{"id":37228,"date":"2025-12-29T06:00:39","date_gmt":"2025-12-29T03:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/"},"modified":"2025-12-29T06:00:39","modified_gmt":"2025-12-29T03:00:39","slug":"genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/","title":{"rendered":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2"},"content":{"rendered":"<h2>GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2<\/h2>\n<p>Yapay zeka, \u00f6zellikle de \u00dcretken Yapay Zeka (GenAI) ve B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri (LLM), son y\u0131llarda teknoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131ndan biri haline geldi. Ancak bu &#8220;sihirli&#8221; g\u00f6r\u00fcnen yeteneklerin arkas\u0131nda, titiz bir m\u00fchendislik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve karma\u015f\u0131k sistemler yatar. Bir sistem m\u00fchendisi olarak, LLM&#8217;lerin sadece birer modelden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda bir dizi entegre bile\u015fen, s\u00fcre\u00e7 ve altyap\u0131 gerektiren karma\u015f\u0131k sistemler oldu\u011funu anlamak kritik \u00f6neme sahiptir. Bu makalede, GenAI&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fcs\u00fcn\u00fc bozarak, LLM&#8217;leri bir sistem m\u00fchendisinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, mimariden da\u011f\u0131t\u0131ma, performanstan g\u00fcvenli\u011fe kadar t\u00fcm y\u00f6nleriyle ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<h2>LLM&#8217;lerin Temel Mimarisi ve Bile\u015fenleri<\/h2>\n<p>B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri, temelinde Transformer mimarisine dayanan derin \u00f6\u011frenme modelleridir. Bu mimari, paralel i\u015flemeye ve uzun menzilli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 yakalamaya olanak tan\u0131yarak dil anlama ve \u00fcretme yeteneklerinde devrim yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h3>Transformer Mimarisi: Dikkat Mekanizmas\u0131<\/h3>\n<p>Transformer&#8217;\u0131n kalbinde &#8220;Dikkat Mekanizmas\u0131&#8221; (Attention Mechanism) bulunur. Bu mekanizma, modelin bir c\u00fcmledeki her kelimenin di\u011fer kelimelerle olan ili\u015fkisini anlamas\u0131na olanak tan\u0131r. Geleneksel RNN&#8217;lerin aksine, Transformer&#8217;lar giri\u015f dizisinin tamam\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda i\u015fleyebilir, bu da \u00f6zellikle uzun metinlerde performans art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h3>Encoder-Decoder ve Sadece Decoder Modeller<\/h3>\n<p>Transformer mimarisi, genellikle iki ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur: Encoder (kodlay\u0131c\u0131) ve Decoder (kod \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc). Encoder, giri\u015f metnini anlamak ve ba\u011flam\u0131n\u0131 yakalamakla g\u00f6revliyken, Decoder bu ba\u011flam\u0131 kullanarak yeni metin \u00fcretir. GPT serisi gibi modeller ise &#8220;sadece Decoder&#8221; mimarisine sahiptir ve metin \u00fcretimi konusunda uzmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu modeller, bir sonraki kelimeyi tahmin ederek ilerler.<\/p>\n<h3>Tokenizasyon ve G\u00f6mme (Embeddings)<\/h3>\n<p>LLM&#8217;ler, ham metin \u00fczerinde do\u011frudan \u00e7al\u0131\u015fmaz. Metinler \u00f6nce &#8220;token&#8221; ad\u0131 verilen daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ayr\u0131l\u0131r (tokenizasyon). Bu token&#8217;lar daha sonra say\u0131sal vekt\u00f6rlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr (embedding). Bu vekt\u00f6rler, kelimelerin anlamsal ili\u015fkilerini ve ba\u011flamlar\u0131n\u0131 kodlar, b\u00f6ylece modelin matematiksel i\u015flemler yapabilmesini sa\u011flar.<\/p>\n<h3>Model Boyutlar\u0131 ve Parametreler<\/h3>\n<p>LLM&#8217;lerin &#8220;b\u00fcy\u00fck&#8221; olmas\u0131n\u0131n nedeni, milyarlarca hatta trilyonlarca parametreye sahip olmalar\u0131d\u0131r. Bu parametreler, modelin e\u011fitim s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ve sapmalar\u0131 temsil eder. Daha fazla parametre, genellikle daha karma\u015f\u0131k desenleri \u00f6\u011frenme ve daha iyi performans g\u00f6sterme potansiyeli anlam\u0131na gelir, ancak ayn\u0131 zamanda daha fazla hesaplama kayna\u011f\u0131 ve depolama gerektirir.<\/p>\n<h2>Veri \u0130\u015fleme ve Model E\u011fitimi<\/h2>\n<p>Bir LLM&#8217;nin yetenekleri, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde e\u011fitildi\u011fi verinin kalitesine ve e\u011fitim s\u00fcrecinin titizli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, sistem m\u00fchendisleri i\u00e7in ciddi altyap\u0131 ve optimizasyon zorluklar\u0131 sunar.<\/p>\n<h3>E\u011fitim Verilerinin Haz\u0131rlanmas\u0131 ve Kalitesi<\/h3>\n<p>LLM&#8217;ler, internetten toplanan devasa metin veri k\u00fcmeleri \u00fczerinde e\u011fitilir. Bu verilerin temizlenmesi, filtrelenmesi, yanl\u0131l\u0131klar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ve uygun formatlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi kritik bir ad\u0131md\u0131r. Kalitesiz veya yanl\u0131 veriler, modelin performans\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenilirli\u011fini do\u011frudan etkiler.<\/p>\n<h3>\u00d6n E\u011fitim (Pre-training) ve \u0130nce Ayar (Fine-tuning)<\/h3>\n<p>LLM&#8217;ler genellikle iki a\u015famal\u0131 bir e\u011fitim s\u00fcrecinden ge\u00e7er:<\/p>\n<ul>\n<li><b>\u00d6n E\u011fitim:<\/b> Model, b\u00fcy\u00fck ve genel bir veri k\u00fcmesi \u00fczerinde e\u011fitilerek dilin genel yap\u0131s\u0131n\u0131, gramerini ve anlamsal ili\u015fkilerini \u00f6\u011frenir.<\/li>\n<li><b>\u0130nce Ayar:<\/b> \u00d6nceden e\u011fitilmi\u015f model, belirli bir g\u00f6rev veya alana (\u00f6rne\u011fin, m\u00fc\u015fteri hizmetleri, hukuk) \u00f6zel daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve etiketli bir veri k\u00fcmesi \u00fczerinde tekrar e\u011fitilerek o alana \u00f6zg\u00fc yetenekler kazan\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>RLHF (Reinforcement Learning from Human Feedback)<\/h3>\n<p>\u0130nsan Geri Bildiriminden Peki\u015ftirmeli \u00d6\u011frenme (RLHF), LLM&#8217;lerin insan tercihleri ve beklentileri do\u011frultusunda daha iyi yan\u0131tlar \u00fcretmesini sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tekniktir. Bu s\u00fcre\u00e7te, modelin \u00fcretti\u011fi \u00e7\u0131kt\u0131lar insanlar taraf\u0131ndan derecelendirilir ve bu geri bildirim, modelin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 optimize etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu, modelin daha do\u011fal, yard\u0131mc\u0131 ve zarars\u0131z yan\u0131tlar vermesini sa\u011flar.<\/p>\n<h3>Hesaplama Kaynaklar\u0131 ve \u00d6l\u00e7eklenebilirlik<\/h3>\n<p>LLM e\u011fitimi, yo\u011fun hesaplama g\u00fcc\u00fc gerektirir. Binlerce GPU&#8217;nun paralel \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli k\u00fcmeler, terabaytlarca verinin i\u015flenmesi ve haftalarca s\u00fcren e\u011fitim s\u00fcre\u00e7leri yayg\u0131nd\u0131r. Sistem m\u00fchendisleri, bu altyap\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fini, verimlili\u011fini ve maliyetini y\u00f6netmekle sorumludur.<\/p>\n<h2>\u00c7\u0131kar\u0131m (Inference) S\u00fcreci ve Optimizasyonlar\u0131<\/h2>\n<p>Model e\u011fitildikten sonra, as\u0131l de\u011ferini &#8220;\u00e7\u0131kar\u0131m&#8221; (inference) a\u015famas\u0131nda, yani ger\u00e7ek d\u00fcnya sorgular\u0131na yan\u0131t verirken g\u00f6sterir. Bu a\u015famada performans, gecikme ve maliyet kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n<h3>\u00c7\u0131kar\u0131m Modlar\u0131: Tekil \u0130stekler ve Batch \u0130\u015fleme<\/h3>\n<p>\u00c7\u0131kar\u0131m, genellikle iki ana modda ger\u00e7ekle\u015fir:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Tekil \u0130stekler (Online Inference):<\/b> Kullan\u0131c\u0131lardan gelen anl\u0131k sorgulara h\u0131zl\u0131 yan\u0131t vermek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck gecikme s\u00fcresi esast\u0131r.<\/li>\n<li><b>Batch \u0130\u015fleme (Batch Inference):<\/b> B\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerini bir kerede i\u015flemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Y\u00fcksek verim (throughput) \u00f6nceliklidir ve gecikme daha az kritiktir.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Kuantizasyon ve Budama (Pruning)<\/h3>\n<p>LLM&#8217;lerin \u00e7\u0131kar\u0131m performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve kaynak t\u00fcketimini azaltmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli optimizasyon teknikleri kullan\u0131l\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Kuantizasyon:<\/b> Model parametrelerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck bit hassasiyetine (\u00f6rne\u011fin, 32-bit float&#8217;tan 8-bit int&#8217;e) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir. Bu, model boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr ve hesaplama h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r, ancak do\u011frulukta hafif bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden olabilir.<\/li>\n<li><b>Budama:<\/b> Modeldeki \u00f6nemsiz a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n veya ba\u011flant\u0131lar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu, modelin seyrek hale gelmesini sa\u011flayarak hem boyutunu hem de hesaplama maliyetini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Donan\u0131m H\u0131zland\u0131rmalar\u0131 (GPU, TPU)<\/h3>\n<p>LLM \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6zel donan\u0131m h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar (GPU&#8217;lar, TPU&#8217;lar, NPU&#8217;lar) vazge\u00e7ilmezdir. Bu donan\u0131mlar, matris \u00e7arp\u0131m\u0131 gibi yo\u011fun matematiksel i\u015flemleri paralel olarak \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Sistem m\u00fchendisleri, bu donan\u0131mlar\u0131n verimli kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m ve donan\u0131m aras\u0131ndaki entegrasyonu optimize eder.<\/p>\n<h3>Hizmet Verme (Serving) Mimarileri<\/h3>\n<p>LLM&#8217;leri \u00fcretim ortam\u0131nda sunmak, \u00f6zel hizmet verme mimarileri gerektirir. Bu mimariler, modelin bellekte tutulmas\u0131n\u0131, gelen isteklerin y\u00f6netilmesini, yan\u0131tlar\u0131n \u00f6nbelle\u011fe al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve modelin \u00f6l\u00e7eklenebilir bir \u015fekilde sunulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Triton Inference Server, KServe gibi ara\u00e7lar bu alanda yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<h2>LLM&#8217;lerin Sistem Entegrasyonu ve Da\u011f\u0131t\u0131m\u0131<\/h2>\n<p>Bir LLM&#8217;yi ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde bir \u00fcr\u00fcne veya hizmete entegre etmek, karma\u015f\u0131k bir sistem m\u00fchendisli\u011fi g\u00f6revidir. Bu, modelin sadece \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda di\u011fer sistemlerle sorunsuz bir \u015fekilde ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131 ve \u00f6l\u00e7eklenebilir olmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n<h3>API Entegrasyonlar\u0131 ve SDK&#8217;lar<\/h3>\n<p>LLM&#8217;ler genellikle RESTful API&#8217;ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla di\u011fer uygulamalarla etkile\u015fime girer. Bu API&#8217;ler, modelin giri\u015f almas\u0131n\u0131 ve \u00e7\u0131kt\u0131 d\u00f6nd\u00fcrmesini sa\u011flar. Geli\u015ftiricilerin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Python, Node.js gibi dillerde SDK&#8217;lar (Yaz\u0131l\u0131m Geli\u015ftirme Kitaplar\u0131) sa\u011flan\u0131r. Bir sistem m\u00fchendisi, bu API&#8217;lerin g\u00fcvenli\u011fini, performans\u0131n\u0131 ve hata y\u00f6netimini tasarlar.<\/p>\n<pre><code>\n# \u00d6rnek bir API \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 (pseudo-kod)\nPOST \/api\/v1\/generate_text\nHeaders: { \"Authorization\": \"Bearer YOUR_API_KEY\" }\nBody: {\n    \"prompt\": \"B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri hakk\u0131nda bir makale yaz.\",\n    \"max_tokens\": 500,\n    \"temperature\": 0.7\n}\n\nResponse: {\n    \"generated_text\": \"B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri (LLM), milyarlarca parametreye sahip...\",\n    \"usage\": { \"prompt_tokens\": 10, \"completion_tokens\": 80 }\n}\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<h3>Mikroservis Mimarileri ve Kapsay\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rma (Containerization)<\/h3>\n<p>LLM'ler genellikle mikroservis mimarilerinin bir par\u00e7as\u0131 olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Her bir LLM veya ilgili servis (\u00f6rne\u011fin, tokenizasyon servisi, embedding servisi) ayr\u0131 bir mikroservis olarak \u00e7al\u0131\u015fabilir. Docker gibi kapsay\u0131c\u0131la\u015ft\u0131rma teknolojileri, bu mikroservislerin farkl\u0131 ortamlarda tutarl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve kolayca da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h3>Orkestrasyon Ara\u00e7lar\u0131 (Kubernetes)<\/h3>\n<p>Birden fazla LLM mikroservisinin y\u00f6netimi, \u00f6l\u00e7eklendirilmesi ve y\u00fcksek eri\u015filebilirli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in Kubernetes gibi kapsay\u0131c\u0131 orkestrasyon ara\u00e7lar\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Kubernetes, LLM servislerinin otomatik olarak \u00f6l\u00e7eklenmesini, hata durumunda yeniden ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kaynaklar\u0131n verimli kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<h3>Sunucusuz (Serverless) Da\u011f\u0131t\u0131m Se\u00e7enekleri<\/h3>\n<p>Baz\u0131 durumlarda, LLM'ler sunucusuz fonksiyonlar (AWS Lambda, Google Cloud Functions) olarak da\u011f\u0131t\u0131labilir. Bu yakla\u015f\u0131m, sadece kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman kaynak t\u00fcketimi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in maliyet etkin olabilir, ancak genellikle daha d\u00fc\u015f\u00fck gecikme gerektiren veya s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f y\u00fckleri i\u00e7in uygun de\u011fildir.<\/p>\n<h2>Performans Metrikleri ve G\u00f6zetim<\/h2>\n<p>Bir LLM sisteminin ba\u015far\u0131s\u0131, yaln\u0131zca do\u011fru yan\u0131tlar \u00fcretmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda bu yan\u0131tlar\u0131 belirli performans beklentileri dahilinde sunabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. S\u00fcrekli g\u00f6zetim ve performans analizi, sistem m\u00fchendislerinin temel g\u00f6revlerindendir.<\/p>\n<h3>Do\u011fruluk ve Tutarl\u0131l\u0131k Metrikleri<\/h3>\n<p>LLM'lerin performans\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in BLEU, ROUGE, METEOR gibi geleneksel NLP metrikleri kullan\u0131lsa da, LLM'lerin karma\u015f\u0131k ve yarat\u0131c\u0131 do\u011fas\u0131 nedeniyle insan de\u011ferlendirmesi s\u0131kl\u0131kla tercih edilir. Modelin belirli bir g\u00f6revdeki do\u011fruluk oran\u0131, tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \"hal\u00fcsinasyon\" yapma e\u011filimi s\u00fcrekli izlenmelidir.<\/p>\n<h3>Gecikme (Latency) ve Verim (Throughput)<\/h3>\n<p>Sistem m\u00fchendisleri i\u00e7in kritik performans metrikleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Gecikme (Latency):<\/b> Bir iste\u011fin sisteme g\u00f6nderilmesi ile yan\u0131t\u0131n al\u0131nmas\u0131 aras\u0131ndaki s\u00fcre. \u00d6zellikle ger\u00e7ek zamanl\u0131 uygulamalar i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck gecikme hayati \u00f6neme sahiptir.<\/li>\n<li><b>Verim (Throughput):<\/b> Sistemin belirli bir zaman diliminde i\u015fleyebilece\u011fi istek say\u0131s\u0131. Y\u00fcksek hacimli uygulamalar i\u00e7in y\u00fcksek verim gereklidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu metrikler, modelin ve altyap\u0131n\u0131n optimizasyon kararlar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirir.<\/p>\n<h3>Maliyet Optimizasyonu ve Kaynak Kullan\u0131m\u0131<\/h3>\n<p>LLM'ler, y\u00fcksek hesaplama kaynaklar\u0131 gerektirdi\u011finden maliyetli olabilir. Sistem m\u00fchendisleri, GPU kullan\u0131m\u0131, bellek t\u00fcketimi, disk G\/\u00c7 ve a\u011f bant geni\u015fli\u011fi gibi kaynaklar\u0131 s\u00fcrekli izleyerek maliyetleri optimize etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Kuantizasyon, model s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma ve verimli hizmet verme stratejileri bu konuda yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n<h3>Model Drift ve S\u00fcrekli \u00d6\u011frenme<\/h3>\n<p>Ger\u00e7ek d\u00fcnya verileri zamanla de\u011fi\u015febilir, bu da modelin performans\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesine (model drift) neden olabilir. Sistem m\u00fchendisleri, model performans\u0131n\u0131 s\u00fcrekli izleyerek drift'i tespit etmeli ve gerekti\u011finde modeli yeni verilerle yeniden e\u011fitme veya ince ayar yapma s\u00fcre\u00e7lerini otomatikle\u015ftirmelidir. Bu, s\u00fcrekli \u00f6\u011frenme (continuous learning) d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>G\u00fcvenlik, Gizlilik ve Etik Hususlar<\/h2>\n<p>LLM'lerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte g\u00fcvenlik, gizlilik ve etik konular\u0131 daha da \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir sistem m\u00fchendisi, bu riskleri azaltmak ve sorumlu bir yapay zeka sistemi olu\u015fturmak i\u00e7in proaktif \u00f6nlemler almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3>Veri Gizlili\u011fi ve Anonimle\u015ftirme<\/h3>\n<p>E\u011fitim ve \u00e7\u0131kar\u0131m s\u0131ras\u0131nda kullan\u0131lan verilerin gizlili\u011fi kritik \u00f6neme sahiptir. Hassas ki\u015fisel verilerin anonimle\u015ftirilmesi, maskelenmesi veya tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. GDPR, KVKK gibi yasal d\u00fczenlemelere uyum, sistem tasar\u0131m\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3>Model Zehirlenmesi (Poisoning) ve G\u00fcvenlik A\u00e7\u0131klar\u0131<\/h3>\n<p>K\u00f6t\u00fc niyetli akt\u00f6rler, e\u011fitim verilerine kas\u0131tl\u0131 olarak yanl\u0131\u015f veya zararl\u0131 veriler enjekte ederek modelin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015fabilir (model zehirlenmesi). Ayr\u0131ca, prompt enjeksiyonu gibi tekniklerle modelin istenmeyen \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretmesi sa\u011flanabilir. Sistem m\u00fchendisleri, bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 savunma mekanizmalar\u0131 (giri\u015f do\u011frulama, \u00e7\u0131k\u0131\u015f filtreleme) geli\u015ftirmelidir.<\/p>\n<h3>Yanl\u0131l\u0131k (Bias) ve Adillik<\/h3>\n<p>E\u011fitim verilerindeki yanl\u0131l\u0131klar, modelin ayr\u0131mc\u0131 veya adil olmayan \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretmesine neden olabilir. Sistem m\u00fchendisleri, yanl\u0131l\u0131k tespiti ve azaltma tekniklerini (veri dengeleme, model \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 denetleme) uygulamal\u0131d\u0131r. Adillik, sadece teknik bir sorun de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal ve etik bir sorumluluktur.<\/p>\n<h3>Yasal D\u00fczenlemeler ve Uyum<\/h3>\n<p>Yapay zeka alan\u0131ndaki yasal d\u00fczenlemeler h\u0131zla geli\u015fmektedir (\u00f6rne\u011fin, AB Yapay Zeka Yasas\u0131). Sistem m\u00fchendisleri, geli\u015ftirilen LLM sistemlerinin bu d\u00fczenlemelere uygun oldu\u011fundan emin olmal\u0131, \u015feffafl\u0131k, a\u00e7\u0131klanabilirlik ve denetlenebilirlik gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>LLM Projelerinde Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan Zorluklar ve \u00c7\u00f6z\u00fcmler<\/h2>\n<p>LLM projeleri, benzersiz teknik ve operasyonel zorluklar\u0131 beraberinde getirir. Bir sistem m\u00fchendisi olarak, bu zorluklar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek ve etkili \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmek ba\u015far\u0131n\u0131n anahtar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3>Maliyet Y\u00f6netimi<\/h3>\n<p>LLM'lerin e\u011fitimi ve \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 i\u00e7in gereken y\u00fcksek donan\u0131m ve bulut maliyetleri, b\u00fct\u00e7eler \u00fczerinde ciddi bir bask\u0131 olu\u015fturabilir. \u00c7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131nda model s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma, kuantizasyon, sunucusuz mimariler ve bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n spot \u00f6rneklerinden yararlanmak yer al\u0131r.<\/p>\n<h3>Performans Darbo\u011fazlar\u0131<\/h3>\n<p>Y\u00fcksek gecikme, d\u00fc\u015f\u00fck verim veya yetersiz kaynak kullan\u0131m\u0131 gibi performans sorunlar\u0131, LLM sistemlerinin benimsenmesini engelleyebilir. Kapsaml\u0131 profil olu\u015fturma, donan\u0131m optimizasyonu, verimli \u00f6nbellekleme stratejileri ve \u00f6l\u00e7eklenebilir da\u011f\u0131t\u0131m mimarileri bu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilir.<\/p>\n<h3>S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve G\u00fcncelleme Stratejileri<\/h3>\n<p>LLM'ler statik de\u011fildir; performanslar\u0131n\u0131 korumak veya iyile\u015ftirmek i\u00e7in s\u00fcrekli g\u00fcncellenmeleri gerekir. Model drift'i izleme, otomatik yeniden e\u011fitim boru hatlar\u0131 (MLOps) ve A\/B testi gibi stratejiler, modelin ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lar.<\/p>\n<h3>\u0130nsan Fakt\u00f6r\u00fc ve Kullan\u0131c\u0131 Deneyimi<\/h3>\n<p>LLM'lerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n kalitesi, bazen kullan\u0131c\u0131 beklentilerini kar\u015f\u0131lamayabilir veya \"hal\u00fcsinasyon\" gibi sorunlar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Kullan\u0131c\u0131 geri bildirim mekanizmalar\u0131, \u00e7\u0131kt\u0131 filtreleme, insan denetimi (human-in-the-loop) ve modelin yeteneklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirten kullan\u0131c\u0131 aray\u00fczleri, kullan\u0131c\u0131 deneyimini iyile\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7<\/h2>\n<p>GenAI ve LLM'ler ger\u00e7ekten de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc teknolojilerdir, ancak arkalar\u0131nda sihir de\u011fil, titiz bir sistem m\u00fchendisli\u011fi yatar. Bir sistem m\u00fchendisi olarak, bu modellerin temel mimarisini, e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerini, \u00e7\u0131kar\u0131m optimizasyonlar\u0131n\u0131, da\u011f\u0131t\u0131m stratejilerini, performans metriklerini ve g\u00fcvenlik\/etik hususlar\u0131n\u0131 derinlemesine anlamak, ba\u015far\u0131l\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir GenAI \u00e7\u00f6z\u00fcmleri olu\u015fturman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r. LLM'leri sadece birer kara kutu olarak g\u00f6rmek yerine, onlar\u0131 bir sistemin entegre bir par\u00e7as\u0131 olarak ele almak, bu teknolojinin ger\u00e7ek potansiyelini ortaya \u00e7\u0131karmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu karma\u015f\u0131k sistemleri y\u00f6netmek, optimize etmek ve g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak, modern sistem m\u00fchendisli\u011finin en heyecan verici ve zorlay\u0131c\u0131 g\u00f6revlerinden biridir.<\/p>\n<h2>SSS (S\u0131k Sorulan Sorular)<\/h2>\n<h3>LLM'leri da\u011f\u0131tmak neden bu kadar zor?<\/h3>\n<p>LLM'ler, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck boyutlu modellerdir ve y\u00fcksek hesaplama g\u00fcc\u00fc (\u00f6zellikle GPU'lar) gerektirir. Bu durum, onlar\u0131 bellek, i\u015flem g\u00fcc\u00fc ve a\u011f bant geni\u015fli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yo\u011fun hale getirir. Ayr\u0131ca, d\u00fc\u015f\u00fck gecikme ve y\u00fcksek verim sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6zel optimizasyonlar ve \u00f6l\u00e7eklenebilir mimariler gereklidir. G\u00fcvenlik, maliyet ve s\u00fcrekli g\u00fcncellemeler de da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<h3>LLM'lerin maliyetini nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcrebiliriz?<\/h3>\n<p>Maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli stratejiler mevcuttur:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Model S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma:<\/b> Kuantizasyon, budama ve dam\u0131tma (distillation) teknikleriyle model boyutunu ve hesaplama ihtiyac\u0131n\u0131 azaltmak.<\/li>\n<li><b>Verimli Donan\u0131m Kullan\u0131m\u0131:<\/b> GPU'lar\u0131 ve di\u011fer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 en verimli \u015fekilde kullanmak, bo\u015fta kalma s\u00fcrelerini minimize etmek.<\/li>\n<li><b>Bulut Optimizasyonlar\u0131:<\/b> Spot \u00f6rnekler, rezervasyonlar ve sunucusuz mimariler gibi bulut hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n maliyet avantajlar\u0131ndan yararlanmak.<\/li>\n<li><b>\u00d6nbellekleme:<\/b> S\u0131k tekrarlanan sorgular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 \u00f6nbelle\u011fe alarak model \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 azaltmak.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>LLM'lerdeki \"hal\u00fcsinasyon\" nedir ve nas\u0131l \u00f6nlenir?<\/h3>\n<p>\"Hal\u00fcsinasyon\", LLM'nin ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131, mant\u0131ks\u0131z veya yanl\u0131\u015f bilgiler \u00fcretmesidir. Model, eldeki verilerle tutarl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen ancak asl\u0131nda do\u011fru olmayan yan\u0131tlar uydurabilir. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Daha Kaliteli Veri:<\/b> Modelin daha do\u011fru ve \u00e7e\u015fitli verilerle e\u011fitilmesi.<\/li>\n<li><b>\u0130nce Ayar ve RLHF:<\/b> \u0130nsan geri bildirimiyle modelin do\u011frulu\u011funu art\u0131rmak.<\/li>\n<li><b>Bilgi Geri \u00c7a\u011f\u0131rma (Retrieval Augmented Generation - RAG):<\/b> LLM'yi harici, g\u00fcvenilir bilgi kaynaklar\u0131na ba\u011flayarak yan\u0131tlar\u0131n\u0131 bu kaynaklara dayand\u0131rmak.<\/li>\n<li><b>\u00c7\u0131kt\u0131 Do\u011frulama:<\/b> Modelin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n harici sistemler veya insan denetimi ile do\u011frulanmas\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Bir sistem m\u00fchendisi LLM projelerine nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flar?<\/h3>\n<p>Bir sistem m\u00fchendisi, LLM projelerinde hayati bir rol oynar:<\/p>\n<ul>\n<li><b>Altyap\u0131 Tasar\u0131m\u0131:<\/b> LLM e\u011fitimi ve \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00e7eklenebilir, g\u00fcvenilir ve maliyet etkin altyap\u0131lar (bulut veya \u015firket i\u00e7i) tasarlar ve y\u00f6netir.<\/li>\n<li><b>Da\u011f\u0131t\u0131m ve Operasyonlar (MLOps):<\/b> Modelin \u00fcretim ortam\u0131na da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131, izlenmesini, g\u00fcncellenmesini ve sorun gidermesini otomatize eden CI\/CD boru hatlar\u0131 kurar.<\/li>\n<li><b>Performans Optimizasyonu:<\/b> Gecikme, verim ve maliyet gibi metrikleri optimize etmek i\u00e7in model s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma, donan\u0131m h\u0131zland\u0131rma ve hizmet verme mimarileri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/li>\n<li><b>G\u00fcvenlik ve Gizlilik:<\/b> Veri gizlili\u011fi, model g\u00fcvenli\u011fi ve yasal uyumluluk konular\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirir.<\/li>\n<li><b>Entegrasyon:<\/b> LLM'leri mevcut sistemlere ve uygulamalara sorunsuz bir \u015fekilde entegre eder.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Yapay zeka, \u00f6zellikle de \u00dcretken Yapay Zeka (GenAI) ve B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri (LLM), son y\u0131llarda teknoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131ndan &#8230;","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1342],"tags":[],"class_list":{"0":"post-37228","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ai","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Yapay zeka, \u00f6zellikle de \u00dcretken Yapay Zeka (GenAI) ve B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri (LLM), son y\u0131llarda teknoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131ndan ...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-29T03:00:39+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2\",\"datePublished\":\"2025-12-29T03:00:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\"},\"wordCount\":2823,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"articleSection\":[\"AI\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\",\"name\":\"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-12-29T03:00:39+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2","og_description":"Yapay zeka, \u00f6zellikle de \u00dcretken Yapay Zeka (GenAI) ve B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri (LLM), son y\u0131llarda teknoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00e7ok konu\u015fulan konular\u0131ndan ...","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-12-29T03:00:39+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"14 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2","datePublished":"2025-12-29T03:00:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/"},"wordCount":2823,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"articleSection":["AI"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/","name":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-12-29T03:00:39+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/genai-bir-sihir-degildir-bir-sistem-muhendisi-gozuyle-buyuk-dil-modellerini-llm-anlamak-bolum-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"GenAI Bir Sihir De\u011fildir: Bir Sistem M\u00fchendisi G\u00f6z\u00fcyle B\u00fcy\u00fck Dil Modellerini (LLM) Anlamak \u2014 B\u00f6l\u00fcm 2"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37228"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37228\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}