ve verilerin \u00f6l\u00e7eklendirilmesi (scaling) gibi teknikler bu a\u015famada uygulan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, sens\u00f6r okumalar\u0131ndaki ani s\u0131\u00e7ramalar\u0131 filtrelemek veya ortalama de\u011ferlerle eksik verileri tamamlamak, modelin daha tutarl\u0131 sonu\u00e7lar \u00fcretmesini sa\u011flar. Pandas ve NumPy gibi Python k\u00fct\u00fcphaneleri, bu t\u00fcr veri i\u015fleme g\u00f6revleri i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar sunar.<\/p>\n<h3>Makine \u00d6\u011frenimi Modellerinin E\u011fitimi ve Da\u011f\u0131t\u0131m\u0131<\/h3>\n<p>Veriler haz\u0131rland\u0131ktan sonra, makine \u00f6\u011frenimi (Machine Learning &#8211; ML) modelleri bu veriler \u00fczerinde e\u011fitilir. Denizcilik uygulamalar\u0131 i\u00e7in regresyon (tahmin), s\u0131n\u0131fland\u0131rma (kategori belirleme) veya k\u00fcmeleme (gruplama) gibi \u00e7e\u015fitli ML algoritmalar\u0131 kullan\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, ge\u00e7mi\u015f hava durumu ve deniz ko\u015fullar\u0131 verilerini kullanarak gelecekteki dalga y\u00fcksekli\u011fini tahmin etmek i\u00e7in bir regresyon modeli e\u011fitilebilir. Ya da farkl\u0131 deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n akustik sinyallerini s\u0131n\u0131fland\u0131rmak i\u00e7in bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma modeli geli\u015ftirilebilir. Raspberry Pi&#8217;nin s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u015flem g\u00fcc\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, genellikle daha hafif ve optimize edilmi\u015f modellere y\u00f6nelmek \u00f6nemlidir. TensorFlow Lite veya ONNX Runtime gibi k\u00fct\u00fcphaneler, e\u011fitilmi\u015f modelleri Raspberry Pi \u00fczerinde verimli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in idealdir. Modeller genellikle bulutta veya daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bilgisayarda e\u011fitilir ve ard\u0131ndan Raspberry Pi&#8217;ye aktar\u0131l\u0131r. Da\u011f\u0131t\u0131m (deployment) a\u015famas\u0131nda, modelin ger\u00e7ek zamanl\u0131 sens\u00f6r verilerini al\u0131p tahminler \u00fcretmesi sa\u011flan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir bal\u0131k s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit eden bir kamera tabanl\u0131 model, Raspberry Pi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak an\u0131nda uyar\u0131lar verebilir. Modelin s\u00fcrekli g\u00fcncel kalmas\u0131 i\u00e7in periyodik olarak yeniden e\u011fitilmesi ve Raspberry Pi&#8217;ye da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 da \u00f6nemlidir. Bu s\u00fcre\u00e7, deniz bilgisayar\u0131n\u0131n zaman i\u00e7inde daha ak\u0131ll\u0131 ve do\u011fru tahminler yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h2>Siber G\u00fcvenlik: Deniz Bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131 Korsanlardan Nas\u0131l Korursunuz?<\/h2>\n<p>Ak\u0131ll\u0131 ve ba\u011flant\u0131l\u0131 sistemler, beraberinde siber g\u00fcvenlik risklerini de getirir. Denizdeki bir yapay zeka destekli bilgisayar, hassas navigasyon verileri, konum bilgileri veya operasyonel s\u0131rlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rabilir. Bu t\u00fcr bir sistemin k\u00f6t\u00fc niyetli sald\u0131rganlar\u0131n eline ge\u00e7mesi, ciddi sonu\u00e7lar do\u011furabilir: yanl\u0131\u015f navigasyon bilgileri, sistemin devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 veya veri s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131. Bu nedenle, Raspberry Pi tabanl\u0131 deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n siber g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak, projenin ba\u015far\u0131s\u0131 ve g\u00fcvenilirli\u011fi i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m g\u00fcvenli\u011finden a\u011f g\u00fcvenli\u011fine kadar al\u0131nmas\u0131 gereken temel \u00f6nlemleri detayl\u0131ca ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h3>Donan\u0131m ve Yaz\u0131l\u0131m G\u00fcvenli\u011fi \u0130\u00e7in Temel Ad\u0131mlar<\/h3>\n<p>\u0130lk olarak, fiziksel g\u00fcvenlikten ba\u015flamak gerekir. Raspberry Pi&#8217;nin bulundu\u011fu kutu, yetkisiz eri\u015fimi engellemek i\u00e7in kilitli veya m\u00fch\u00fcrl\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Fiziksel eri\u015fim, bir sald\u0131rgan\u0131n cihaza k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m y\u00fcklemesi veya veri \u00e7almas\u0131 i\u00e7in en kolay yollardan biridir. Yaz\u0131l\u0131m taraf\u0131nda ise, i\u015fletim sistemi (\u00f6rne\u011fin Raspberry Pi OS) ve t\u00fcm y\u00fckl\u00fc paketler d\u00fczenli olarak g\u00fcncellenmelidir. G\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 genellikle yaz\u0131l\u0131m g\u00fcncellemeleriyle kapat\u0131l\u0131r. Bu nedenle, otomatik g\u00fcncelleme mekanizmalar\u0131 kurmak veya periyodik manuel kontroller yapmak \u00f6nemlidir. Varsay\u0131lan kullan\u0131c\u0131 adlar\u0131 ve parolalar kesinlikle de\u011fi\u015ftirilmelidir. \u00d6rne\u011fin, varsay\u0131lan <code>pi<\/code> kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n parolas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve hatta yeni bir kullan\u0131c\u0131 olu\u015fturup <code>pi<\/code> kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak, temel bir g\u00fcvenlik ad\u0131m\u0131d\u0131r. SSH eri\u015fimi kullan\u0131l\u0131yorsa, parola yerine anahtar tabanl\u0131 kimlik do\u011frulama (key-based authentication) tercih edilmelidir. Bu, parolalar\u0131n \u00e7al\u0131nmas\u0131 riskini ortadan kald\u0131r\u0131r ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvenlik katman\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca, kullan\u0131lmayan servisler ve portlar devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Her a\u00e7\u0131k port veya \u00e7al\u0131\u015fan servis, potansiyel bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, e\u011fer VNC veya FTP kullanm\u0131yorsan\u0131z, bu servisleri kapat\u0131n. G\u00fcvenlik duvar\u0131 (firewall) kurallar\u0131 ile sadece gerekli portlardan gelen ba\u011flant\u0131lara izin verilmelidir. UFW (Uncomplicated Firewall) gibi ara\u00e7lar, Raspberry Pi \u00fczerinde kolayca g\u00fcvenlik duvar\u0131 yap\u0131land\u0131rman\u0131za olanak tan\u0131r. Son olarak, \u00f6nemli veriler \u015fifrelenmelidir. E\u011fer cihaz \u00e7al\u0131n\u0131rsa veya fiziksel eri\u015fim sa\u011flan\u0131rsa, \u015fifreli veriler sald\u0131rgan\u0131n i\u015fine yaramayacakt\u0131r. Disk \u015fifrelemesi (full disk encryption) veya belirli dizinlerin \u015fifrelenmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n<h3>A\u011f G\u00fcvenli\u011fi ve Uzaktan Eri\u015fim Y\u00f6netimi<\/h3>\n<p>Deniz bilgisayar\u0131 genellikle di\u011fer sistemlerle veya internetle ileti\u015fim kurar. Bu ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi, siber sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 korunmada kritik bir rol oynar. E\u011fer Raspberry Pi bir Wi-Fi a\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131ysa, WPA2\/WPA3 \u015fifrelemesi kullan\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir parola ile korunmal\u0131d\u0131r. A\u00e7\u0131k veya zay\u0131f \u015fifreli a\u011flardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Uzaktan eri\u015fim i\u00e7in VPN (Virtual Private Network) kullanmak, t\u00fcm ileti\u015fimi \u015fifreleyerek g\u00fcvenli bir t\u00fcnel olu\u015fturur. Bu, \u00f6zellikle denizdeyken ve genel internet a\u011flar\u0131n\u0131 kullanmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda verilerinizin gizlili\u011fini ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korur. SSH \u00fczerinden uzaktan y\u00f6netim yap\u0131l\u0131yorsa, SSH daemon yap\u0131land\u0131rmas\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmelidir. Varsay\u0131lan port olan 22 yerine farkl\u0131 bir port kullanmak, root kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n do\u011frudan oturum a\u00e7mas\u0131n\u0131 engellemek ve ba\u015far\u0131s\u0131z oturum a\u00e7ma giri\u015fimlerini s\u0131n\u0131rlamak gibi \u00f6nlemler al\u0131nabilir. Ayr\u0131ca, a\u011fdaki di\u011fer cihazlarla ileti\u015fim kurarken, sadece g\u00fcvenilir ve do\u011frulanm\u0131\u015f cihazlarla ba\u011flant\u0131 kuruldu\u011fundan emin olunmal\u0131d\u0131r. A\u011f segmentasyonu (network segmentation), e\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse, deniz bilgisayar\u0131n\u0131 di\u011fer daha az g\u00fcvenli cihazlardan ay\u0131rarak potansiyel bir sald\u0131r\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Bu, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck teknelerde birden fazla IoT (Nesnelerin \u0130nterneti) cihaz\u0131n\u0131n bulundu\u011fu durumlarda \u00f6nemlidir. T\u00fcm bu \u00f6nlemler, deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n siber sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 daha diren\u00e7li olmas\u0131n\u0131 ve verilerinizin g\u00fcvende kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Unutmay\u0131n, siber g\u00fcvenlik s\u00fcrekli bir s\u00fcre\u00e7tir ve d\u00fczenli denetimler ile g\u00fcncellemeler gerektirir.<\/p>\n<h2>A\u00e7\u0131k Kaynak Felsefesi: Topluluk G\u00fcc\u00fc ve Esneklik Neden \u00d6nemli?<\/h2>\n<p>Raspberry Pi tabanl\u0131 bir yapay zeka deniz bilgisayar\u0131 projesi geli\u015ftirirken, a\u00e7\u0131k kaynak (open source) felsefesini benimsemek, hem teknik hem de stratejik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli avantajlar sunar. A\u00e7\u0131k kaynak, yaz\u0131l\u0131m\u0131n kaynak kodunun herkes taraf\u0131ndan eri\u015filebilir, de\u011fi\u015ftirilebilir ve da\u011f\u0131t\u0131labilir olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu yakla\u015f\u0131m, sadece maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenlik, esneklik ve topluluk deste\u011fi gibi kritik faydalar sa\u011flar. \u00d6zellikle deniz gibi zorlu ve \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131 olan bir ortamda, kapal\u0131 kaynakl\u0131 sistemlerin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 yerine a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin sundu\u011fu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, projenin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in temel bir fakt\u00f6r olabilir.<\/p>\n<h3>A\u00e7\u0131k Kaynak Projelerinin Avantajlar\u0131<\/h3>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n en belirgin avantajlar\u0131ndan biri \u015feffafl\u0131kt\u0131r. Kaynak kodunun herkes taraf\u0131ndan incelenebilmesi, olas\u0131 g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n veya hatalar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 tespit edilmesini ve d\u00fczeltilmesini sa\u011flar. Binlerce geli\u015ftiricinin kodlar\u0131 incelemesi, kapal\u0131 kaynakl\u0131 sistemlere g\u00f6re daha sa\u011flam ve g\u00fcvenli yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Bu \u015feffafl\u0131k, \u00f6zellikle hassas verilerle \u00e7al\u0131\u015fan veya kritik operasyonlar\u0131 y\u00f6neten deniz bilgisayarlar\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvendir. Ayr\u0131ca, a\u00e7\u0131k kaynak, inan\u0131lmaz bir esneklik sunar. Yaz\u0131l\u0131m\u0131 kendi \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za g\u00f6re uyarlayabilir, yeni \u00f6zellikler ekleyebilir veya mevcut i\u015flevleri de\u011fi\u015ftirebilirsiniz. Bu, denizcilik gibi ni\u015f bir alanda, standart ticari \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 benzersiz gereksinimleri olan projeler i\u00e7in paha bi\u00e7ilmezdir. \u00d6rne\u011fin, belirli bir sens\u00f6rden gelen verileri i\u015flemek i\u00e7in \u00f6zel bir algoritma yazman\u0131z gerekiyorsa, a\u00e7\u0131k kaynak bir \u00e7er\u00e7eve \u00fczerinde bunu kolayca ger\u00e7ekle\u015ftirebilirsiniz. Maliyet etkinli\u011fi de \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fcr; bir\u00e7ok a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m \u00fccretsizdir, bu da geli\u015ftirme maliyetlerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Lisans \u00fccreti \u00f6demeden y\u00fcksek kaliteli ara\u00e7lar kullanmak, \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli projeler veya bireysel geli\u015ftiriciler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131r. Son olarak, a\u00e7\u0131k kaynak projeleri genellikle canl\u0131 ve destekleyici bir toplulu\u011fa sahiptir. Bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda veya bir \u00f6zelli\u011fe ihtiya\u00e7 duydu\u011funuzda, forumlarda, GitHub depolar\u0131nda veya di\u011fer platformlarda yard\u0131m bulmak kolayd\u0131r. Bu topluluk deste\u011fi, geli\u015ftirme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131r ve \u00f6\u011frenme e\u011frisini yumu\u015fat\u0131r. Python, Linux, TensorFlow, OpenCV gibi ara\u00e7lar, deniz bilgisayar\u0131 projemiz i\u00e7in a\u00e7\u0131k kaynak ekosisteminin sundu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6rneklerdir.<\/p>\n<h3>Kendi \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcz\u00fc Olu\u015ftururken A\u00e7\u0131k Kaynaktan Yararlanma<\/h3>\n<p>Raspberry Pi tabanl\u0131 deniz bilgisayar\u0131n\u0131z i\u00e7in a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bile\u015fenleri ak\u0131ll\u0131ca se\u00e7mek ve entegre etmek, projenizin temelini olu\u015fturur. \u0130\u015fletim sistemi olarak Raspberry Pi OS (Debian tabanl\u0131 Linux), g\u00fcvenilir ve geni\u015f destekli bir se\u00e7enektir. Programlama dili olarak Python, zengin k\u00fct\u00fcphane ekosistemi (NumPy, Pandas, SciPy, Matplotlib) ve kolay \u00f6\u011frenilebilir yap\u0131s\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Yapay zeka ve makine \u00f6\u011frenimi i\u00e7in TensorFlow Lite, PyTorch Mobile veya scikit-learn gibi k\u00fct\u00fcphaneler, Pi&#8217;nin s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131nda verimli \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere optimize edilmi\u015ftir. Sens\u00f6r entegrasyonu i\u00e7in Adafruit_DHT, RPi.GPIO gibi k\u00fct\u00fcphaneler, donan\u0131mla kolayca ileti\u015fim kurman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Veri depolama i\u00e7in SQLite gibi hafif bir veritaban\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, cihaz \u00fczerinde depolama ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. A\u011f ileti\u015fimi i\u00e7in MQTT (Message Queuing Telemetry Transport) gibi hafif protokoller, d\u00fc\u015f\u00fck bant geni\u015fli\u011fine sahip deniz ortamlar\u0131nda idealdir. T\u00fcm bu bile\u015fenler a\u00e7\u0131k kaynak oldu\u011fu i\u00e7in, projenizin her katman\u0131n\u0131 kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za g\u00f6re \u015fekillendirebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin, standart bir MQTT istemcisi yetersiz kal\u0131rsa, kaynak kodunu indirip performans\u0131n\u0131 art\u0131racak veya yeni \u00f6zellikler ekleyecek de\u011fi\u015fiklikler yapabilirsiniz. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, projenizin benzersiz zorluklar\u0131na \u00f6zel \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmenizi sa\u011flar ve denizcilik teknolojilerinde inovasyonun \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar. A\u00e7\u0131k kaynak, sadece yaz\u0131l\u0131m de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bilgi ve i\u015fbirli\u011fi payla\u015f\u0131m\u0131 felsefesidir; bu da projenizin uzun vadeli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in kritik bir avantaj sunar.<\/p>\n<h2>G\u00fcven \u0130n\u015fas\u0131: Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve Sistem G\u00fcvenilirli\u011fi Nas\u0131l Sa\u011flan\u0131r?<\/h2>\n<p>Bir yapay zeka destekli deniz bilgisayar\u0131, kritik kararlar almak ve hassas operasyonlar\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in tasarland\u0131\u011f\u0131nda, sisteme duyulan g\u00fcven hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bu g\u00fcven, sadece siber g\u00fcvenlik \u00f6nlemleriyle de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplanan verilerin do\u011frulu\u011fu (veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc) ve sistemin kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fma yetene\u011fi (sistem g\u00fcvenilirli\u011fi) ile de do\u011frudan ili\u015fkilidir. Yanl\u0131\u015f veya bozulmu\u015f veriler, yapay zeka modelinin hatal\u0131 tahminler yapmas\u0131na neden olabilirken, sistemin ar\u0131zalanmas\u0131 operasyonel kesintilere yol a\u00e7abilir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131rmak ve veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in uygulanabilecek stratejileri ve ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h3>Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve Yedekleme Stratejileri<\/h3>\n<p>Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, verilerin do\u011fru, eksiksiz ve yetkisiz de\u011fi\u015fikliklerden korunmu\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 sens\u00f6r verileri, navigasyon bilgileri veya YZ model tahminleri gibi t\u00fcm veriler, do\u011fru kararlar al\u0131nabilmesi i\u00e7in g\u00fcvenilir olmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle, veri toplama a\u015famas\u0131ndan itibaren dikkatli olunmal\u0131d\u0131r. Sens\u00f6r kalibrasyonu d\u00fczenli olarak yap\u0131lmal\u0131 ve sens\u00f6rlerden gelen verilerdeki anormallikler (\u00f6rne\u011fin, ani ve mant\u0131ks\u0131z s\u0131\u00e7ramalar) tespit edilip filtrelenmelidir. Veriler depolan\u0131rken, hata kontrol mekanizmalar\u0131 kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, veritaban\u0131na yazmadan \u00f6nce verilerin bir sa\u011flama toplam\u0131 (checksum) hesaplanabilir ve bu, verilerin bozulmadan kaydedildi\u011fini do\u011frulamak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Verilerin zaman damgas\u0131 (timestamp) ile kaydedilmesi, verilerin kronolojik s\u0131ras\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in \u00f6nemlidir. En kritik stratejilerden biri ise d\u00fczenli veri yedeklemedir. Raspberry Pi&#8217;nin depolama birimi (SD kart), ar\u0131zalanmaya veya bozulmaya kar\u015f\u0131 hassas olabilir. Bu nedenle, t\u00fcm \u00f6nemli verilerin d\u00fczenli aral\u0131klarla harici bir depolama birimine (USB disk, NAS) veya bulut tabanl\u0131 bir depolama hizmetine (\u00f6rne\u011fin, AWS S3, Google Cloud Storage) yedeklenmesi \u015fartt\u0131r. Yedekleme i\u015flemi otomatikle\u015ftirilebilir ve verilerin \u015fifrelenerek yedeklenmesi, gizlili\u011fini korur. Afet kurtarma (disaster recovery) plan\u0131 olu\u015fturmak, bir sistem ar\u0131zas\u0131 durumunda verilerin nas\u0131l geri y\u00fcklenece\u011fini ve operasyonlar\u0131n nas\u0131l devam ettirilece\u011fini belirler. Bu plan, beklenmedik durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u0131zl\u0131 ve etkili bir \u015fekilde tepki vermenizi sa\u011flar ve sisteminize olan g\u00fcveni art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<h3>Sistem G\u00fcvenilirli\u011fi ve Bak\u0131m \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/h3>\n<p>Sistem g\u00fcvenilirli\u011fi, deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n belirli bir s\u00fcre boyunca kesintisiz ve do\u011fru bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fma yetene\u011fini ifade eder. Deniz ortam\u0131n\u0131n zorluklar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, y\u00fcksek g\u00fcvenilirlik sa\u011flamak i\u00e7in proaktif \u00f6nlemler almak gereklidir. \u0130lk olarak, donan\u0131m se\u00e7imi ve montaj\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. End\u00fcstriyel s\u0131n\u0131f bile\u015fenler kullanmak, titre\u015fim ve s\u0131cakl\u0131k dalgalanmalar\u0131na kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunabilir. T\u00fcm ba\u011flant\u0131lar\u0131n sa\u011flam oldu\u011fundan, kablolar\u0131n korozyona dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011fundan ve lehim noktalar\u0131n\u0131n iyi izole edildi\u011finden emin olunmal\u0131d\u0131r. Yaz\u0131l\u0131m taraf\u0131nda, sistemin kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in i\u015fletim sistemi ve uygulamalar\u0131n d\u00fczenli olarak g\u00fcncellenmesi \u00f6nemlidir. Ancak, her g\u00fcncelleme \u00f6ncesi bir test ortam\u0131nda denemeler yapmak, olas\u0131 uyumluluk sorunlar\u0131n\u0131 veya hatalar\u0131 \u00f6nceden tespit etmenizi sa\u011flar. Sistem izleme (system monitoring), g\u00fcvenilirli\u011fin anahtar\u0131d\u0131r. Raspberry Pi&#8217;nin CPU kullan\u0131m\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, bellek kullan\u0131m\u0131 ve disk alan\u0131 gibi parametreleri s\u00fcrekli izlenmelidir. Bu, potansiyel sorunlar\u0131 b\u00fcy\u00fcmeden \u00f6nce tespit etmenize yard\u0131mc\u0131 olur. Prometheus ve Grafana gibi a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar, bu t\u00fcr izleme \u00e7\u00f6z\u00fcmleri i\u00e7in kullan\u0131labilir. Sistemde \u00e7al\u0131\u015fan kritik servisler i\u00e7in otomatik yeniden ba\u015flatma mekanizmalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, <code>systemd<\/code> servisleri) yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir servis beklenmedik bir \u015fekilde durursa, sistem otomatik olarak yeniden ba\u015flatarak kesintiyi minimize eder. Ayr\u0131ca, g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi de kritik \u00f6neme sahiptir. Kaliteli bir g\u00fc\u00e7 adapt\u00f6r\u00fc kullanmak ve g\u00fc\u00e7 dalgalanmalar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flamak, Pi&#8217;nin uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 garanti eder. Periyodik bak\u0131m ve temizlik, \u00f6zellikle tuzlu ve nemli ortamlarda, cihaz\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzat\u0131r. Kutunun i\u00e7ini kontrol etmek, toz ve nem birikimini temizlemek, ba\u011flant\u0131 noktalar\u0131n\u0131 kontrol etmek gibi basit ad\u0131mlar, b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilir. T\u00fcm bu \u00f6nlemler, deniz bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n sadece \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenilir ve kesintisiz bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sisteme olan g\u00fcvenini peki\u015ftirir.<\/p>\n<h2>Vaka Analizi: Ger\u00e7ek Bir Ak\u0131ll\u0131 \u015eamand\u0131ra Projesi<\/h2>\n<p>\u015eimdiye kadar ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z teorik bilgileri somutla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na, ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryosundan ilham alan bir vaka analizine odaklanal\u0131m: Ak\u0131ll\u0131 Deniz \u0130zleme \u015eamand\u0131ras\u0131. Bu proje, uzak bir k\u0131y\u0131 \u015feridindeki deniz ekosistemini izlemek ve deniz kirlili\u011fi tespiti i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Geleneksel y\u00f6ntemlerle s\u00fcrekli izleme yapmak hem maliyetli hem de lojistik a\u00e7\u0131dan zordur. \u0130\u015fte bu noktada Raspberry Pi tabanl\u0131, yapay zeka destekli bir \u015famand\u0131ra devreye girer.<\/p>\n<p>\u015eamand\u0131ra, bir Raspberry Pi 4, \u00e7e\u015fitli sens\u00f6rler ve bir g\u00fcne\u015f paneli ile donat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sens\u00f6rler aras\u0131nda su s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, pH de\u011feri, tuzluluk, \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen seviyesi ve mikroplastik partik\u00fcllerini tespit edebilen \u00f6zel bir optik sens\u00f6r bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, deniz y\u00fczeyindeki petrol s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 tespit etmek i\u00e7in bir kamera ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015fleme i\u00e7in Raspberry Pi&#8217;nin entegre yapay zeka h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131ndan (e\u011fer varsa) veya TensorFlow Lite gibi optimize edilmi\u015f bir modelden faydalan\u0131l\u0131r. Sistem, g\u00fcne\u015f paneli ve bir batarya paketi ile otonom olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Toplanan t\u00fcm veriler, Raspberry Pi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan bir Python uygulamas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u015flenir. Bu uygulama, sens\u00f6r verilerini al\u0131r, anormallikleri filtreler ve mikroplastik yo\u011funlu\u011fu veya petrol s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 gibi olaylar\u0131 tespit etmek i\u00e7in e\u011fitilmi\u015f makine \u00f6\u011frenimi modellerini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kamera g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri \u00fczerinde e\u011fitilmi\u015f bir evri\u015fimsel sinir a\u011f\u0131 (Convolutional Neural Network &#8211; CNN), deniz y\u00fczeyindeki petrol lekelerini y\u00fcksek do\u011frulukla tan\u0131yabilir. Tespit edilen anormallikler veya kirlilik olaylar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7 t\u00fcketen bir LoRaWAN veya uydu mod\u00fcl\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u0131y\u0131daki merkezi bir izleme istasyonuna g\u00f6nderilir. Bu ileti\u015fim kanal\u0131, \u015fifreleme ile korunarak verilerin g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flan\u0131r. Uzaktan eri\u015fim i\u00e7in ise, bir VPN t\u00fcneli \u00fczerinden SSH ba\u011flant\u0131s\u0131 kullan\u0131l\u0131r, b\u00f6ylece \u015famand\u0131ran\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fcvenli bir \u015fekilde g\u00fcncellenebilir veya sorun giderilebilir.<\/p>\n<p>Bu projenin ba\u015far\u0131s\u0131, g\u00fcvenlik, a\u00e7\u0131k kaynak ve g\u00fcvenin birle\u015fimiyle sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k kaynak i\u015fletim sistemi ve k\u00fct\u00fcphaneler, projenin h\u0131zl\u0131 geli\u015ftirilmesine ve \u00f6zelle\u015ftirilmesine olanak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcvenlik \u00f6nlemleri (\u015fifreli ileti\u015fim, d\u00fczenli g\u00fcncellemeler, g\u00fc\u00e7l\u00fc parolalar) sayesinde \u015famand\u0131ra, k\u00f6t\u00fc niyetli sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 korunmu\u015ftur. Veri yedekleme ve sistem izleme mekanizmalar\u0131 ise, toplanan verilerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve sistemin g\u00fcvenilirli\u011fini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ak\u0131ll\u0131 \u015famand\u0131ra, deniz kirlili\u011fiyle m\u00fccadelede \u00f6nemli bir ara\u00e7 haline gelmi\u015f, erken uyar\u0131 sistemleri sayesinde \u00e7evreye verilen zarar\u0131n minimize edilmesine katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Bu vaka analizi, Raspberry Pi&#8217;nin zorlu deniz ortam\u0131nda bile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yapay zeka platformu olarak nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini ve bu t\u00fcr projelerde g\u00fcvenlik ve g\u00fcvenin ne denli kritik oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7 ve Gelecek Perspektifleri<\/h2>\n<p>Raspberry Pi ile yapay zeka destekli bir deniz bilgisayar\u0131 in\u015fa etmek, sadece teknolojik bir ba\u015far\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenlik, a\u00e7\u0131k kaynak ve g\u00fcven gibi temel prensiplerin bir araya geldi\u011fi kapsaml\u0131 bir m\u00fchendislik yolculu\u011fudur. Bu makalede, Raspberry Pi&#8217;nin deniz ortam\u0131ndaki avantajlar\u0131ndan, yapay zeka entegrasyonunun ad\u0131mlar\u0131na, siber g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinden a\u00e7\u0131k kaynak felsefesinin faydalar\u0131na ve veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile sistem g\u00fcvenilirli\u011finin nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131na kadar bir\u00e7ok konuyu ele ald\u0131k. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, do\u011fru yakla\u015f\u0131mlarla, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli donan\u0131mlarla bile zorlu ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fan, ak\u0131ll\u0131 ve g\u00fcvenilir sistemler olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Gelecekte, Raspberry Pi gibi tek kart bilgisayarlar\u0131n i\u015flem g\u00fcc\u00fc ve enerji verimlili\u011fi artt\u0131k\u00e7a, denizcilik alan\u0131ndaki otonom sistemler, ak\u0131ll\u0131 navigasyon, \u00e7evresel izleme ve deniz kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi gibi uygulamalar\u0131n daha da yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 beklenmektedir. A\u00e7\u0131k kaynak toplulu\u011funun s\u00fcrekli geli\u015fimi ve g\u00fcvenlik bilincinin artmas\u0131yla, bu sistemler daha da g\u00fcvenli ve esnek hale gelecektir. Denizcilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde Raspberry Pi ve yapay zeka, yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin kap\u0131s\u0131n\u0131 aralamaya devam edecektir.<\/p>\n<h3>S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular (SSS)<\/h3>\n<ol>\n<li><strong>Raspberry Pi deniz ortam\u0131nda ne kadar dayan\u0131kl\u0131d\u0131r?<\/strong>\n<p>Do\u011frudan deniz ortam\u0131na maruz kalmazsa ve uygun bir su ge\u00e7irmez, nem ve titre\u015fim \u00f6nleyici kutu (IP67\/IP68 dereceli) i\u00e7inde korunursa, olduk\u00e7a dayan\u0131kl\u0131 olabilir. Ayr\u0131ca, pasif so\u011futma ve kaliteli g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 kullan\u0131m\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzat\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong>Yapay zeka modellerini Raspberry Pi \u00fczerinde e\u011fitmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/strong>\n<p>Genellikle daha karma\u015f\u0131k yapay zeka modelleri (derin \u00f6\u011frenme modelleri gibi) g\u00fc\u00e7l\u00fc sunucularda veya bulut ortam\u0131nda e\u011fitilir. Ancak, e\u011fitilmi\u015f modeller Raspberry Pi gibi cihazlara aktar\u0131labilir (deployment) ve TensorFlow Lite gibi optimize edilmi\u015f k\u00fct\u00fcphanelerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve basit modeller Pi \u00fczerinde de e\u011fitilebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong>Deniz bilgisayar\u0131m\u0131n siber g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in en \u00f6nemli ilk ad\u0131m nedir?<\/strong>\n<p>En \u00f6nemli ilk ad\u0131m, varsay\u0131lan kullan\u0131c\u0131 adlar\u0131 ve parolalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, kullan\u0131lmayan servisleri devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak ve i\u015fletim sistemi ile t\u00fcm yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 g\u00fcncel tutmakt\u0131r. Ayr\u0131ca, uzaktan eri\u015fim i\u00e7in SSH anahtar tabanl\u0131 kimlik do\u011frulama kullanmak da kritik bir ad\u0131md\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanman\u0131n dezavantajlar\u0131 var m\u0131d\u0131r?<\/strong>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar genellikle ticari destek garantisi sunmaz, bu da kurumsal d\u00fczeyde projelerde bir endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olabilir. Ayr\u0131ca, baz\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak projelerinin dok\u00fcmantasyonu veya kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc, kapal\u0131 kaynakl\u0131 alternatiflere g\u00f6re daha az geli\u015fmi\u015f olabilir. Ancak, geni\u015f topluluk deste\u011fi bu dezavantajlar\u0131 genellikle telafi eder.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong>Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in hangi yedekleme stratejisi \u00f6nerilir?<\/strong>\n<p>D\u00fczenli ve otomatik yedeklemeler kritik \u00f6neme sahiptir. Verileri hem yerel (harici USB disk gibi) hem de uzaktan (bulut depolama hizmetleri gibi) yedeklemek, veri kayb\u0131 riskini minimize eder. Yedeklenen verilerin \u015fifrelenmesi ve yedekleme plan\u0131n\u0131n periyodik olarak test edilmesi de \u00f6nemlidir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>#RaspberryPi #YapayZeka #Denizcilik #SiberG\u00fcvenlik #A\u00e7\u0131kKaynak #IoT #Ak\u0131ll\u0131Denizcilik<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Denizcilik d\u00fcnyas\u0131, teknolojinin h\u0131zla ilerlemesiyle birlikte k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7iriyor. Geleneksel navigasyon ve izleme y\u00f6ntemlerinin yerini, yapay zeka (YZ) destekli ak\u0131ll\u0131 sistemler al\u0131yor.","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1342],"tags":[],"class_list":{"0":"post-45755","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ai","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Denizcilik d\u00fcnyas\u0131, teknolojinin h\u0131zla ilerlemesiyle birlikte k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7iriyor. Geleneksel navigasyon ve izleme y\u00f6ntemlerinin yerini, yapay zeka (YZ) destekli ak\u0131ll\u0131 sistemler al\u0131yor.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-11-18T18:16:45+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri\",\"datePublished\":\"2026-11-18T18:16:45+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\"},\"wordCount\":4701,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"articleSection\":[\"AI\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2026\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\",\"name\":\"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-11-18T18:16:45+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri","og_description":"Denizcilik d\u00fcnyas\u0131, teknolojinin h\u0131zla ilerlemesiyle birlikte k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7iriyor. Geleneksel navigasyon ve izleme y\u00f6ntemlerinin yerini, yapay zeka (YZ) destekli ak\u0131ll\u0131 sistemler al\u0131yor.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2026-11-18T18:16:45+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"24 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri","datePublished":"2026-11-18T18:16:45+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/"},"wordCount":4701,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"articleSection":["AI"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#respond"]}],"copyrightYear":"2026","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/","name":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2026-11-18T18:16:45+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/raspberry-pi-ai-deniz-bilgisayari-guvenlik-acik-kaynak-ve-guven-dersleri\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Raspberry Pi AI Deniz Bilgisayar\u0131: G\u00fcvenlik, A\u00e7\u0131k Kaynak ve G\u00fcven Dersleri"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45755","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45755"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45755\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45755"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45755"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45755"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}