G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dijital d\u00fcnyas\u0131nda veritabanlar\u0131, uygulamalar\u0131n kalbi konumundad\u0131r. Bu veritabanlar\u0131ndan biri olan SQLite, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerden mobil uygulamalara, masa\u00fcst\u00fc yaz\u0131l\u0131mlar\u0131ndan web servislerine kadar geni\u015f bir yelpazede kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, bir veritaban\u0131n\u0131n temel g\u00f6revi olan veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve do\u011frulu\u011funu sa\u011flamak, altta yatan donan\u0131m katman\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131ndaki kaos ve belirsizlikler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7 de kolay de\u011fildir. SQLite, bu donan\u0131m zorluklar\u0131na ra\u011fmen veriyi nas\u0131l korur ve do\u011fru bir \u015fekilde saklar? Bu makalede, SQLite’\u0131n donan\u0131m katman\u0131n\u0131n getirdi\u011fi karma\u015fay\u0131 nas\u0131l y\u00f6netti\u011fini ve veri do\u011frulu\u011funu nas\u0131l garanti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Veritabanlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 en temel zorluklardan biri, verilerin kal\u0131c\u0131 olarak depoland\u0131\u011f\u0131 donan\u0131m katman\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131d\u0131r. Diskler, SSD’ler ve di\u011fer depolama birimleri, veri yazma ve okuma i\u015flemlerinde \u00e7e\u015fitli belirsizlikler ve potansiyel hata kaynaklar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Farkl\u0131 depolama birimleri (HDD, SSD, NVMe) farkl\u0131 performans karakteristiklerine ve hata tolerans seviyelerine sahiptir. HDD’ler mekanik ar\u0131zalara daha yatk\u0131nken, SSD’ler h\u00fccre y\u0131pranmas\u0131 gibi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fabilir. SQLite, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 soyutlayarak, altta yatan donan\u0131m\u0131n t\u00fcr\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak tutarl\u0131 bir veri saklama mekanizmas\u0131 sunmak zorundad\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fletim sistemleri ve hatta depolama birimlerinin kendileri, performans\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nbellekler kullan\u0131r. Bu \u00f6nbellekler, verinin bellekte tutulmas\u0131na ve fiziksel diske yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n geciktirilmesine neden olabilir. Bir g\u00fc\u00e7 kesintisi veya sistem \u00e7\u00f6kmesi durumunda, \u00f6nbellekteki hen\u00fcz diske yaz\u0131lmam\u0131\u015f veriler kal\u0131c\u0131 olarak kaybolabilir. SQLite, bu riski minimize etmek i\u00e7in \u00f6zel senkronizasyon mekanizmalar\u0131 kullan\u0131r.<\/p>\n
Ani g\u00fc\u00e7 kesintileri veya i\u015fletim sistemi \u00e7\u00f6kmeleri, bir veritaban\u0131 i\u00e7in en y\u0131k\u0131c\u0131 senaryolardan biridir. Bu durumlar, devam eden bir i\u015flemin yar\u0131m kalmas\u0131na ve veritaban\u0131 dosyas\u0131n\u0131n tutars\u0131z bir duruma gelmesine neden olabilir. SQLite, bu t\u00fcr felaket senaryolar\u0131ndan sonra bile veritaban\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyacak ve m\u00fcmk\u00fcnse en son tutarl\u0131 duruma geri d\u00f6necek \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Donan\u0131m ar\u0131zalar\u0131, yaz\u0131l\u0131m hatalar\u0131 veya k\u00f6t\u00fc niyetli sald\u0131r\u0131lar sonucunda veritaban\u0131 dosyalar\u0131 bozulabilir. Bu bozulmalar, yanl\u0131\u015f verilerin okunmas\u0131na, uygulamalar\u0131n \u00e7\u00f6kmesine veya veritaban\u0131n\u0131n tamamen kullan\u0131lamaz hale gelmesine yol a\u00e7abilir. SQLite, bu t\u00fcr bozulmalar\u0131 tespit etmek ve m\u00fcmk\u00fcnse kurtarmak i\u00e7in dahili mekanizmalara sahiptir.<\/p>\n
SQLite, donan\u0131m katman\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluklara kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in veritaban\u0131 i\u015flemlerinin temelini olu\u015fturan ACID \u00f6zelliklerini (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability) titizlikle uygular.<\/p>\n
Atomiklik, bir i\u015flemin ya tamamen ger\u00e7ekle\u015fmesi ya da hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmemesi prensibidir. SQLite, bir i\u015flem s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan t\u00fcm de\u011fi\u015fiklikleri tek bir atomik birim olarak ele al\u0131r. Bu, genellikle bir “journal” dosyas\u0131 (g\u00fcnl\u00fck dosyas\u0131) kullan\u0131larak sa\u011flan\u0131r. \u0130\u015flem ba\u015flamadan \u00f6nce verinin eski hali bu dosyaya yaz\u0131l\u0131r. E\u011fer i\u015flem ba\u015far\u0131yla tamamlan\u0131rsa, journal dosyas\u0131 silinir. Herhangi bir hata durumunda (g\u00fc\u00e7 kesintisi gibi), journal dosyas\u0131 kullan\u0131larak veritaban\u0131 eski, tutarl\u0131 durumuna geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n
Tutarl\u0131l\u0131k, bir i\u015flemin veritaban\u0131n\u0131 bir ge\u00e7erli durumdan di\u011fer ge\u00e7erli duruma ta\u015f\u0131mas\u0131 anlam\u0131na gelir. SQLite, \u015fema k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 (FOREIGN KEY, NOT NULL, UNIQUE), tetikleyiciler (triggers) ve CHECK k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 gibi mekanizmalarla veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca, atomik i\u015flemler sayesinde, yar\u0131m kalm\u0131\u015f i\u015flemlerin veritaban\u0131n\u0131 tutars\u0131z bir durumda b\u0131rakmas\u0131 engellenir.<\/p>\n
\u0130zolasyon, birden fazla e\u015fzamanl\u0131 i\u015flemin birbirini etkilememesi ve her i\u015flemin veritaban\u0131n\u0131 sanki tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6rmesi prensibidir. SQLite, varsay\u0131lan olarak “SERIALIZABLE” izolasyon seviyesine yak\u0131n bir davran\u0131\u015f sergiler, \u00f6zellikle WAL modu kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda. Bu, okuyucular\u0131n yaz\u0131c\u0131lardan etkilenmemesini ve yaz\u0131c\u0131lar\u0131n da birbirlerinin de\u011fi\u015fikliklerini g\u00f6rmemesini sa\u011flar, b\u00f6ylece veri tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 \u00f6nlenir.<\/p>\n
Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde tamamlanan i\u015flemlerin de\u011fi\u015fikliklerinin kal\u0131c\u0131 olmas\u0131n\u0131 ve sistem \u00e7\u00f6kmeleri veya g\u00fc\u00e7 kesintileri gibi durumlarda bile kaybolmamas\u0131n\u0131 garanti eder. SQLite, verileri fiziksel diske senkronize bir \u015fekilde yazarak ve journal mekanizmalar\u0131n\u0131 kullanarak bu \u00f6zelli\u011fi sa\u011flar. Bu, yaz\u0131lan verinin ger\u00e7ekten diske ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan ve sistem yeniden ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile eri\u015filebilir oldu\u011fundan emin olunmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
SQLite’\u0131n donan\u0131m kaosuna kar\u015f\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc savunma mekanizmalar\u0131ndan ikisi, geleneksel journaling ve Write-Ahead Logging (WAL) modudur. Bu mekanizmalar, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve kurtar\u0131labilirli\u011fi sa\u011flar.<\/p>\n
Geleneksel journaling modunda, bir i\u015flem ba\u015flamadan \u00f6nce de\u011fi\u015ftirilecek olan orijinal veri sayfalar\u0131n\u0131n bir kopyas\u0131 ayr\u0131 bir “rollback journal” dosyas\u0131na yaz\u0131l\u0131r. \u0130\u015flem ba\u015far\u0131yla tamamland\u0131\u011f\u0131nda, bu journal dosyas\u0131 silinir. E\u011fer i\u015flem yar\u0131da kal\u0131rsa (\u00f6rne\u011fin g\u00fc\u00e7 kesintisi), veritaban\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda journal dosyas\u0131 kontrol edilir ve e\u011fer varsa, veritaban\u0131 dosyas\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler geri al\u0131narak eski, tutarl\u0131 duruma d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu, atomikli\u011fi ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 garanti eder.<\/p>\n
WAL modu, geleneksel journaling’e g\u00f6re daha modern ve genellikle daha performansl\u0131 bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu modda, de\u011fi\u015fiklikler do\u011frudan ana veritaban\u0131 dosyas\u0131na yaz\u0131lmaz; bunun yerine, \u00f6nce ayr\u0131 bir “WAL dosyas\u0131na” (write-ahead log) eklenir. Okuyucular ana veritaban\u0131 dosyas\u0131ndan okurken, yaz\u0131c\u0131lar WAL dosyas\u0131na yazar. Bu, okuma ve yazma i\u015flemlerinin birbirini daha az engellemesini sa\u011flar ve e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r. WAL modu, \u00f6zellikle y\u00fcksek e\u015fzamanl\u0131l\u0131k gerektiren uygulamalar i\u00e7in faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
WAL modunda, WAL dosyas\u0131 s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcr. Belirli aral\u0131klarla, WAL dosyas\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler ana veritaban\u0131 dosyas\u0131na “checkpointing” ad\u0131 verilen bir i\u015flemle birle\u015ftirilir. Bu i\u015flem, WAL dosyas\u0131n\u0131n boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr ve disk alan\u0131n\u0131 geri kazan\u0131r. Checkpointing, genellikle otomatik olarak veya belirli bir e\u015fik a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tetiklenir.<\/p>\n
Hem geleneksel journaling hem de WAL modunda, bir sistem \u00e7\u00f6kmesi veya g\u00fc\u00e7 kesintisi sonras\u0131nda veritaban\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda otomatik bir kurtarma i\u015flemi tetiklenir. Geleneksel modda, rollback journal dosyas\u0131 varsa, veritaban\u0131 eski durumuna d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. WAL modunda ise, WAL dosyas\u0131ndaki hen\u00fcz ana veritaban\u0131na yaz\u0131lmam\u0131\u015f olan de\u011fi\u015fiklikler, veritaban\u0131n\u0131n en son tutarl\u0131 durumuna getirilmesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu otomatik kurtarma yetene\u011fi, SQLite’\u0131n dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur.<\/p>\n
Verilerin diske ger\u00e7ekten yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak, dayan\u0131kl\u0131l\u0131k i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. SQLite, bu ama\u00e7la i\u015fletim sistemi taraf\u0131ndan sa\u011flanan senkronizasyon mekanizmalar\u0131n\u0131 aktif olarak kullan\u0131r.<\/p>\n
Modern i\u015fletim sistemleri, disk G\/\u00c7 performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bellek \u00f6nbellekleri kullan\u0131r. Bir uygulama diske veri yazd\u0131\u011f\u0131nda, bu veriler genellikle \u00f6nce i\u015fletim sistemi \u00f6nbelle\u011fine gider ve daha sonra uygun bir zamanda fiziksel diske yaz\u0131l\u0131r. Bu durum, bir g\u00fc\u00e7 kesintisi an\u0131nda \u00f6nbellekteki verilerin kaybolmas\u0131 riskini do\u011furur.<\/p>\n
fsync()<\/code> ve fdatasync()<\/code> Fonksiyonlar\u0131<\/h3>\nSQLite, i\u015fletim sistemi \u00f6nbelleklerindeki verilerin fiziksel diske zorla yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in fsync()<\/code> ve fdatasync()<\/code> gibi sistem \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 kullan\u0131r. fsync()<\/code>, bir dosyan\u0131n t\u00fcm meta verileriyle birlikte diske yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 garanti ederken, fdatasync()<\/code> sadece dosyan\u0131n veri k\u0131sm\u0131n\u0131n diske yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve genellikle daha h\u0131zl\u0131d\u0131r. SQLite, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in kritik olan durumlarda bu \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yapar.<\/p>\nPRAGMA synchronous Ayar\u0131<\/h3>\n
SQLite, PRAGMA synchronous<\/code> ayar\u0131 ile bu senkronizasyon davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n seviyesini kontrol etme imkan\u0131 sunar. Bu ayar\u0131n farkl\u0131 de\u011ferleri vard\u0131r:<\/p>\n\nOFF<\/code>: En az senkronizasyon, en y\u00fcksek performans, en d\u00fc\u015f\u00fck veri g\u00fcvenli\u011fi. G\u00fc\u00e7 kesintilerinde veri kayb\u0131 riski y\u00fcksek.<\/li>\nNORMAL<\/code>: Orta seviye senkronizasyon. \u00c7o\u011fu durumda yeterli g\u00fcvenlik ve iyi performans dengesi sunar. WAL modunda \u00f6nerilir.<\/li>\nFULL<\/code>: En y\u00fcksek seviye senkronizasyon, en d\u00fc\u015f\u00fck performans, en y\u00fcksek veri g\u00fcvenli\u011fi. Her yazma i\u015flemi disk yaz\u0131m\u0131n\u0131 garanti eder.<\/li>\nEXTRA<\/code>: FULL<\/code>‘dan daha da kat\u0131 senkronizasyon, nadiren kullan\u0131l\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\nKullan\u0131c\u0131lar, uygulamalar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re bu ayar\u0131 yaparak performans ve veri g\u00fcvenli\u011fi aras\u0131nda bir denge kurabilirler.<\/p>\n
Performans ve G\u00fcvenlik Dengesi<\/h3>\n
Senkronizasyon, veri g\u00fcvenli\u011fini art\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda performans maliyetine neden olur. Her fsync()<\/code> \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131, diskin fiziksel olarak yazma i\u015flemini tamamlamas\u0131n\u0131 beklemeyi gerektirir, bu da gecikmelere yol a\u00e7ar. SQLite geli\u015ftiricileri ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131, uygulamalar\u0131n\u0131n tolerans seviyesine g\u00f6re bu dengeyi dikkatlice ayarlamal\u0131d\u0131r.<\/p>\nKilitleme ve E\u015fzamanl\u0131l\u0131k Kontrol\u00fc<\/h2>\n
Birden fazla s\u00fcrecin veya i\u015f par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n ayn\u0131 anda veritaban\u0131na eri\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, veri tutars\u0131zl\u0131klar\u0131na yol a\u00e7abilir. SQLite, bu durumu y\u00f6netmek i\u00e7in etkili kilitleme mekanizmalar\u0131 kullan\u0131r.<\/p>\n
Veritaban\u0131 D\u00fczeyinde Kilitleme<\/h3>\n
SQLite, varsay\u0131lan olarak t\u00fcm veritaban\u0131 dosyas\u0131 \u00fczerinde kilitleme yapar. Bu, bir yazma i\u015flemi devam ederken di\u011fer yazma i\u015flemlerinin beklemesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Okuma i\u015flemleri genellikle yazma i\u015flemlerini engellemez, ancak yazma i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda okuma i\u015flemleri eski veriyi g\u00f6rebilir veya kilitlenebilir. Bu basit kilitleme modeli, SQLite’\u0131n dosya tabanl\u0131 yap\u0131s\u0131ndan kaynaklan\u0131r ve karma\u015f\u0131k da\u011f\u0131t\u0131k kilitleme sistemlerine ihtiya\u00e7 duymadan veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flar.<\/p>\n
Okuyucu\/Yaz\u0131c\u0131 Kilitleri<\/h3>\n
Geleneksel journaling modunda, bir yazma i\u015flemi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, veritaban\u0131 dosyas\u0131 \u00fczerinde \u00f6zel bir yazma kilidi (exclusive lock) al\u0131n\u0131r. Bu kilit, di\u011fer t\u00fcm okuyucu ve yaz\u0131c\u0131lar\u0131n eri\u015fimini engeller. WAL modunda ise, okuyucular ve yaz\u0131c\u0131lar genellikle ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015fabilir. Okuyucular ana veritaban\u0131 dosyas\u0131ndan okurken, yaz\u0131c\u0131lar WAL dosyas\u0131na yazar. Bu, e\u015fzamanl\u0131 okuma ve yazma i\u015flemlerine izin vererek performans\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
WAL Modunda E\u015fzamanl\u0131l\u0131k<\/h3>\n
WAL modu, SQLite’\u0131n e\u015fzamanl\u0131l\u0131k yeteneklerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftirir. Birden fazla okuyucu ayn\u0131 anda veritaban\u0131na eri\u015febilirken, tek bir yaz\u0131c\u0131 da ayn\u0131 anda de\u011fi\u015fiklikleri WAL dosyas\u0131na kaydedebilir. Bu, \u00f6zellikle web sunucular\u0131 veya \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 uygulamalar gibi e\u015fzamanl\u0131 okuma y\u00fck\u00fcn\u00fcn y\u00fcksek oldu\u011fu senaryolarda b\u00fcy\u00fck bir avantaj sa\u011flar. Okuyucular, yaz\u0131c\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6rmeden, i\u015flemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anki veritaban\u0131 durumunu okumaya devam ederler.<\/p>\n
Deadlock’lar ve \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/h3>\n
SQLite’\u0131n basit kilitleme mekanizmas\u0131, genellikle deadlock (kilitlenme) sorunlar\u0131n\u0131 minimize eder. Ancak, birden fazla ba\u011flant\u0131n\u0131n ayn\u0131 anda belirli kaynaklara eri\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve birbirini beklemesi durumunda deadlock’lar teorik olarak ortaya \u00e7\u0131kabilir. SQLite, bu t\u00fcr durumlar\u0131 genellikle bir i\u015flem hatas\u0131 olarak ele al\u0131r ve bir taraf\u0131n i\u015flemi geri almas\u0131n\u0131 (rollback) sa\u011flayarak \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Uygulama geli\u015ftiricilerinin, veritaban\u0131 i\u015flemlerini k\u0131sa tutarak ve belirli bir s\u0131rayla kaynaklara eri\u015ferek deadlock riskini daha da azaltmas\u0131 \u00f6nerilir.<\/p>\n
Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve Hata Kurtarma Stratejileri<\/h2>\n
SQLite, sadece veri kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda depolanan verinin do\u011frulu\u011funu ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli stratejiler kullan\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011flama Toplamlar\u0131 (Checksums) ve Do\u011frulama<\/h3>\n
SQLite, dahili olarak veritaban\u0131 sayfalar\u0131 i\u00e7in sa\u011flama toplamlar\u0131 (checksums) kullanmaz. Ancak, dosya sisteminin veya donan\u0131m\u0131n sa\u011flama toplam\u0131 mekanizmalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin ZFS, Btrfs) kullan\u0131l\u0131yorsa, bu durum SQLite’\u0131n veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dolayl\u0131 olarak art\u0131rabilir. SQLite, kendi i\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131 ve journal mekanizmalar\u0131yla veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flar. Geli\u015ftiriciler, uygulama d\u00fczeyinde ek sa\u011flama toplam\u0131 kontrolleri uygulayarak ek bir g\u00fcvenlik katman\u0131 ekleyebilirler.<\/p>\n
Otomatik Kurtarma Yetenekleri<\/h3>\n
Yukar\u0131da bahsedildi\u011fi gibi, SQLite, bir sistem \u00e7\u00f6kmesi veya g\u00fc\u00e7 kesintisi sonras\u0131nda veritaban\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda otomatik olarak kurtarma i\u015flemlerini tetikler. Journal dosyalar\u0131 (rollback journal veya WAL dosyas\u0131) kullan\u0131larak, veritaban\u0131 en son tutarl\u0131 durumuna geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu otomatik kurtarma, manuel m\u00fcdahaleye gerek kalmadan veritaban\u0131n\u0131n tekrar kullan\u0131labilir hale gelmesini sa\u011flar ve veri kayb\u0131n\u0131 en aza indirir.<\/p>\n
Veritaban\u0131 Dosya Format\u0131n\u0131n Sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131<\/h3>\n
SQLite’\u0131n veritaban\u0131 dosya format\u0131, bozulmaya kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a diren\u00e7li olacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Veriler sayfalar halinde d\u00fczenlenir ve her sayfa kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 olacak \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r. Bu mod\u00fcler yap\u0131, dosyan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 durumunda bile di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131n okunabilir kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. Ayr\u0131ca, SQLite, dosya format\u0131n\u0131n gelecekteki s\u00fcr\u00fcmlerle uyumlu kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde versiyonlama mekanizmalar\u0131na sahiptir.<\/p>\n
PRAGMA integrity_check<\/h3>\n
SQLite, veritaban\u0131n\u0131n i\u00e7sel tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etmek i\u00e7in PRAGMA integrity_check<\/code> komutunu sunar. Bu komut, veritaban\u0131 dosyas\u0131ndaki t\u00fcm sayfalar\u0131, indeksleri ve tablo yap\u0131lar\u0131n\u0131 tarayarak herhangi bir bozulma veya tutars\u0131zl\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder. E\u011fer bir sorun bulunursa, bu komut detayl\u0131 bir rapor d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr. Bu, veritaban\u0131 y\u00f6neticileri ve geli\u015ftiriciler i\u00e7in paha bi\u00e7ilmez bir hata ay\u0131klama ve do\u011frulama arac\u0131d\u0131r.<\/p>\nSonu\u00e7<\/h2>\n
SQLite, adeta bir m\u00fchendislik harikas\u0131d\u0131r. Altta yatan donan\u0131m katman\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131ndaki belirsizliklere, \u00f6nbellekleme katmanlar\u0131n\u0131n risklerine ve ani sistem \u00e7\u00f6kmelerinin y\u0131k\u0131c\u0131 potansiyeline ra\u011fmen, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve do\u011frulu\u011funu titizlikle korur. Atomik i\u015flemler, sa\u011flam ACID garantileri, geli\u015fmi\u015f journaling ve WAL mekanizmalar\u0131, dikkatli senkronizasyon (fsync) kullan\u0131m\u0131 ve ak\u0131ll\u0131 kilitleme stratejileri sayesinde, SQLite, donan\u0131m kaosunu g\u00fcvenilir bir veri depolama \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ba\u015far\u0131r. Bu yetenekleri, onu milyonlarca uygulama i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir tercih haline getirmekte ve dijital d\u00fcnyam\u0131z\u0131n temel ta\u015flar\u0131ndan biri yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular (SSS)<\/h2>\nSQLite ger\u00e7ekten \u00e7oklu kullan\u0131c\u0131 ortamlar\u0131nda g\u00fcvenli midir?<\/h3>\n
Evet, SQLite WAL (Write-Ahead Logging) modu ile birden fazla okuyucu ve tek bir yaz\u0131c\u0131n\u0131n ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin vererek e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r. Ancak, sunucu tabanl\u0131 veritabanlar\u0131 kadar y\u00fcksek e\u015fzamanl\u0131 yazma performans\u0131 sunmaz. Genellikle, tek bir uygulama veya az say\u0131da e\u015fzamanl\u0131 yaz\u0131c\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli ve etkilidir.<\/p>\n
G\u00fc\u00e7 kesintisi durumunda SQLite verilerimi kaybeder miyim?<\/h3>\n
PRAGMA synchronous = FULL<\/code> veya NORMAL<\/code> (WAL modunda) ayarlar\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, SQLite bir g\u00fc\u00e7 kesintisi sonras\u0131nda veri kayb\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nler. \u0130\u015flemler atomik oldu\u011fundan, ya tamamen kaydedilir ya da hi\u00e7 kaydedilmez, b\u00f6ylece veritaban\u0131 tutars\u0131z bir durumda kalmaz. Ancak, synchronous = OFF<\/code> ayar\u0131 kullan\u0131l\u0131rsa, g\u00fc\u00e7 kesintisi durumunda veri kayb\u0131 riski artar.<\/p>\nWAL modu geleneksel journaling’e g\u00f6re neden daha iyi kabul edilir?<\/h3>\n
WAL modu, e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r (okuyucular yaz\u0131c\u0131lar\u0131 engellemez), daha az disk G\/\u00c7 i\u015flemi gerektirebilir ve genellikle daha iyi performans sunar. Ayr\u0131ca, geleneksel journaling’de yazma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda t\u00fcm veritaban\u0131 dosyas\u0131n\u0131n kilitlenmesi gerekirken, WAL modunda bu k\u0131s\u0131tlama daha esnektir.<\/p>\n
Veritaban\u0131m bozulursa ne yapmal\u0131y\u0131m?<\/h3>\n
\u00d6ncelikle PRAGMA integrity_check;<\/code> komutunu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rarak bozulman\u0131n boyutunu ve nedenini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. E\u011fer bozulma k\u00fc\u00e7\u00fckse, baz\u0131 verileri kurtarmak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. D\u00fczenli yedeklemeler almak, bozulma durumunda en iyi kurtarma stratejisidir. SQLite’\u0131n .dump<\/code> komutu ile verileri d\u0131\u015fa aktar\u0131p yeni bir veritaban\u0131na y\u00fcklemek de bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir.<\/p>\nSQLite’\u0131n performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in hangi PRAGMA ayarlar\u0131n\u0131 kullanmal\u0131y\u0131m?<\/h3>\n
Performans i\u00e7in en yayg\u0131n ayarlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\nPRAGMA journal_mode = WAL;<\/code> (E\u015fzamanl\u0131l\u0131k ve genel performans i\u00e7in)<\/li>\nPRAGMA synchronous = NORMAL;<\/code> (WAL modu ile iyi bir denge i\u00e7in)<\/li>\nPRAGMA cache_size = -N;<\/code> (N MB \u00f6nbellek boyutu ayarlamak i\u00e7in)<\/li>\n<\/ul>\nAncak, bu ayarlar\u0131n uygulaman\u0131z\u0131n \u00f6zel ihtiya\u00e7lar\u0131na ve donan\u0131m\u0131n\u0131za g\u00f6re test edilmesi \u00f6nemlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc performans ve veri g\u00fcvenli\u011fi aras\u0131nda bir denge vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dijital d\u00fcnyas\u0131nda veritabanlar\u0131, uygulamalar\u0131n kalbi konumundad\u0131r. Bu veritabanlar\u0131ndan biri olan SQLite, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerden mobil u…","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1505],"tags":[],"class_list":{"0":"post-38215","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-sql-2","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"\n
SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dijital d\u00fcnyas\u0131nda veritabanlar\u0131, uygulamalar\u0131n kalbi konumundad\u0131r. Bu veritabanlar\u0131ndan biri olan SQLite, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerden mobil u...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-01-25T17:00:35+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk\",\"datePublished\":\"2026-01-25T17:00:35+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\"},\"wordCount\":2825,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"articleSection\":[\"SQL\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2026\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\",\"name\":\"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-01-25T17:00:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk","og_description":"G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dijital d\u00fcnyas\u0131nda veritabanlar\u0131, uygulamalar\u0131n kalbi konumundad\u0131r. Bu veritabanlar\u0131ndan biri olan SQLite, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerden mobil u...","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2026-01-25T17:00:35+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"14 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk","datePublished":"2026-01-25T17:00:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/"},"wordCount":2825,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"articleSection":["SQL"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#respond"]}],"copyrightYear":"2026","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/","name":"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2026-01-25T17:00:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/sqlite-donanim-kaosundan-veri-dogruluguna-giden-yolculuk\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"SQLite: Donan\u0131m Kaosundan Veri Do\u011frulu\u011funa Giden Yolculuk"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38215"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38215\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}