{"id":37248,"date":"2025-12-29T12:21:15","date_gmt":"2025-12-29T09:21:15","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/"},"modified":"2025-12-29T12:21:15","modified_gmt":"2025-12-29T09:21:15","slug":"giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/","title":{"rendered":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?"},"content":{"rendered":"<h1 style=\"font-size: 2em; margin-bottom: 0.5em;\">Ubuntu\/Debian VPS&#8217;te Apache Web Sunucusunu Yap\u0131land\u0131rma Rehberi<\/h1>\n<p>Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?<\/h2>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz dijital d\u00fcnyas\u0131nda, herhangi bir web sitesinin veya uygulaman\u0131n internet \u00fczerinde eri\u015filebilir olmas\u0131 i\u00e7in bir web sunucusuna ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bu sunucular, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n taray\u0131c\u0131lar\u0131ndan gelen istekleri al\u0131r, istenen i\u00e7eri\u011fi i\u015fler ve geri g\u00f6nderir. Web sunucular\u0131 aras\u0131nda \u015f\u00fcphesiz en pop\u00fcler ve k\u00f6kl\u00fc olanlardan biri Apache HTTP Sunucusu&#8217;dur. A\u00e7\u0131k kaynak kodlu yap\u0131s\u0131, esnekli\u011fi, geni\u015f mod\u00fcl deste\u011fi ve devasa topluluk deste\u011fi sayesinde Apache, milyonlarca web sitesine g\u00fc\u00e7 vermektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck ki\u015fisel bloglardan b\u00fcy\u00fck kurumsal uygulamalara kadar geni\u015f bir yelpazede tercih edilmesi, onun g\u00fcvenilirli\u011fini ve uyarlanabilirli\u011fini kan\u0131tlar niteliktedir.<\/p>\n<p>Ubuntu ve Debian gibi Linux da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131, kararl\u0131l\u0131klar\u0131 ve g\u00fcvenlik odakl\u0131 yap\u0131lar\u0131 nedeniyle sunucu ortamlar\u0131nda yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r. Bu da\u011f\u0131t\u0131mlar \u00fczerinde Apache&#8217;yi yap\u0131land\u0131rmak, web projeleriniz i\u00e7in sa\u011flam bir temel olu\u015fturman\u0131za olanak tan\u0131r. Ancak, sadece kurulum yapmak yeterli de\u011fildir; performans\u0131 art\u0131rmak, g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak ve birden fazla web sitesini y\u00f6netmek i\u00e7in do\u011fru yap\u0131land\u0131rma ad\u0131mlar\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bu rehberde, ilk SSH ba\u011flant\u0131s\u0131ndan SSL sertifikas\u0131 kurulumuna ve hatta mobil uyumlu optimizasyonlara kadar t\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri ele alaca\u011f\u0131z. Amac\u0131m\u0131z, okuyucunun konuyu s\u0131f\u0131rdan anlayarak kendi web sunucusunu ba\u015far\u0131yla y\u00f6netebilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bu nedenle, her ad\u0131m\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r bir dille ve pratik \u00f6rneklerle destekleyece\u011fiz. B\u00f6ylece, karma\u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcnen sunucu yap\u0131land\u0131rma s\u00fcre\u00e7lerini bile kolayca kavrayabileceksiniz.<\/p>\n<h2>Apache Neden Tercih Edilmeli? Temel Kavramlar Nelerdir?<\/h2>\n<p>Apache HTTP Sunucusu, internetin en eski ve en yayg\u0131n kullan\u0131lan web sunucular\u0131ndan biridir. Peki, bu kadar \u00e7ok alternatifi varken (Nginx, Caddy, Lighttpd gibi) neden hala Apache tercih edilmeli? Bunun ba\u015fl\u0131ca nedenleri aras\u0131nda mod\u00fcler yap\u0131s\u0131, geni\u015f topluluk deste\u011fi, platform ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc esnekli\u011fi say\u0131labilir. Apache&#8217;nin mod\u00fcler mimarisi, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za g\u00f6re farkl\u0131 i\u015flevsellikler eklemenize veya \u00e7\u0131karman\u0131za olanak tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, SSL deste\u011fi i\u00e7in <code>mod_ssl<\/code>, URL yeniden yaz\u0131m\u0131 i\u00e7in <code>mod_rewrite<\/code> gibi y\u00fczlerce mod\u00fcl mevcuttur. Bu esneklik, sunucunuzu tam olarak projenizin gereksinimlerine g\u00f6re \u00f6zelle\u015ftirebilmenizi sa\u011flar. Ayr\u0131ca, y\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fan devasa topluluk deste\u011fi sayesinde, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z hemen hemen her soruna h\u0131zl\u0131ca \u00e7\u00f6z\u00fcm bulabilirsiniz.<\/p>\n<p>Apache ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bilmeniz gereken baz\u0131 temel kavramlar bulunmaktad\u0131r. \u0130lk olarak, <strong>HTTP (Hypertext Transfer Protocol)<\/strong> ve <strong>HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure)<\/strong> aras\u0131ndaki fark\u0131 anlamak \u00f6nemlidir. HTTP, web taray\u0131c\u0131lar\u0131 ve sunucular aras\u0131ndaki veri ileti\u015fimini sa\u011flayan protokold\u00fcr; HTTPS ise bu ileti\u015fimi SSL\/TLS sertifikalar\u0131 kullanarak \u015fifreleyerek g\u00fcvenli hale getirir. Bir <strong>Web Sunucusu<\/strong>, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n web taray\u0131c\u0131lar\u0131ndan gelen istekleri dinleyen, bu isteklere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen web sayfalar\u0131n\u0131 veya di\u011fer kaynaklar\u0131 (resimler, dosyalar vb.) bulan ve bunlar\u0131 kullan\u0131c\u0131ya geri g\u00f6nderen bir yaz\u0131l\u0131md\u0131r. Apache bu i\u015flevi yerine getirir. <strong>Client-Server modeli<\/strong>, web ileti\u015fiminin temelini olu\u015fturur; burada taray\u0131c\u0131 (client) sunucudan (server) bir kaynak ister ve sunucu bu iste\u011fi kar\u015f\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>Sanal Hostlar (Virtual Hosts)<\/strong>, Apache&#8217;nin tek bir fiziksel sunucu \u00fczerinde birden fazla web sitesini bar\u0131nd\u0131rmas\u0131na olanak tan\u0131yan \u00f6nemli bir \u00f6zelliktir. Her sanal host, kendine ait bir alan ad\u0131na, dok\u00fcman k\u00f6k\u00fcne (DocumentRoot), log dosyalar\u0131na ve yap\u0131land\u0131rma ayarlar\u0131na sahip olabilir. Bu, VPS&#8217;inizin kaynaklar\u0131n\u0131 daha verimli kullanman\u0131z\u0131 sa\u011flar. Son olarak, <strong>Mod\u00fcller<\/strong>, Apache&#8217;ye ek i\u015flevsellikler katan k\u00fc\u00e7\u00fck programlard\u0131r. Yukar\u0131da bahsedilen <code>mod_ssl<\/code> ve <code>mod_rewrite<\/code> gibi mod\u00fcller, sunucunuzun yeteneklerini geni\u015fletir. Apache&#8217;nin bu temel kavramlar\u0131 anlamak, sunucu yap\u0131land\u0131rmas\u0131n\u0131 daha bilin\u00e7li ve etkili bir \u015fekilde yapman\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu sayede, sadece bir kurulum sihirbaz\u0131n\u0131 takip etmekle kalmayacak, ayn\u0131 zamanda sunucunuzun arkas\u0131ndaki mant\u0131\u011f\u0131 da kavrayarak olas\u0131 sorunlar\u0131 daha rahat \u00e7\u00f6zebileceksiniz.<\/p>\n<h2>Ubuntu\/Debian VPS Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131: \u0130lk Ad\u0131mlar Neler Olmal\u0131?<\/h2>\n<p>Apache kurulumuna ba\u015flamadan \u00f6nce, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 VPS&#8217;inizin do\u011fru \u015fekilde haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131ndan emin olman\u0131z gerekir. Bu \u00f6n haz\u0131rl\u0131k ad\u0131mlar\u0131, hem sunucunuzun g\u00fcvenli\u011fini art\u0131racak hem de ilerleyen s\u00fcre\u00e7lerde kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011finiz potansiyel sorunlar\u0131 minimize edecektir. \u0130lk olarak, VPS&#8217;inize SSH (Secure Shell) protokol\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ba\u011flanman\u0131z gerekmektedir. Bu, sunucunuzla g\u00fcvenli bir komut sat\u0131r\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131 kurman\u0131n standart yoludur. Bir terminal penceresi a\u00e7arak a\u015fa\u011f\u0131daki komutu kullanabilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">ssh kullanici_adi@vps_ip_adresi<\/code><\/pre>\n<p><code>kullanici_adi<\/code> genellikle &#8220;root&#8221; veya VPS sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131z\u0131n size atad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan kullan\u0131c\u0131 ad\u0131d\u0131r. <code>vps_ip_adresi<\/code> ise sunucunuzun genel IP adresidir. Ba\u011flant\u0131 kurduktan sonra, sistem paketlerini g\u00fcncelleyerek ba\u015flamak iyi bir uygulamad\u0131r. Bu, en son g\u00fcvenlik yamalar\u0131n\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m g\u00fcncellemelerini alman\u0131z\u0131 sa\u011flar:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo apt update\nsudo apt upgrade -y<\/code><\/pre>\n<p><code>sudo apt update<\/code> komutu, paket listelerini g\u00fcncellerken, <code>sudo apt upgrade -y<\/code> komutu ise mevcut t\u00fcm paketleri onay gerektirmeden y\u00fckseltir. Sisteminiz g\u00fcncelken, g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131 yap\u0131land\u0131rmak kritik bir ad\u0131md\u0131r. Ubuntu ve Debian&#8217;da genellikle UFW (Uncomplicated Firewall) kullan\u0131l\u0131r. UFW&#8217;yi etkinle\u015ftirmeden \u00f6nce, SSH ba\u011flant\u0131n\u0131z\u0131n kesilmemesi i\u00e7in SSH portuna izin vermelisiniz. Varsay\u0131lan SSH portu 22&#8217;dir:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo ufw allow OpenSSH\nsudo ufw enable\nsudo ufw status<\/code><\/pre>\n<p><code>sudo ufw enable<\/code> komutunu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir uyar\u0131 alabilirsiniz; bunu onaylay\u0131n. <code>sudo ufw status<\/code> komutu ile g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131z\u0131n durumunu kontrol edebilirsiniz. Apache&#8217;yi kurduktan sonra, HTTP (port 80) ve HTTPS (port 443) trafi\u011fine de izin vermeniz gerekecektir. Bunu \u015fimdiden yapabilir veya Apache kurulumundan sonra ekleyebilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo ufw allow 'Apache'\nsudo ufw allow 'Apache Full' # HTTP ve HTTPS i\u00e7in ikisine birden izin verir\nsudo ufw allow 'Apache Secure' # Sadece HTTPS i\u00e7in izin verir\n# Yukar\u0131daki komutlardan ihtiyac\u0131n\u0131za uygun olan\u0131 se\u00e7in, genellikle 'Apache Full' tercih edilir.<\/code><\/pre>\n<p>Son olarak, g\u00fcvenlik i\u00e7in root kullan\u0131c\u0131s\u0131 yerine sudo yetkilerine sahip yeni bir kullan\u0131c\u0131 olu\u015fturman\u0131z \u00f6nerilir. Bu, yanl\u0131\u015fl\u0131kla sistem dosyalar\u0131n\u0131za zarar verme riskini azalt\u0131r ve yetkisiz eri\u015fim durumunda potansiyel hasar\u0131 s\u0131n\u0131rlar:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo adduser yeni_kullanici_adi\nsudo usermod -aG sudo yeni_kullanici_adi<\/code><\/pre>\n<p>Yeni kullan\u0131c\u0131ya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fifre atad\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan emin olun. Bu ad\u0131mlar\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra, VPS&#8217;iniz Apache kurulumuna ve yap\u0131land\u0131rmas\u0131na haz\u0131rd\u0131r. Bu \u00f6n haz\u0131rl\u0131klar, web sunucunuzun temelini g\u00fcvenli ve stabil bir \u015fekilde atman\u0131z\u0131 sa\u011flar. \u00d6zellikle g\u00fcvenlik duvar\u0131 yap\u0131land\u0131rmas\u0131, sunucunuzu internet \u00fczerindeki istenmeyen trafikten korumak i\u00e7in hayati bir rol oynar. Bu sayede, sadece gerekli portlar\u0131n a\u00e7\u0131k kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak potansiyel sald\u0131r\u0131 y\u00fczeyini daraltm\u0131\u015f olursunuz. Ayr\u0131ca, sistem g\u00fcncellemelerini d\u00fczenli yapmak, bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur ve sunucunuzun s\u00fcrekli olarak en iyi durumda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 garanti eder.<\/p>\n<h2>Apache Kurulumu ve Temel Yap\u0131land\u0131rma Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r?<\/h2>\n<p>VPS&#8217;iniz haz\u0131r oldu\u011funa g\u00f6re, Apache web sunucusunu kurma zaman\u0131 geldi. Bu b\u00f6l\u00fcm, Apache&#8217;nin Ubuntu\/Debian sistemlerine nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131n\u0131, servis y\u00f6netiminin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve temel yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131n nerede bulundu\u011funu a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. Apache&#8217;yi kurmak olduk\u00e7a basittir ve a\u015fa\u011f\u0131daki komutla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo apt install apache2 -y<\/code><\/pre>\n<p>Bu komut, Apache2 paketini ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 sisteminize y\u00fckleyecektir. Kurulum tamamland\u0131\u011f\u0131nda, Apache servisi otomatik olarak ba\u015flayacakt\u0131r. Servisin durumunu kontrol etmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki komutu kullanabilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo systemctl status apache2<\/code><\/pre>\n<p>\u00c7\u0131kt\u0131da &#8220;active (running)&#8221; ifadesini g\u00f6rmeniz gerekir. E\u011fer Apache \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorsa veya durdurulmu\u015fsa, a\u015fa\u011f\u0131daki komutlarla servisi ba\u015flatabilir, durdurabilir veya yeniden ba\u015flatabilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo systemctl start apache2\nsudo systemctl stop apache2\nsudo systemctl restart apache2\nsudo systemctl reload apache2 # Yap\u0131land\u0131rma de\u011fi\u015fiklikleri i\u00e7in h\u0131zl\u0131 yeniden y\u00fckleme<\/code><\/pre>\n<p>Ayr\u0131ca, Apache&#8217;nin sistem ba\u015flang\u0131c\u0131nda otomatik olarak ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo systemctl enable apache2<\/code><\/pre>\n<p>Kurulumdan sonra, web taray\u0131c\u0131n\u0131zdan VPS&#8217;inizin IP adresini ziyaret ederek Apache&#8217;nin varsay\u0131lan kar\u015f\u0131lama sayfas\u0131n\u0131 g\u00f6rmelisiniz. Bu sayfa, Apache&#8217;nin ba\u015far\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. E\u011fer sayfa y\u00fcklenmezse, g\u00fcvenlik duvar\u0131 ayarlar\u0131n\u0131z\u0131 kontrol etti\u011finizden emin olun (HTTP trafi\u011fi i\u00e7in port 80&#8217;e izin verilmi\u015f olmal\u0131).<\/p>\n<p>Apache&#8217;nin ana yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131 <code>\/etc\/apache2\/<\/code> dizininde bulunur. Bu dizin i\u00e7inde, \u00e7e\u015fitli alt dizinler ve dosyalar Apache&#8217;nin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol eder:<\/p>\n<ul>\n<li><code>\/etc\/apache2\/apache2.conf<\/code>: Apache&#8217;nin ana yap\u0131land\u0131rma dosyas\u0131d\u0131r. Genel sunucu ayarlar\u0131, mod\u00fcl y\u00fcklemeleri ve di\u011fer yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131n dahil edildi\u011fi yerdir.<\/li>\n<li><code>\/etc\/apache2\/ports.conf<\/code>: Apache&#8217;nin hangi portlar\u0131 dinleyece\u011fini belirler (\u00f6rne\u011fin, 80 ve 443).<\/li>\n<li><code>\/etc\/apache2\/sites-available\/<\/code>: Sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131n tutuldu\u011fu dizindir. Bu dosyalar, bir web sitesini Apache&#8217;ye tan\u0131tmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r ancak varsay\u0131lan olarak etkin de\u011fildirler.<\/li>\n<li><code>\/etc\/apache2\/sites-enabled\/<\/code>: Etkin olan sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu dizindir. Bu dizin, <code>sites-available<\/code> i\u00e7indeki dosyalara sembolik ba\u011flant\u0131lar (symlinks) i\u00e7erir.<\/li>\n<li><code>\/etc\/apache2\/mods-available\/<\/code>: Kullan\u0131labilir Apache mod\u00fcllerinin yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li><code>\/etc\/apache2\/mods-enabled\/<\/code>: Etkin olan mod\u00fcllerin yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131d\u0131r (sembolik ba\u011flant\u0131lar).<\/li>\n<li><code>\/var\/www\/html\/<\/code>: Varsay\u0131lan web sitesi dosyalar\u0131n\u0131n (DocumentRoot) bulundu\u011fu dizindir. \u0130lk kurulumda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz &#8220;It works!&#8221; sayfas\u0131 burada yer al\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bir sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyas\u0131n\u0131 etkinle\u015ftirmek i\u00e7in <code>a2ensite<\/code> arac\u0131n\u0131, devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak i\u00e7in ise <code>a2dissite<\/code> arac\u0131n\u0131 kullan\u0131r\u0131z. \u00d6rne\u011fin, <code>example.com.conf<\/code> ad\u0131nda bir sanal host dosyan\u0131z varsa:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2ensite example.com.conf\nsudo systemctl reload apache2<\/code><\/pre>\n<p>Apache&#8217;nin mod\u00fcl y\u00f6netimini de bu komutlarla yapabiliriz. \u00d6rne\u011fin, rewrite mod\u00fcl\u00fcn\u00fc etkinle\u015ftirmek i\u00e7in:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2enmod rewrite\nsudo systemctl reload apache2<\/code><\/pre>\n<div class=\"uzman-ipucu\">\n  Uzman \u0130pucu: Herhangi bir yap\u0131land\u0131rma de\u011fi\u015fikli\u011fi yapt\u0131ktan sonra, Apache&#8217;yi yeniden ba\u015flatmak yerine genellikle <code>sudo systemctl reload apache2<\/code> komutunu kullanmak daha iyidir. Bu, mevcut ba\u011flant\u0131lar\u0131 kesmeden yeni yap\u0131land\u0131rmay\u0131 y\u00fckler ve servis kesintisini minimuma indirir. Ancak, baz\u0131 durumlarda (\u00f6rne\u011fin yeni bir mod\u00fcl etkinle\u015ftirildi\u011finde) tam bir yeniden ba\u015flatma gerekebilir.\n<\/div>\n<p>Bu temel kurulum ve yap\u0131land\u0131rma bilgileri, Apache ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamak i\u00e7in sa\u011flam bir zemin olu\u015fturur. Art\u0131k web sunucunuzun temel i\u015fleyi\u015fini ve dosya yap\u0131s\u0131n\u0131 biliyorsunuz, bu da ilerideki \u00f6zelle\u015ftirmeler i\u00e7in size b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k sa\u011flayacakt\u0131r. Sonraki ad\u0131mlarda, bu bilgileri kullanarak birden fazla web sitesini nas\u0131l bar\u0131nd\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi nas\u0131l art\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ke\u015ffedece\u011fiz.<\/p>\n<h2>Sanal Hostlar ile \u00c7oklu Web Sitesi Bar\u0131nd\u0131rma: Ad\u0131m Ad\u0131m Rehber<\/h2>\n<p>Tek bir VPS \u00fczerinde birden fazla web sitesi bar\u0131nd\u0131rmak, kaynaklar\u0131 verimli kullanman\u0131n ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmenin en yayg\u0131n yollar\u0131ndan biridir. Apache&#8217;de bu i\u015flem, &#8220;Sanal Hostlar&#8221; (Virtual Hosts) kavram\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Sanal hostlar, Apache&#8217;ye gelen iste\u011fin hangi alan ad\u0131na ait oldu\u011funu belirleyerek ilgili web sitesinin i\u00e7eri\u011fini sunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu b\u00f6l\u00fcmde, yeni bir alan ad\u0131 i\u00e7in sanal host nas\u0131l olu\u015fturulur ve yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r, ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.<\/p>\n<p>\u00d6ncelikle, yeni web siteniz i\u00e7in bir dizin yap\u0131s\u0131 olu\u015fturman\u0131z gerekmektedir. Genellikle <code>\/var\/www\/<\/code> dizini alt\u0131nda her site i\u00e7in ayr\u0131 bir klas\u00f6r olu\u015fturulur. \u00d6rne\u011fin, <code>example.com<\/code> alan ad\u0131 i\u00e7in:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo mkdir -p \/var\/www\/example.com\/html<\/code><\/pre>\n<p>Bu komut, hem <code>example.com<\/code> hem de onun alt\u0131nda <code>html<\/code> dizinini olu\u015fturur. <code>html<\/code> dizini, web sitenizin dosyalar\u0131n\u0131n (DocumentRoot) bulunaca\u011f\u0131 yer olacakt\u0131r. Ard\u0131ndan, bu dizinin sahipli\u011fini web sunucusu kullan\u0131c\u0131s\u0131na (genellikle <code>www-data<\/code>) vermeniz gerekebilir, b\u00f6ylece Apache bu dosyalara eri\u015febilir:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo chown -R $USER:$USER \/var\/www\/example.com\/html\nsudo chmod -R 755 \/var\/www\/example.com<\/code><\/pre>\n<p>\u015eimdi, bu yeni web sitesi i\u00e7in basit bir HTML dosyas\u0131 olu\u015ftural\u0131m. Bu dosya, sanal hostunuzun do\u011fru \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 test etmenizi sa\u011flayacakt\u0131r:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo nano \/var\/www\/example.com\/html\/index.html<\/code><\/pre>\n<p>\u0130\u00e7ine a\u015fa\u011f\u0131daki HTML i\u00e7eri\u011fini ekleyin:<\/p>\n<pre><code class=\"language-html\">&lt;!DOCTYPE html&gt;\n&lt;html lang=\"tr\"&gt;\n&lt;head&gt;\n    &lt;meta charset=\"UTF-8\"&gt;\n    &lt;meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"&gt;\n    &lt;title&gt;example.com - Ho\u015f Geldiniz!&lt;\/title&gt;\n&lt;\/head&gt;\n&lt;body&gt;\n    &lt;h1&gt;example.com Sanal Hostu Ba\u015far\u0131yla \u00c7al\u0131\u015f\u0131yor!&lt;\/h1&gt;\n    &lt;p&gt;Bu sayfa, Apache sanal host yap\u0131land\u0131rman\u0131z\u0131n do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6sterir.&lt;\/p&gt;\n&lt;\/body&gt;\n&lt;\/html&gt;<\/code><\/pre>\n<p>Dosyay\u0131 kaydedip kapat\u0131n (Ctrl+O, Enter, Ctrl+X).<\/p>\n<p>S\u0131rada, bu web sitesi i\u00e7in bir sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyas\u0131 olu\u015fturmak var. Apache, varsay\u0131lan olarak <code>\/etc\/apache2\/sites-available\/000-default.conf<\/code> ad\u0131nda bir \u00f6rnek dosya ile gelir. Biz bu dosyay\u0131 kopyalayarak kendi yap\u0131land\u0131rmam\u0131z\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131z:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo cp \/etc\/apache2\/sites-available\/000-default.conf \/etc\/apache2\/sites-available\/example.com.conf\nsudo nano \/etc\/apache2\/sites-available\/example.com.conf<\/code><\/pre>\n<p>A\u00e7\u0131lan dosyay\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi d\u00fczenleyin. \u00d6zellikle <code>ServerAdmin<\/code>, <code>ServerName<\/code>, <code>ServerAlias<\/code> ve <code>DocumentRoot<\/code> direktiflerine dikkat edin:<\/p>\n<pre><code class=\"language-apache\">&lt;VirtualHost *:80&gt;\n    ServerAdmin webmaster@example.com\n    ServerName example.com\n    ServerAlias www.example.com\n    DocumentRoot \/var\/www\/example.com\/html\n\n    &lt;Directory \/var\/www\/example.com\/html&gt;\n        Options Indexes FollowSymLinks\n        AllowOverride All\n        Require all granted\n    &lt;\/Directory&gt;\n\n    ErrorLog ${APACHE_LOG_DIR}\/error.log\n    CustomLog ${APACHE_LOG_DIR}\/access.log combined\n&lt;\/VirtualHost&gt;<\/code><\/pre>\n<p>A\u00e7\u0131klamalar:<\/p>\n<ul>\n<li><code>&lt;VirtualHost *:80&gt;<\/code>: Bu sanal hostun t\u00fcm IP adresleri \u00fczerindeki 80 numaral\u0131 porttan gelen istekleri dinleyece\u011fini belirtir.<\/li>\n<li><code>ServerAdmin<\/code>: Sunucu y\u00f6neticisinin e-posta adresidir. Hata sayfalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnebilir.<\/li>\n<li><code>ServerName<\/code>: Bu sanal hostun birincil alan ad\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li><code>ServerAlias<\/code>: Bu sanal host i\u00e7in alternatif alan adlar\u0131d\u0131r (\u00f6rn. &#8220;www&#8221; \u00f6n eki ile).<\/li>\n<li><code>DocumentRoot<\/code>: Web sitenizin dosyalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu dizindir.<\/li>\n<li><code>&lt;Directory \/var\/www\/example.com\/html&gt;<\/code>: Belirli bir dizin i\u00e7in Apache&#8217;nin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ayarlar.\n<ul>\n<li><code>Options Indexes FollowSymLinks<\/code>: Dizin listelemeyi (Indexes) ve sembolik ba\u011flant\u0131lar\u0131 takip etmeyi (FollowSymLinks) etkinle\u015ftirir. G\u00fcvenlik nedeniyle Indexes&#8217;i kapatmak isteyebilirsiniz (<code>Options -Indexes<\/code>).<\/li>\n<li><code>AllowOverride All<\/code>: Bu dizinde <code>.htaccess<\/code> dosyalar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na izin verir. Bu, genellikle WordPress gibi CMS&#8217;ler i\u00e7in gereklidir.<\/li>\n<li><code>Require all granted<\/code>: T\u00fcm isteklere izin verir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><code>ErrorLog<\/code> ve <code>CustomLog<\/code>: Hata ve eri\u015fim loglar\u0131n\u0131n nereye yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Dosyay\u0131 kaydedip kapat\u0131n. \u015eimdi bu yeni sanal hostu etkinle\u015ftirmeli ve varsay\u0131lan sanal hostu devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmal\u0131y\u0131z (\u00e7\u00fcnk\u00fc <code>example.com<\/code> varsay\u0131lan hale gelecek):<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2ensite example.com.conf\nsudo a2dissite 000-default.conf\nsudo apache2ctl configtest # Yap\u0131land\u0131rma hatas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol edin\nsudo systemctl reload apache2<\/code><\/pre>\n<p><code>apache2ctl configtest<\/code> komutu, yap\u0131land\u0131rma dosyan\u0131zda herhangi bir s\u00f6zdizimi hatas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder. Her \u015fey yolundaysa &#8220;Syntax OK&#8221; mesaj\u0131n\u0131 g\u00f6rmelisiniz. Son olarak, alan ad\u0131n\u0131z\u0131n (<code>example.com<\/code>) DNS kay\u0131tlar\u0131n\u0131 VPS&#8217;inizin IP adresine y\u00f6nlendirdi\u011finizden emin olun. Bu, alan ad\u0131n\u0131z\u0131n internet \u00fczerinde sunucunuza i\u015faret etmesini sa\u011flayacakt\u0131r. DNS de\u011fi\u015fikliklerinin yay\u0131lmas\u0131 biraz zaman alabilir (birka\u00e7 dakika ile birka\u00e7 saat aras\u0131). DNS g\u00fcncellemeleri tamamland\u0131\u011f\u0131nda, taray\u0131c\u0131n\u0131zdan <code>http:\/\/example.com<\/code> adresine giderek yeni web sitenizin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulayabilirsiniz. Bu ad\u0131mlar\u0131 tekrarlayarak tek bir VPS \u00fczerinde istedi\u011finiz kadar web sitesi bar\u0131nd\u0131rabilirsiniz. Her bir site i\u00e7in ayr\u0131 bir dizin, sanal host dosyas\u0131 ve DNS kayd\u0131 olu\u015fturman\u0131z yeterlidir. Bu, Apache&#8217;nin esnekli\u011finin ve g\u00fcc\u00fcn\u00fcn en g\u00fczel \u00f6rneklerinden biridir.<\/p>\n<h2>SSL\/TLS ile G\u00fcvenli Ba\u011flant\u0131 (HTTPS) Nas\u0131l Sa\u011flan\u0131r?<\/h2>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir web sitesi i\u00e7in HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure) kullanmak sadece bir tercih de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir zorunluluktur. HTTPS, web siteniz ile kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131z aras\u0131nda \u015fifreli bir ba\u011flant\u0131 kurarak veri g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flar. Bu, \u00f6zellikle hassas bilgiler (\u015fifreler, kredi kart\u0131 numaralar\u0131 vb.) iletildi\u011finde kritik \u00f6neme sahiptir. Ayr\u0131ca, HTTPS, arama motoru s\u0131ralamalar\u0131nda da pozitif bir fakt\u00f6rd\u00fcr ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sitenize olan g\u00fcvenini art\u0131r\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u00fccretsiz ve otomatikle\u015ftirilmi\u015f bir y\u00f6ntem olan Let&#8217;s Encrypt ve Certbot kullanarak Apache \u00fczerinde HTTPS&#8217;i nas\u0131l etkinle\u015ftirece\u011finizi anlataca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p><strong>Let&#8217;s Encrypt ve Certbot Nedir?<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Let&#8217;s Encrypt:<\/strong> \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00fccretsiz, otomatik ve a\u00e7\u0131k bir Sertifika Yetkilisi (CA) sa\u011flayan kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015ftur. SSL\/TLS sertifikalar\u0131n\u0131 \u00fccretsiz olarak edinmenizi sa\u011flar.<\/li>\n<li><strong>Certbot:<\/strong> Let&#8217;s Encrypt sertifikalar\u0131n\u0131 sunucunuza kolayca kurmak ve y\u00f6netmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f bir yaz\u0131l\u0131m arac\u0131d\u0131r. Apache ve Nginx gibi pop\u00fcler web sunucular\u0131 i\u00e7in otomatik yap\u0131land\u0131rma se\u00e7enekleri sunar.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Ad\u0131m 1: Certbot Kurulumu<\/strong><\/p>\n<p>Certbot&#8217;u kurman\u0131n en \u00f6nerilen yolu Snap paket y\u00f6neticisini kullanmakt\u0131r. E\u011fer Snap sisteminizde kurulu de\u011filse, \u00f6ncelikle onu kurman\u0131z gerekebilir:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo snap install core\nsudo snap refresh core<\/code><\/pre>\n<p>Ard\u0131ndan, Certbot&#8217;u Snap \u00fczerinden kurun:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo snap install --classic certbot<\/code><\/pre>\n<p>Certbot komutunu do\u011frudan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir sembolik ba\u011flant\u0131 olu\u015fturun:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo ln -s \/snap\/bin\/certbot \/usr\/bin\/certbot<\/code><\/pre>\n<p><strong>Ad\u0131m 2: G\u00fcvenlik Duvar\u0131 Ayarlar\u0131n\u0131 G\u00fcncelleme<\/strong><\/p>\n<p>HTTPS trafi\u011fine izin vermek i\u00e7in UFW g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncellemeniz gerekir. E\u011fer daha \u00f6nce &#8216;Apache Full&#8217;e izin vermediyseniz, \u015fimdi yap\u0131n:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo ufw allow 'Apache Full'\nsudo ufw status<\/code><\/pre>\n<p><strong>Ad\u0131m 3: Apache i\u00e7in SSL Sertifikas\u0131 Alma<\/strong><\/p>\n<p>Certbot, Apache i\u00e7in SSL sertifikas\u0131n\u0131 otomatik olarak yap\u0131land\u0131rabilir. A\u015fa\u011f\u0131daki komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131n:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo certbot --apache<\/code><\/pre>\n<p>Bu komutu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, Certbot size baz\u0131 sorular soracakt\u0131r:<\/p>\n<ol>\n<li>Bir e-posta adresi girmeniz istenecektir. Bu, acil durum bildirimleri ve sertifika yenileme uyar\u0131lar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/li>\n<li>Let&#8217;s Encrypt Hizmet \u015eartlar\u0131&#8217;n\u0131 kabul etmeniz istenecektir.<\/li>\n<li>E-posta adresinizi EFF (Electronic Frontier Foundation) ile payla\u015fmak isteyip istemedi\u011finiz sorulacakt\u0131r. Bu iste\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Certbot, mevcut sanal hostlar\u0131n\u0131z\u0131 tarayacak ve hangi alan adlar\u0131 i\u00e7in sertifika almak istedi\u011finizi soracakt\u0131r. Genellikle listeden ilgili alan ad\u0131n\u0131 (\u00f6rn. <code>example.com<\/code> ve <code>www.example.com<\/code>) se\u00e7meniz veya &#8220;all&#8221; yazarak t\u00fcm\u00fc i\u00e7in sertifika alman\u0131z istenir.<\/li>\n<li>Son olarak, HTTP trafi\u011fini otomatik olarak HTTPS&#8217;e y\u00f6nlendirip y\u00f6nlendirmeyece\u011finiz sorulacakt\u0131r. <strong>&#8220;2: Redirect&#8221;<\/strong> se\u00e7ene\u011fini se\u00e7mek genellikle en iyi uygulamad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm ziyaret\u00e7ilerinizi g\u00fcvenli ba\u011flant\u0131ya y\u00f6nlendirir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>T\u00fcm ad\u0131mlar\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra Certbot, sertifikalar\u0131 alacak, Apache yap\u0131land\u0131rman\u0131z\u0131 otomatik olarak g\u00fcncelleyecek (yeni bir <code>.conf<\/code> dosyas\u0131 olu\u015fturarak veya mevcut dosyay\u0131 d\u00fczenleyerek) ve Apache&#8217;yi yeniden y\u00fckleyecektir. Art\u0131k web sitenizi taray\u0131c\u0131n\u0131zdan ziyaret etti\u011finizde, adres \u00e7ubu\u011funda bir kilit simgesi g\u00f6rmeli ve ba\u011flant\u0131n\u0131n g\u00fcvenli oldu\u011funu do\u011frulayabilmelisiniz.<\/p>\n<div class=\"uzman-ipucu\">\n  Uzman \u0130pucu: Certbot, sertifikalar\u0131 90 g\u00fcn boyunca ge\u00e7erli olacak \u015fekilde verir. Ancak endi\u015felenmeyin, Certbot otomatik bir yenileme mekanizmas\u0131 kurar. Genellikle <code>\/etc\/cron.d\/certbot<\/code> veya <code>\/etc\/systemd\/system\/certbot.timer<\/code> gibi bir konumda otomatik yenileme i\u015fi bulunur. Yenilemenin d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 test etmek i\u00e7in \u015fu komutu kullanabilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo certbot renew --dry-run<\/code><\/pre>\n<p>  Bu komut, sertifikalar\u0131 yenilemeden sadece yenileme s\u00fcrecini sim\u00fcle eder. Herhangi bir hata yoksa, otomatik yenileme mekanizman\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenebilirsiniz.\n<\/p><\/div>\n<p>HTTPS&#8217;i etkinle\u015ftirmek, sadece g\u00fcvenlik sa\u011flamakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda web sitenizin profesyonelli\u011fini ve g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131r\u0131r. Arama motorlar\u0131 da g\u00fcvenli siteleri tercih etti\u011fi i\u00e7in SEO performans\u0131n\u0131za olumlu katk\u0131da bulunur. Bu basit ad\u0131mlarla, web sitenizi daha g\u00fcvenli hale getirebilir ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131za daha iyi bir deneyim sunabilirsiniz.<\/p>\n<h2>Performans Optimizasyonu ve G\u00fcvenlik \u0130pu\u00e7lar\u0131 Nelerdir?<\/h2>\n<p>Apache web sunucusunu kurmak ve yap\u0131land\u0131rmak \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r, ancak ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131nda y\u00fcksek performans ve sa\u011flam g\u00fcvenlik, ek optimizasyon ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri gerektirir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, Apache sunucunuzun h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve onu potansiyel tehditlere kar\u015f\u0131 daha diren\u00e7li hale getirmek i\u00e7in uygulayabilece\u011finiz baz\u0131 ileri d\u00fczey ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve teknikleri ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h3>Performans Optimizasyonu<\/h3>\n<p>Web sitenizin y\u00fckleme h\u0131z\u0131, kullan\u0131c\u0131 deneyimi ve SEO i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. Apache&#8217;yi optimize etmek i\u00e7in birka\u00e7 temel strateji vard\u0131r:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Mod\u00fcl Y\u00f6netimi:<\/strong> Apache&#8217;nin mod\u00fcler yap\u0131s\u0131 sayesinde, sadece ihtiyac\u0131n\u0131z olan mod\u00fclleri etkinle\u015ftirerek sunucu kaynaklar\u0131n\u0131 daha verimli kullanabilirsiniz.\n<ul>\n<li><code>mod_deflate<\/code>: Giden i\u00e7eri\u011fi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak bant geni\u015fli\u011fi kullan\u0131m\u0131n\u0131 azalt\u0131r ve y\u00fckleme s\u00fcrelerini h\u0131zland\u0131r\u0131r.\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2enmod deflate\nsudo systemctl restart apache2<\/code><\/pre>\n<\/li>\n<li><code>mod_expires<\/code> ve <code>mod_headers<\/code>: Taray\u0131c\u0131 \u00f6nbelleklemesini etkinle\u015ftirerek s\u0131k eri\u015filen dosyalar\u0131n (resimler, CSS, JS) istemci taraf\u0131nda depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu, tekrar ziyaretlerde sayfalar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 y\u00fcklenmesini sa\u011flar.\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2enmod expires headers\nsudo systemctl restart apache2<\/code><\/pre>\n<p>Ard\u0131ndan, <code>.htaccess<\/code> dosyan\u0131za veya sanal host yap\u0131land\u0131rman\u0131za a\u015fa\u011f\u0131daki gibi kurallar ekleyebilirsiniz:<\/p>\n<pre><code class=\"language-apache\"># .htaccess veya &lt;VirtualHost&gt; i\u00e7inde\n&lt;IfModule mod_expires.c&gt;\n    ExpiresActive On\n    ExpiresByType image\/jpg \"access 1 year\"\n    ExpiresByType image\/jpeg \"access 1 year\"\n    ExpiresByType image\/gif \"access 1 year\"\n    ExpiresByType image\/png \"access 1 year\"\n    ExpiresByType text\/css \"access 1 month\"\n    ExpiresByType application\/javascript \"access 1 month\"\n&lt;\/IfModule&gt;\n\n&lt;IfModule mod_headers.c&gt;\n    &lt;filesMatch \"\\.(ico|pdf|flv|jpg|jpeg|png|gif|js|css|swf)$\"&gt;\n        Header set Cache-Control \"max-age=2592000, public\"\n    &lt;\/filesMatch&gt;\n&lt;\/IfModule&gt;<\/code><\/pre>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>MPM (Multi-Processing Modules) Se\u00e7imi:<\/strong> Apache&#8217;nin gelen istekleri nas\u0131l i\u015fleyece\u011fini belirler.\n<ul>\n<li><code>mpm_prefork<\/code>: Her istek i\u00e7in ayr\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 olu\u015fturur. PHP gibi mod\u00fclleri kullanan eski uygulamalar i\u00e7in uygundur.<\/li>\n<li><code>mpm_worker<\/code>: \u00c7oklu s\u00fcre\u00e7ler i\u00e7inde \u00e7oklu i\u015f par\u00e7ac\u0131klar\u0131 kullan\u0131r. Daha modern ve daha az bellek t\u00fcketir.<\/li>\n<li><code>mpm_event<\/code>: Worker&#8217;a benzer ancak ba\u011flant\u0131lar\u0131 daha verimli y\u00f6netir, \u00f6zellikle y\u00fcksek e\u015fzamanl\u0131 ba\u011flant\u0131lar i\u00e7in iyidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hangi MPM&#8217;nin etkin oldu\u011funu kontrol etmek i\u00e7in:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo apache2ctl -V | grep -i 'mpm'<\/code><\/pre>\n<p>De\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in, \u00f6nce mevcut MPM&#8217;yi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131n, sonra istedi\u011finizi etkinle\u015ftirin ve Apache&#8217;yi yeniden ba\u015flat\u0131n:<\/p>\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo a2dismod mpm_prefork\nsudo a2enmod mpm_event # veya mpm_worker\nsudo systemctl restart apache2<\/code><\/pre>\n<div class=\"uzman-ipucu\">\n          Uzman \u0130pucu: \u00c7o\u011fu modern PHP uygulamas\u0131 ve y\u00fcksek trafikli siteler i\u00e7in <code>mpm_event<\/code> veya <code>mpm_worker<\/code> tercih edilmelidir. PHP-FPM ile birlikte kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda performans\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rabilirler.\n        <\/div>\n<\/li>\n<\/ol>\n<h3>G\u00fcvenlik \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/h3>\n<p>Web sunucunuzu g\u00fcvende tutmak, veri ihlallerini ve hizmet kesintilerini \u00f6nlemek i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Dizin Listelemesini Kapatma:<\/strong> Web sitenizdeki bir dizin i\u00e7inde <code>index.html<\/code> veya <code>index.php<\/code> gibi bir dizin dosyas\u0131 yoksa, Apache varsay\u0131lan olarak o dizinin i\u00e7eri\u011fini listeler. Bu, potansiyel sald\u0131rganlara de\u011ferli bilgiler sa\u011flayabilir. Bunu kapatmak i\u00e7in sanal host yap\u0131land\u0131rman\u0131zdaki <code>&lt;Directory&gt;<\/code> blo\u011fundan <code>Indexes<\/code> se\u00e7ene\u011fini kald\u0131r\u0131n veya <code>Options -Indexes<\/code> kullan\u0131n:\n<pre><code class=\"language-apache\">&lt;Directory \/var\/www\/example.com\/html&gt;\n    Options -Indexes FollowSymLinks\n    AllowOverride All\n    Require all granted\n&lt;\/Directory&gt;<\/code><\/pre>\n<\/li>\n<li><strong>Apache S\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc Gizleme:<\/strong> Varsay\u0131lan olarak Apache, hata sayfalar\u0131nda ve HTTP ba\u015fl\u0131klar\u0131nda s\u00fcr\u00fcm numaras\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu bilgi, bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131ndan faydalanmak isteyen sald\u0131rganlar i\u00e7in hedef belirlemeyi kolayla\u015ft\u0131rabilir. Bunu gizlemek i\u00e7in <code>\/etc\/apache2\/conf-available\/security.conf<\/code> dosyas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyin:\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo nano \/etc\/apache2\/conf-available\/security.conf<\/code><\/pre>\n<p>\u015eu sat\u0131rlar\u0131 bulun ve de\u011ferlerini de\u011fi\u015ftirin:<\/p>\n<pre><code class=\"language-apache\">ServerTokens Prod\nServerSignature Off<\/code><\/pre>\n<p>Ard\u0131ndan Apache&#8217;yi yeniden y\u00fckleyin: <code>sudo systemctl reload apache2<\/code><\/p>\n<\/li>\n<li><strong><code>mod_security<\/code> Kullan\u0131m\u0131:<\/strong> ModSecurity, Apache i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir web uygulama g\u00fcvenlik duvar\u0131d\u0131r (WAF). SQL enjeksiyonu, XSS ve di\u011fer yayg\u0131n web sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flar. Kurulumu ve yap\u0131land\u0131rmas\u0131 daha karma\u015f\u0131k olabilir, ancak y\u00fcksek g\u00fcvenlik gerektiren siteler i\u00e7in \u015fiddetle tavsiye edilir.\n<pre><code class=\"language-bash\">sudo apt install libapache2-mod-security2\nsudo a2enmod security2\nsudo systemctl restart apache2<\/code><\/pre>\n<p>Ard\u0131ndan, OWASP Core Rule Set (CRS) gibi bir kural setini indirip yap\u0131land\u0131rman\u0131z gerekir.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong>Yetkilendirme ve Eri\u015fim Kontrol\u00fc:<\/strong> Belirli dizinlere veya dosyalara eri\u015fimi k\u0131s\u0131tlamak i\u00e7in Apache&#8217;nin yetkilendirme \u00f6zelliklerini kullanabilirsiniz. \u00d6rne\u011fin, bir y\u00f6netici panelinin sadece belirli IP adreslerinden eri\u015filebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in:\n<pre><code class=\"language-apache\">&lt;Directory \/var\/www\/example.com\/admin&gt;\n    Require ip 192.168.1.100 # Sadece bu IP'den eri\u015fime izin ver\n&lt;\/Directory&gt;<\/code><\/pre>\n<\/li>\n<\/ol>\n<h3>Mobil Uyumluluk \u0130\u00e7in HTML ve CSS \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/h3>\n<p>Mobil cihazlardan eri\u015fim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde web trafi\u011finin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Apache sunucunuz do\u011frudan mobil uyumlulu\u011fu sa\u011flamasa da, sunucunuzun do\u011fru yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve web sitenizin responsive tasar\u0131m\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Responsive Tasar\u0131m:<\/strong> Web sitenizin farkl\u0131 ekran boyutlar\u0131na uyum sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in CSS Media Queries kullan\u0131n.\n<pre><code class=\"language-html\">&lt;!DOCTYPE html&gt;\n&lt;html lang=\"tr\"&gt;\n&lt;head&gt;\n    &lt;meta charset=\"UTF-8\"&gt;\n    &lt;meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"&gt;\n    &lt;title&gt;Mobil Uyumlu Sayfa&lt;\/title&gt;\n    &lt;style&gt;\n        body {\n            font-family: Arial, sans-serif;\n            margin: 20px;\n            background-color: #f4f4f4;\n        }\n        .container {\n            width: 80%;\n            margin: auto;\n            background-color: #fff;\n            padding: 20px;\n            box-shadow: 0 0 10px rgba(0, 0, 0, 0.1);\n        }\n        h1 {\n            color: #333;\n        }\n        p {\n            color: #666;\n        }\n\n        \/* Mobil cihazlar i\u00e7in medya sorgusu *\/\n        @media (max-width: 768px) {\n            .container {\n                width: 95%; \/* Daha k\u00fc\u00e7\u00fck ekranlarda daha geni\u015f *\/\n                padding: 10px;\n            }\n            h1 {\n                font-size: 1.5em; \/* Ba\u015fl\u0131k boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fclt *\/\n            }\n            p {\n                font-size: 0.9em; \/* Paragraf boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fclt *\/\n            }\n        }\n    &lt;\/style&gt;\n&lt;\/head&gt;\n&lt;body&gt;\n    &lt;div class=\"container\"&gt;\n        &lt;h1&gt;Mobil Uyumlu Web Sitemiz&lt;\/h1&gt;\n        &lt;p&gt;Bu sayfa, farkl\u0131 cihaz boyutlar\u0131na otomatik olarak adapte olacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.&lt;\/p&gt;\n        &lt;p&gt;Taray\u0131c\u0131 penceresini k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcp b\u00fcy\u00fcterek de\u011fi\u015fimi g\u00f6zlemleyebilirsiniz.&lt;\/p&gt;\n    &lt;\/div&gt;\n&lt;\/body&gt;\n&lt;\/html&gt;<\/code><\/pre>\n<p>Bu \u00f6rnek, taray\u0131c\u0131 geni\u015fli\u011fi 768 pikselin alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde belirli CSS kurallar\u0131n\u0131n nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu sayede, web siteniz mobil cihazlarda daha okunakl\u0131 ve kullan\u0131labilir hale gelir.<\/p>\n<\/li>\n<li><strong><code>&lt;meta name=\"viewport\"&gt;<\/code> Etiketi:<\/strong> Her HTML sayfan\u0131z\u0131n <code>&lt;head&gt;<\/code> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu etiketi bulundurdu\u011funuzdan emin olun. Bu etiket, taray\u0131c\u0131ya sayfan\u0131n cihaz geni\u015fli\u011fine g\u00f6re \u00f6l\u00e7eklenmesi gerekti\u011fini bildirir:\n<pre><code class=\"language-html\">&lt;meta name=\"viewport\" content=\"width=device-width, initial-scale=1.0\"&gt;<\/code><\/pre>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Vaka Analizi: Y\u00fcksek Trafikli Bir Blog \u0130\u00e7in Apache Optimizasyonu<\/h3>\n<p>Bir e-ticaret sitesi veya y\u00fcksek trafikli bir blog gibi dinamik i\u00e7erik sunan platformlar i\u00e7in Apache optimizasyonu hayati \u00f6neme sahiptir. Diyelim ki, g\u00fcnl\u00fck on binlerce ziyaret\u00e7isi olan bir blogunuz var ve son zamanlarda site yava\u015flamaya, hatta baz\u0131 zamanlarda \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk analizler, sunucunun belle\u011finin ve i\u015flemci kullan\u0131m\u0131n\u0131n zirve yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p><strong>Uygulanan \u00c7\u00f6z\u00fcmler:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong>MPM De\u011fi\u015fikli\u011fi:<\/strong> Varsay\u0131lan <code>mpm_prefork<\/code> mod\u00fcl\u00fc, her istek i\u00e7in ayr\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in bellek t\u00fcketimi y\u00fcksekti. Bu, <code>mpm_event<\/code> mod\u00fcl\u00fcne ge\u00e7ilerek giderildi. <code>mpm_event<\/code>, daha az bellek kullanarak daha fazla e\u015fzamanl\u0131 ba\u011flant\u0131y\u0131 i\u015fleyebilir.<\/li>\n<li><strong>PHP-FPM Entegrasyonu:<\/strong> PHP yorumlay\u0131c\u0131s\u0131 Apache&#8217;nin kendisi yerine PHP-FPM (FastCGI Process Manager) ile \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde ayarland\u0131. Bu, PHP i\u015flemlerinin daha verimli y\u00f6netilmesini sa\u011flad\u0131 ve Apache&#8217;nin ana s\u00fcre\u00e7lerinin y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltt\u0131.<\/li>\n<li><strong>\u00d6nbellekleme (<code>mod_cache<\/code> ve CDN):<\/strong> Statik i\u00e7erikler (resimler, CSS, JS) i\u00e7in Apache&#8217;nin <code>mod_cache<\/code> mod\u00fcl\u00fc etkinle\u015ftirildi ve <code>mod_expires<\/code> ile taray\u0131c\u0131 \u00f6nbellekleme s\u00fcreleri art\u0131r\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca, k\u00fcresel eri\u015fim i\u00e7in bir CDN (\u0130\u00e7erik Da\u011f\u0131t\u0131m A\u011f\u0131) entegre edildi. Bu sayede, kullan\u0131c\u0131lar co\u011frafi olarak kendilerine en yak\u0131n sunucudan i\u00e7erik alarak y\u00fckleme s\u00fcrelerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde h\u0131zland\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n<li><strong>GZIP S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma (<code>mod_deflate<\/code>):<\/strong> T\u00fcm metin tabanl\u0131 i\u00e7erikler (HTML, CSS, JS) <code>mod_deflate<\/code> ile s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak sunuldu. Bu, bant geni\u015fli\u011fi kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltt\u0131 ve sayfalar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 indirilmesini sa\u011flad\u0131.<\/li>\n<li><strong>Veritaban\u0131 Optimizasyonu:<\/strong> Blogun veritaban\u0131 (MySQL), sorgu \u00f6nbellekleme ve indeksleme gibi tekniklerle optimize edildi.<\/li>\n<li><strong>G\u00fcvenlik \u00d6nlemleri:<\/strong> <code>mod_security<\/code> ile bir WAF (Web Uygulama G\u00fcvenlik Duvar\u0131) kuruldu ve OWASP CRS ile temel sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 koruma sa\u011fland\u0131. Ayr\u0131ca, bot trafi\u011fini filtrelemek i\u00e7in baz\u0131 <code>.htaccess<\/code> kurallar\u0131 eklendi.<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Sonu\u00e7lar:<\/strong> Bu optimizasyonlar sonucunda blogun y\u00fckleme s\u00fcreleri %60 oran\u0131nda azald\u0131, sunucu \u00e7\u00f6kme sorunlar\u0131 tamamen ortadan kalkt\u0131 ve ayn\u0131 anda \u00e7ok daha fazla kullan\u0131c\u0131ya hizmet verebilir hale geldi. G\u00fcvenlik katmanlar\u0131 sayesinde potansiyel sald\u0131r\u0131lar otomatik olarak engellendi. Bu vaka analizi, Apache optimizasyonunun sadece h\u0131z\u0131 art\u0131rmakla kalmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda sunucu kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini de nas\u0131l iyile\u015ftirebilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<h2>S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular (SSS)<\/h2>\n<h3>1. Apache mi Nginx mi tercih etmeliyim?<\/h3>\n<p>Her iki web sunucusunun da kendine \u00f6zg\u00fc avantajlar\u0131 vard\u0131r. Apache, mod\u00fcler yap\u0131s\u0131, geni\u015f topluluk deste\u011fi ve <code>.htaccess<\/code> dosyalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla esnek yap\u0131land\u0131rma imkanlar\u0131 sunar. Nginx ise y\u00fcksek e\u015fzamanl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u015fleme yetene\u011fi ve d\u00fc\u015f\u00fck bellek t\u00fcketimi ile bilinir, bu da onu y\u00fcksek trafikli siteler ve ters proxy olarak kullan\u0131m i\u00e7in ideal k\u0131lar. Genellikle, dinamik i\u00e7erik (PHP gibi) i\u00e7in Apache ve statik i\u00e7erik sunumu veya ters proxy olarak Nginx tercih edilir. Bir\u00e7ok modern kurulumda, Nginx \u00f6n y\u00fczde ters proxy olarak g\u00f6rev yaparken, Apache PHP gibi dinamik i\u00e7eri\u011fi i\u015flemek \u00fczere arka planda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<h3>2. Sanal host ayarlar\u0131m neden \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor?<\/h3>\n<p>Sanal host ayarlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131n\u0131n birka\u00e7 yayg\u0131n nedeni olabilir:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>DNS Kay\u0131tlar\u0131:<\/strong> Alan ad\u0131n\u0131z\u0131n DNS kay\u0131tlar\u0131n\u0131n VPS&#8217;inizin IP adresine do\u011fru \u015fekilde y\u00f6nlendirildi\u011finden emin olun.<\/li>\n<li><strong>S\u00f6zdizimi Hatas\u0131:<\/strong> Sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyan\u0131zda (<code>.conf<\/code>) s\u00f6zdizimi hatas\u0131 olabilir. <code>sudo apache2ctl configtest<\/code> komutunu kullanarak kontrol edin.<\/li>\n<li><strong>Etkinle\u015ftirilmemi\u015f Sanal Host:<\/strong> Sanal host dosyas\u0131n\u0131 <code>sudo a2ensite your_site.conf<\/code> ile etkinle\u015ftirdi\u011finizden ve Apache&#8217;yi yeniden y\u00fckledi\u011finizden (<code>sudo systemctl reload apache2<\/code>) emin olun.<\/li>\n<li><strong>\u00c7ak\u0131\u015fan Ayarlar:<\/strong> Birden fazla sanal host ayn\u0131 <code>ServerName<\/code> veya <code>ServerAlias<\/code> de\u011ferine sahipse \u00e7ak\u0131\u015fma ya\u015fanabilir.<\/li>\n<li><strong>Yanl\u0131\u015f <code>DocumentRoot<\/code>:<\/strong> Web sitenizin dosyalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu <code>DocumentRoot<\/code> dizininin do\u011fru oldu\u011fundan ve Apache&#8217;nin bu dizine eri\u015fim izni oldu\u011fundan emin olun.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>3. HTTP&#8217;den HTTPS&#8217;e y\u00f6nlendirme nas\u0131l yap\u0131l\u0131r?<\/h3>\n<p>Certbot kullan\u0131yorsan\u0131z, kurulum s\u0131ras\u0131nda otomatik y\u00f6nlendirme se\u00e7ene\u011fini (Redirect) se\u00e7erek bu i\u015flemi kolayca yapabilirsiniz. Manuel olarak yapmak isterseniz, <code>mod_rewrite<\/code> mod\u00fcl\u00fcn\u00fc etkinle\u015ftirdi\u011finizden emin olun (<code>sudo a2enmod rewrite<\/code>) ve ard\u0131ndan sanal host yap\u0131land\u0131rma dosyan\u0131z\u0131n (genellikle port 80 i\u00e7in olan) <code>&lt;VirtualHost&gt;<\/code> blo\u011funa a\u015fa\u011f\u0131daki kurallar\u0131 ekleyin:<\/p>\n<pre><code class=\"language-apache\">&lt;VirtualHost *:80&gt;\n    ServerName example.com\n    ServerAlias www.example.com\n    RewriteEngine On\n    RewriteCond %{HTTPS} off\n    RewriteRule ^(.*)$ https:\/\/%{HTTP_HOST}%{REQUEST_URI} [L,R=301]\n&lt;\/VirtualHost&gt;<\/code><\/pre>\n<p>Bu kurallar, HTTP \u00fczerinden gelen t\u00fcm istekleri kal\u0131c\u0131 olarak (301 kodu ile) HTTPS versiyonuna y\u00f6nlendirecektir. Yap\u0131land\u0131rma de\u011fi\u015fikli\u011finden sonra Apache&#8217;yi yeniden y\u00fcklemeyi unutmay\u0131n (<code>sudo systemctl reload apache2<\/code>).<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: G\u00fc\u00e7l\u00fc ve G\u00fcvenli Bir Web Altyap\u0131s\u0131 \u0130\u00e7in Apache<\/h2>\n<p>Bu kapsaml\u0131 rehber boyunca, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, temel yap\u0131land\u0131rmalar\u0131 nas\u0131l yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve birden fazla web sitesini nas\u0131l bar\u0131nd\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6\u011frendiniz. Ayr\u0131ca, HTTPS ile g\u00fcvenli ba\u011flant\u0131 sa\u011flaman\u0131n \u00f6nemini ve Certbot kullanarak SSL sertifikalar\u0131n\u0131 nas\u0131l edinece\u011finizi de detayl\u0131ca ele ald\u0131k. Son olarak, web sunucunuzun performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve g\u00fcvenlik seviyesini y\u00fckseltmek i\u00e7in uygulayabilece\u011finiz ileri d\u00fczey optimizasyon ve g\u00fcvenlik ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131k.<\/p>\n<p>Apache, esnekli\u011fi, g\u00fc\u00e7l\u00fc mod\u00fcl deste\u011fi ve geni\u015f topluluk deste\u011fi sayesinde her t\u00fcrl\u00fc web projesi i\u00e7in g\u00fcvenilir ve sa\u011flam bir temel sunar. Do\u011fru yap\u0131land\u0131rma ve d\u00fczenli bak\u0131m ile Apache sunucunuz, y\u00fcksek trafikli web siteleri ve uygulamalar i\u00e7in bile m\u00fckemmel bir performans sergileyebilir. Unutmay\u0131n ki, sunucu y\u00f6netimi s\u00fcrekli bir \u00f6\u011frenme s\u00fcrecidir. G\u00fcvenlik yamalar\u0131n\u0131 takip etmek, yap\u0131land\u0131rmalar\u0131 optimize etmek ve log dosyalar\u0131n\u0131 d\u00fczenli olarak kontrol etmek, web sitelerinizin sorunsuz ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Art\u0131k elinizde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bilgi birikimi var. Bu rehberdeki ad\u0131mlar\u0131 takip ederek kendi web sunucunuzu ba\u015far\u0131yla y\u00f6netebilir, web projelerinizi internete ta\u015f\u0131yabilir ve kullan\u0131c\u0131lara g\u00fcvenli ve h\u0131zl\u0131 bir deneyim sunabilirsiniz. Gelecekteki projelerinizde Apache&#8217;nin sundu\u011fu s\u0131n\u0131rs\u0131z olanaklar\u0131 ke\u015ffetmeye devam edin ve her zaman en iyi uygulamalar\u0131 takip ederek sunucunuzu g\u00fcncel tutun. Ba\u015far\u0131lar dileriz!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ubuntu\/Debian VPS&#8217;te Apache Web Sunucusunu Yap\u0131land\u0131rma Rehberi Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz?&hellip;","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[874],"tags":[],"class_list":{"0":"post-37248","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-server","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-29T09:21:15+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"29 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?\",\"datePublished\":\"2025-12-29T09:21:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\"},\"wordCount\":4836,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"articleSection\":[\"Server\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\",\"name\":\"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-12-29T09:21:15+00:00\",\"description\":\"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?","description":"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?","og_description":"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-12-29T09:21:15+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"29 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?","datePublished":"2025-12-29T09:21:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/"},"wordCount":4836,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"articleSection":["Server"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/","name":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-12-29T09:21:15+00:00","description":"Bir web sitesini internete ta\u015f\u0131mak istiyorsunuz ancak nereden ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmiyor musunuz? Ya da mevcut sunucunuzun performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini art\u0131rmak m\u0131 istiyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, Ubuntu veya Debian tabanl\u0131 bir VPS \u00fczerinde pop\u00fcler Apache web sunucusunu ba\u015ftan sona nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, yap\u0131land\u0131raca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve optimize edece\u011finizi ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu makale, sunucu y\u00f6netimi konusunda yeni olanlardan deneyimli kullan\u0131c\u0131lara kadar herkesin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve g\u00fcvenli bir web altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak pratik bilgiler ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131 sunmaktad\u0131r.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/giris-web-sunucularinin-kalbinde-apache-neden-vazgecilmez\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Giri\u015f: Web Sunucular\u0131n\u0131n Kalbinde Apache Neden Vazge\u00e7ilmez?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37248\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}