Linux i\u015fletim sistemi, g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve esnekli\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde dosya sistemi ve komut sat\u0131r\u0131 aray\u00fcz\u00fcnden (CLI) al\u0131r. Bu rehber, Linux’ta dosya ve dizinler aras\u0131nda gezinme, olu\u015fturma, kopyalama, ta\u015f\u0131ma, silme ve izinleri y\u00f6netme gibi temel i\u015flemleri komut sat\u0131r\u0131 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gerekli bilgileri ve pratik \u00f6rnekleri sunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Linux’un dosya sistemi, tek bir k\u00f6k dizin ( Komut sat\u0131r\u0131nda etkili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in mevcut konumunuzu bilmek ve dizinler aras\u0131nda rahat\u00e7a hareket edebilmek \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n \u00d6rnek \u00e7\u0131kt\u0131:<\/p>\n Baz\u0131 yayg\u0131n Pratik Bilgi: Tab Tamamlama<\/strong><\/p>\n Komut sat\u0131r\u0131nda yazarken, dosya veya dizin ad\u0131n\u0131n ilk birka\u00e7 harfini yaz\u0131p Linux’ta dosya ve dizinleri olu\u015fturmak, kopyalamak, ta\u015f\u0131mak ve silmek i\u00e7in kullan\u0131lan temel komutlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n Uyar\u0131:<\/strong> Bo\u015f olmayan bir dizini silmek i\u00e7in UYARI:<\/strong> Dosya i\u00e7eriklerini h\u0131zl\u0131ca g\u00f6zden ge\u00e7irmek veya temel d\u00fczenlemeler yapmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli komutlar mevcuttur.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck dosyalar\u0131 terminalde sayfa sayfa g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Komut sat\u0131r\u0131nda dosya d\u00fczenlemek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli metin d\u00fczenleyiciler bulunur. Yeni ba\u015flayanlar i\u00e7in Linux’ta g\u00fcvenlik, dosya izinleri ve sahiplik mekanizmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. Her dosya ve dizin i\u00e7in kimin ne yapabilece\u011fi belirlenir.<\/p>\n \u0130lk karakter ( Sonraki 9 karakter \u00fc\u00e7l\u00fc gruplara ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n Her \u00fc\u00e7l\u00fcde \u00d6rnekteki Sembolik Mod:<\/strong><\/p>\n Oktal (Say\u0131sal) Mod:<\/strong><\/p>\n Her izin bir say\u0131ya kar\u015f\u0131l\u0131k gelir:<\/p>\n Bir \u00fc\u00e7l\u00fcdeki izinler toplanarak tek bir say\u0131 elde edilir. \u00d6rne\u011fin, \/<\/code>) alt\u0131nda hiyerar\u015fik bir yap\u0131da d\u00fczenlenmi\u015ftir. Windows’taki s\u00fcr\u00fcc\u00fc harfleri (C:, D:) gibi bir kavram yerine, her \u015fey bu k\u00f6k dizininin alt\u0131ndad\u0131r. Bu yap\u0131, sistemin d\u00fczenli ve y\u00f6netilebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\u00d6nemli Dizinler:<\/h4>\n
\n
\/<\/code>: K\u00f6k dizin. T\u00fcm dosya sisteminin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131.<\/li>\n\/bin<\/code>: Temel kullan\u0131c\u0131 komutlar\u0131n\u0131 (binary’leri) i\u00e7erir (\u00f6rn. ls<\/code>, cp<\/code>, mv<\/code>).<\/li>\n\/sbin<\/code>: Sistem y\u00f6netimi i\u00e7in gerekli komutlar\u0131 i\u00e7erir (\u00f6rn. fdisk<\/code>, reboot<\/code>).<\/li>\n\/etc<\/code>: Sistem genelindeki yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131 i\u00e7erir (\u00f6rn. passwd<\/code>, fstab<\/code>).<\/li>\n\/home<\/code>: Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ki\u015fisel dizinlerini i\u00e7erir (\u00f6rn. \/home\/kullaniciadi<\/code>).<\/li>\n\/var<\/code>: De\u011fi\u015fken verileri i\u00e7erir (\u00f6rn. log dosyalar\u0131, e-posta kuyruklar\u0131).<\/li>\n\/tmp<\/code>: Ge\u00e7ici dosyalar i\u00e7in bir dizindir. Sistem yeniden ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7eri\u011fi genellikle silinir.<\/li>\n\/usr<\/code>: Kullan\u0131c\u0131 programlar\u0131 ve k\u00fct\u00fcphaneleri i\u00e7erir (Unix System Resources).<\/li>\n\/opt<\/code>: \u0130ste\u011fe ba\u011fl\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n kurulum yeri.<\/li>\n\/dev<\/code>: Cihaz dosyalar\u0131n\u0131 i\u00e7erir (\u00f6rn. \/dev\/sda<\/code> sabit disk).<\/li>\n\/proc<\/code>: \u00c7al\u0131\u015fan s\u00fcre\u00e7ler hakk\u0131nda bilgi i\u00e7eren sanal bir dosya sistemidir.<\/li>\n\/mnt<\/code> ve \/media<\/code>: Harici cihazlar\u0131n (USB bellek, CD\/DVD) ba\u011flanma noktalar\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n2. Dizinler Aras\u0131nda Gezinme<\/h3>\n
2.1. Mevcut Dizini G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme:
pwd<\/code><\/h4>\npwd<\/code> (Print Working Directory) komutu, o an hangi dizinde bulundu\u011funuzu g\u00f6sterir.<\/p>\npwd<\/code><\/pre>\n\/home\/kullaniciadi\/belgeler<\/code><\/pre>\n2.2. Dizin \u0130\u00e7eri\u011fini Listeleme:
ls<\/code><\/h4>\nls<\/code> komutu, bir dizinin i\u00e7eri\u011fini (dosyalar ve alt dizinler) listeler.<\/p>\nls<\/code><\/pre>\nls<\/code> se\u00e7enekleri:<\/p>\n\n
-l<\/code> (long listing format): Dosya izinleri, sahip, boyut, tarih gibi detayl\u0131 bilgileri g\u00f6sterir.<\/li>\n-a<\/code> (all): Gizli dosyalar ve dizinler dahil t\u00fcm i\u00e7eri\u011fi g\u00f6sterir (gizli dosyalar nokta ile ba\u015flar, \u00f6rn. .bashrc<\/code>).<\/li>\n-h<\/code> (human readable): Dosya boyutlar\u0131n\u0131 insanlar taraf\u0131ndan okunabilir formatta (\u00f6rn. KB, MB, GB) g\u00f6sterir. Genellikle -l<\/code> ile birlikte kullan\u0131l\u0131r.<\/li>\n-R<\/code> (recursive): Alt dizinlerin i\u00e7eriklerini de listeler.<\/li>\n-t<\/code>: Dosyalar\u0131 en son de\u011fi\u015ftirilme tarihine g\u00f6re s\u0131ralar.<\/li>\n-S<\/code>: Dosyalar\u0131 boyutlar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralar.<\/li>\n<\/ul>\nls -l\nls -lah\nls -R \/etc<\/code><\/pre>\n2.3. Dizin De\u011fi\u015ftirme:
cd<\/code><\/h4>\ncd<\/code> (Change Directory) komutu, dizinler aras\u0131nda ge\u00e7i\u015f yapman\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n
\/<\/code>) ba\u015flayarak tam yolu belirtir.<\/li>\ncd \/home\/kullaniciadi\/belgeler # Mutlak yol\ncd belgeler # Mevcut dizinde \"belgeler\" alt dizinine git\ncd .. # Bir \u00fcst dizine git\ncd . # Mevcut dizinde kal (genellikle gerekmez)\ncd ~ # Kullan\u0131c\u0131n\u0131n ana dizinine git (\u00f6rn. \/home\/kullaniciadi)\ncd # cd ~ ile ayn\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr\ncd - # Bir \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fma dizinine geri d\u00f6n<\/code><\/pre>\nTab<\/code> tu\u015funa basmak, komutu otomatik olarak tamamlar veya olas\u0131 se\u00e7enekleri g\u00f6sterir. Bu, yaz\u0131m hatalar\u0131n\u0131 azalt\u0131r ve zaman kazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n3. Dosya ve Dizin Y\u00f6netimi<\/h3>\n
3.1. Dizin Olu\u015fturma:
mkdir<\/code><\/h4>\nmkdir<\/code> (Make Directory) komutu yeni bir dizin olu\u015fturur.<\/p>\nmkdir yeni_dizin\nmkdir -p proje\/src\/main # \u00dcst dizinler yoksa bile olu\u015fturur<\/code><\/pre>\n3.2. Dizin Silme:
rmdir<\/code><\/h4>\nrmdir<\/code> (Remove Directory) komutu bo\u015f bir dizini siler.<\/p>\nrmdir bos_dizin<\/code><\/pre>\nrmdir<\/code> kullanamazs\u0131n\u0131z. Bunun yerine rm -r<\/code> komutunu kullanman\u0131z gerekir (a\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n\u0131z).<\/p>\n3.3. Bo\u015f Dosya Olu\u015fturma veya Zaman Damgas\u0131n\u0131 G\u00fcncelleme:
touch<\/code><\/h4>\ntouch<\/code> komutu, belirtilen adla yeni, bo\u015f bir dosya olu\u015fturur. E\u011fer dosya zaten varsa, eri\u015fim ve de\u011fi\u015ftirme zaman damgas\u0131n\u0131 g\u00fcnceller.<\/p>\ntouch yeni_dosya.txt\ntouch log.txt # log.txt varsa zaman damgas\u0131n\u0131 g\u00fcnceller<\/code><\/pre>\n3.4. Dosya ve Dizin Kopyalama:
cp<\/code><\/h4>\ncp<\/code> (Copy) komutu dosya ve dizinleri kopyalar.<\/p>\ncp dosya.txt yeni_dosya.txt # dosya.txt'yi yeni_dosya.txt olarak kopyala\ncp dosya.txt \/yedekler # dosya.txt'yi \/yedekler dizinine kopyala\ncp -r dizin1 dizin2 # dizin1'i t\u00fcm i\u00e7eri\u011fiyle birlikte dizin2 olarak kopyala\ncp -p dosya.txt yedek_dosya.txt # Dosyan\u0131n izinlerini, sahipli\u011fini ve zaman damgalar\u0131n\u0131 koruyarak kopyala<\/code><\/pre>\n3.5. Dosya ve Dizin Ta\u015f\u0131ma\/Yeniden Adland\u0131rma:
mv<\/code><\/h4>\nmv<\/code> (Move) komutu, dosya ve dizinleri ta\u015f\u0131mak veya yeniden adland\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\nmv eski_ad.txt yeni_ad.txt # dosya.txt'yi yeniden adland\u0131r\nmv dosya.txt \/hedef_dizin # dosya.txt'yi hedef_dizin'e ta\u015f\u0131\nmv dizin1 \/yedekler # dizin1'i t\u00fcm i\u00e7eri\u011fiyle birlikte \/yedekler dizinine ta\u015f\u0131<\/code><\/pre>\n3.6. Dosya ve Dizin Silme:
rm<\/code><\/h4>\nrm<\/code> (Remove) komutu dosya ve dizinleri siler.<\/p>\nrm dosya.txt # dosya.txt'yi sil\nrm -r dizin_adi # dizin_adi'n\u0131 ve t\u00fcm i\u00e7eri\u011fini sil (dizin bo\u015f olmasa bile)\nrm -f dosya.txt # Silme onay\u0131 istemeden dosyay\u0131 sil (force)\nrm -rf tehlikeli_dizin # Onay istemeden dizini ve t\u00fcm i\u00e7eri\u011fini sil. D\u0130KKAT!<\/code><\/pre>\nrm -rf<\/code> komutu \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve geri al\u0131namaz. Yanl\u0131\u015f kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6nemli verileri kal\u0131c\u0131 olarak silebilir. Bu komutu kullan\u0131rken son derece dikkatli olun.<\/p>\n3.7. Ba\u011flant\u0131 Olu\u015fturma:
ln<\/code><\/h4>\nln<\/code> (Link) komutu, dosya ve dizinlere ba\u011flant\u0131lar olu\u015fturur. \u0130ki t\u00fcr ba\u011flant\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n\n
ln orijinal_dosya.txt hard_link.txt # Hard link olu\u015ftur\nln -s orijinal_dosya.txt sembolik_link.txt # Sembolik link olu\u015ftur<\/code><\/pre>\n4. Dosya \u0130\u00e7eriklerini G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ve D\u00fczenleme<\/h3>\n
4.1. Dosya \u0130\u00e7eri\u011fini G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme:
cat<\/code><\/h4>\ncat<\/code> (Concatenate) komutu, bir dosyan\u0131n i\u00e7eri\u011fini standart \u00e7\u0131kt\u0131ya (terminale) basar.<\/p>\ncat dosya.txt\ncat dosya1.txt dosya2.txt > birlesik.txt # \u0130ki dosyay\u0131 birle\u015ftirip yeni bir dosyaya yaz<\/code><\/pre>\n4.2. Sayfal\u0131 G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme:
less<\/code> ve more<\/code><\/h4>\nless<\/code>, more<\/code>‘dan daha geli\u015fmi\u015ftir (geri kayd\u0131rma, arama vb. \u00f6zellikler sunar).<\/p>\nless buyuk_log_dosyasi.log\nmore metin_dosyasi.txt<\/code><\/pre>\nless<\/code> i\u00e7inde gezinmek i\u00e7in: Space<\/code> (ileri), b<\/code> (geri), \/arama_kelimesi<\/code> (arama), q<\/code> (\u00e7\u0131k\u0131\u015f).<\/p>\n4.3. Dosyan\u0131n Ba\u015f\u0131n\u0131\/Sonunu G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme:
head<\/code> ve tail<\/code><\/h4>\nhead<\/code> bir dosyan\u0131n ilk sat\u0131rlar\u0131n\u0131, tail<\/code> ise son sat\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Varsay\u0131lan olarak 10 sat\u0131r g\u00f6sterirler.<\/p>\nhead dosya.txt\ntail -n 5 dosya.txt # Son 5 sat\u0131r\u0131 g\u00f6ster\ntail -f \/var\/log\/syslog # Dosyaya yeni eklenen sat\u0131rlar\u0131 ger\u00e7ek zamanl\u0131 izle (log takibi i\u00e7in ideal)<\/code><\/pre>\n4.4. Dosya \u0130\u00e7inde Arama:
grep<\/code><\/h4>\ngrep<\/code> komutu, bir veya daha fazla dosyada belirli bir metin kal\u0131b\u0131n\u0131 (pattern) aramak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\ngrep \"hata\" \/var\/log\/syslog # syslog dosyas\u0131nda \"hata\" kelimesini ara\ngrep -i \"warning\" config.txt # B\u00fcy\u00fck\/k\u00fc\u00e7\u00fck harf duyars\u0131z \"warning\" kelimesini ara\ngrep -r \"kullanici\" \/etc # \/etc dizininde ve alt dizinlerinde \"kullanici\" kelimesini ara<\/code><\/pre>\n4.5. Metin D\u00fczenleyiciler:
nano<\/code> ve vi<\/code><\/h4>\nnano<\/code> daha kullan\u0131c\u0131 dostu bir aray\u00fcze sahiptir. vi<\/code> (veya vim<\/code>) ise daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yayg\u0131n bir edit\u00f6rd\u00fcr ancak \u00f6\u011frenme e\u011frisi daha diktir.<\/p>\nnano dosya.txt\nvi dosya.txt<\/code><\/pre>\n5. Dosya \u0130zinleri ve Sahiplik<\/h3>\n
5.1. \u0130zinleri Anlama:
ls -l<\/code> \u00c7\u0131kt\u0131s\u0131<\/h4>\nls -l<\/code> komutunun \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131, dosya izinleri hakk\u0131nda bilgi verir:<\/p>\n-rw-r--r-- 1 kullanici grup 1024 May 15 10:30 dosya.txt<\/code><\/pre>\n-<\/code> veya d<\/code>), dosya t\u00fcr\u00fcn\u00fc belirtir: -<\/code> normal dosya, d<\/code> dizin.<\/p>\n\n
r<\/code> (okuma), w<\/code> (yazma) ve x<\/code> (\u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma\/y\u00fcr\u00fctme) izinleri bulunur. \u0130zin yoksa -<\/code> karakteri g\u00f6sterilir.<\/p>\n\n
r<\/code> (read): Okuma izni (dizinler i\u00e7in i\u00e7eri\u011fini listeleme).<\/li>\nw<\/code> (write): Yazma izni (dizinler i\u00e7in dosya olu\u015fturma\/silme).<\/li>\nx<\/code> (execute): \u00c7al\u0131\u015ft\u0131rma izni (dizinler i\u00e7in i\u00e7ine girme).<\/li>\n<\/ul>\n-rw-r--r--<\/code> \u015fu anlama gelir:<\/p>\n\n
rw-<\/code>)<\/li>\nr--<\/code>)<\/li>\nr--<\/code>)<\/li>\n<\/ul>\n5.2. \u0130zinleri De\u011fi\u015ftirme:
chmod<\/code><\/h4>\nchmod<\/code> (Change Mode) komutu, dosya ve dizin izinlerini de\u011fi\u015ftirir. \u0130zinler sembolik veya oktal (say\u0131sal) modda belirtilebilir.<\/p>\n\n
u<\/code> (user – sahip), g<\/code> (group – grup), o<\/code> (others – di\u011ferleri), a<\/code> (all – hepsi)<\/li>\n+<\/code> (izin ekle), -<\/code> (izin kald\u0131r), =<\/code> (izinleri tam olarak ata)<\/li>\n<\/ul>\nchmod u+x script.sh # Sahibe \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma izni ekle\nchmod g-w dosya.txt # Grubun yazma iznini kald\u0131r\nchmod o=r dizin # Di\u011ferleri i\u00e7in sadece okuma izni ata\nchmod a+rw dosya.txt # Herkese okuma ve yazma izni ekle<\/code><\/pre>\n\n
r<\/code> (read) = 4<\/li>\nw<\/code> (write) = 2<\/li>\nx<\/code> (execute) = 1<\/li>\n-<\/code> (no permission) = 0<\/li>\n<\/ul>\nrwx<\/code> = 4+2+1 = 7, rw-<\/code> = 4+2+0 = 6, r-x<\/code> = 4+0+1 = 5,