B\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, geleneksel ili\u015fkisel veritaban\u0131 y\u00f6netim sistemleri (RDBMS) genellikle performans s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015f\u0131r. \u00d6zellikle analitik sorgular, raporlama ve ger\u00e7ek zamanl\u0131 veri i\u015fleme gibi senaryolarda, s\u00fctun tabanl\u0131 veritabanlar\u0131 \u00f6nemli avantajlar sunar. Bu ba\u011flamda, Yandex taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ve a\u00e7\u0131k kaynak olarak sunulan ClickHouse, y\u00fcksek performansl\u0131 analitik sorgular i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f, s\u00fctun tabanl\u0131 bir OLAP (Online Analytical Processing) veritaban\u0131d\u0131r. Bu makalede, Ubuntu 18.04 i\u015fletim sistemi \u00fczerine ClickHouse’un nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131n\u0131, temel yap\u0131land\u0131rmalar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
ClickHouse, b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleri \u00fczerinde ultra h\u0131zl\u0131 analitik sorgular ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131, s\u00fctun tabanl\u0131 bir veritaban\u0131 y\u00f6netim sistemidir. Geleneksel sat\u0131r tabanl\u0131 veritabanlar\u0131n\u0131n aksine, ClickHouse verileri s\u00fctunlar halinde depolar. Bu yakla\u015f\u0131m, analitik sorgularda yaln\u0131zca ilgili s\u00fctunlar\u0131n okunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak disk I\/O’sunu minimize eder ve sorgu performans\u0131n\u0131 dramatik \u015fekilde art\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle petabaytlarca veriye sahip sistemlerde milisaniyeler i\u00e7inde sonu\u00e7lar d\u00f6nd\u00fcrebilme yetene\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
ClickHouse’un temel \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
ClickHouse, genellikle web analizi, uygulama performans\u0131 izleme, a\u011f trafi\u011fi analizi, IoT veri i\u015fleme, finansal veri analizi gibi alanlarda kullan\u0131l\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli olay g\u00fcnl\u00fcklerini, metrikleri veya i\u015flem verilerini analiz etmek isteyen her t\u00fcrl\u00fc i\u015fletme i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
Ubuntu 18.04 LTS (Bionic Beaver), uzun s\u00fcreli destek (Long Term Support) sunan pop\u00fcler ve kararl\u0131 bir Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131d\u0131r. Kurulum ve yap\u0131land\u0131rma kolayl\u0131\u011f\u0131, geni\u015f paket deposu ve g\u00fc\u00e7l\u00fc topluluk deste\u011fi sayesinde sunucu ortamlar\u0131nda yayg\u0131n olarak tercih edilir. ClickHouse, bir\u00e7ok Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fabilse de, Ubuntu 18.04, kararl\u0131 bir \u00fcretim ortam\u0131 kurmak i\u00e7in m\u00fckemmel bir se\u00e7imdir. Bu makaledeki ad\u0131mlar, bu \u00f6zel s\u00fcr\u00fcm i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir, ancak benzer ad\u0131mlar di\u011fer Debian tabanl\u0131 sistemlerde de uygulanabilir.<\/p>\n
ClickHouse’un performans\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde donan\u0131m kaynaklar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleriyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, yeterli kaynak sa\u011flamak kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n
Bu makaledeki kurulum, minimum gereksinimleri kar\u015f\u0131layan bir sanal makine veya bulut sunucusu \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r, ancak \u00fcretim ortamlar\u0131 i\u00e7in yukar\u0131daki \u00f6neriler dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
ClickHouse kurulumuna ba\u015flamadan \u00f6nce sistemin g\u00fcncel oldu\u011fundan ve gerekli \u00f6n ko\u015fullar\u0131n yerine getirildi\u011finden emin olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n
\u00d6ncelikle sunucunuzdaki paket listelerini g\u00fcncelleyelim ve mevcut paketleri y\u00fckseltelim. Bu, olas\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
sudo apt update\nsudo apt upgrade -y<\/code><\/pre>\nGerekli Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 Kurma<\/h4>\n
ClickHouse’un d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in baz\u0131 temel ara\u00e7lara ve k\u00fct\u00fcphanelere ihtiyac\u0131m\u0131z olabilir. apt-transport-https<\/code> paketi, HTTPS \u00fczerinden paket depolar\u0131na eri\u015fim i\u00e7in gereklidir.<\/p>\nsudo apt install -y apt-transport-https ca-certificates dirmngr<\/code><\/pre>\nG\u00fcvenlik Duvar\u0131 Yap\u0131land\u0131rmas\u0131 (UFW)<\/h4>\n
E\u011fer sunucunuzda UFW (Uncomplicated Firewall) etkinse, ClickHouse’un varsay\u0131lan portlar\u0131n\u0131 a\u00e7man\u0131z gerekebilir. ClickHouse, varsay\u0131lan olarak iki ana port kullan\u0131r:<\/p>\n
\n- 8123\/TCP:<\/strong> HTTP\/HTTPS istemci ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u00e7in (\u00f6rne\u011fin, taray\u0131c\u0131 veya HTTP API \u00fczerinden eri\u015fim).<\/li>\n
- 9000\/TCP:<\/strong> TCP istemci ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u00e7in (
clickhouse-client<\/code> ve di\u011fer s\u00fcr\u00fcc\u00fcler taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r).<\/li>\n<\/ul>\nBu portlar\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki komutlar\u0131 kullan\u0131n:<\/p>\n
sudo ufw allow 8123\/tcp\nsudo ufw allow 9000\/tcp\nsudo ufw enable # E\u011fer UFW etkin de\u011filse etkinle\u015ftirin\nsudo ufw status # G\u00fcvenlik duvar\u0131 durumunu kontrol edin<\/code><\/pre>\nE\u011fer ClickHouse’a sadece belirli IP adreslerinden eri\u015filmesini istiyorsan\u0131z, sudo ufw allow from [IP_ADRESI] to any port 8123<\/code> ve sudo ufw allow from [IP_ADRESI] to any port 9000<\/code> gibi daha spesifik kurallar tan\u0131mlayabilirsiniz.<\/p>\nClickHouse Kurulumu<\/h3>\n
ClickHouse’u Ubuntu 18.04 \u00fczerine kurman\u0131n en kolay yolu, resmi ClickHouse deposunu APT paket y\u00f6neticisine eklemektir. Bu, ClickHouse’un en g\u00fcncel ve kararl\u0131 s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc y\u00fcklemenizi sa\u011flar ve gelecekteki g\u00fcncellemeleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Resmi ClickHouse Deposu Ekleme<\/h4>\n
\u00d6ncelikle ClickHouse GPG anahtar\u0131n\u0131 sisteminize eklemelisiniz. Bu, indirdi\u011finiz paketlerin orijinalli\u011fini do\u011frulamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
sudo apt-key adv --keyserver hkp:\/\/keyserver.ubuntu.com:80 --recv E0C56BD4\nAlternatif olarak, e\u011fer yukar\u0131daki komut ba\u015far\u0131s\u0131z olursa:<\/h2>\nsudo apt-key adv --keyserver keyserver.ubuntu.com --recv-keys E0C56BD4<\/code><\/pre>\n<\/h2>\n
\u015eimdi ClickHouse deposunu APT kaynak listenize ekleyin:<\/p>\n
echo \"deb https:\/\/packages.clickhouse.com\/deb stable main\" | sudo tee \/etc\/apt\/sources.list.d\/clickhouse.list<\/code><\/pre>\nDepoyu ekledikten sonra, APT paket listelerinizi tekrar g\u00fcncelleyin:<\/p>\n
sudo apt update<\/code><\/pre>\nClickHouse Sunucu ve \u0130stemcisini Kurma<\/h4>\n
Art\u0131k ClickHouse sunucu ve istemci paketlerini y\u00fckleyebilirsiniz. clickhouse-server<\/code> ana veritaban\u0131 sunucusunu i\u00e7erirken, clickhouse-client<\/code> veritaban\u0131na ba\u011flanmak ve sorgular \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan komut sat\u0131r\u0131 aray\u00fcz\u00fcd\u00fcr.<\/p>\nsudo apt install -y clickhouse-server clickhouse-client<\/code><\/pre>\nKurulum s\u0131ras\u0131nda ClickHouse, varsay\u0131lan yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131n\u0131 olu\u015fturacak ve sunucu servisini ba\u015flatacakt\u0131r.<\/p>\n
Kurulumu Do\u011frulama<\/h4>\n
ClickHouse sunucusunun ba\u015far\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in systemctl<\/code> komutunu kullanabilirsiniz:<\/p>\nsudo systemctl status clickhouse-server<\/code><\/pre>\n\u00c7\u0131kt\u0131da active (running)<\/code> ifadesini g\u00f6rmelisiniz. E\u011fer sunucu \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorsa, sudo systemctl start clickhouse-server<\/code> komutuyla ba\u015flatmay\u0131 deneyebilirsiniz. Hatalar\u0131 kontrol etmek i\u00e7in sudo journalctl -u clickhouse-server<\/code> komutunu kullanabilirsiniz.<\/p>\nClickHouse Yap\u0131land\u0131rmas\u0131<\/h3>\n
ClickHouse’un ana yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131 \/etc\/clickhouse-server\/<\/code> dizininde bulunur. Bu dosyalar, sunucunun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131, a\u011f ayarlar\u0131n\u0131, g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131 ve depolama yollar\u0131n\u0131 kontrol etmenizi sa\u011flar.<\/p>\nAna Yap\u0131land\u0131rma Dosyalar\u0131<\/h4>\n\n\/etc\/clickhouse-server\/config.xml<\/code>:<\/strong> Bu dosya, sunucunun temel ayarlar\u0131n\u0131 (\u00f6rne\u011fin, dinleme portlar\u0131, veri ve g\u00fcnl\u00fck dizinleri, g\u00fcvenlik duvar\u0131 kurallar\u0131) i\u00e7erir. \u00c7o\u011fu sunucu d\u00fczeyindeki yap\u0131land\u0131rma bu dosyada yap\u0131l\u0131r.<\/li>\n\/etc\/clickhouse-server\/users.xml<\/code>:<\/strong> Kullan\u0131c\u0131 hesaplar\u0131, \u015fifreler, izinler ve profiller bu dosyada tan\u0131mlan\u0131r. G\u00fcvenlik i\u00e7in \u00f6nemli bir dosyad\u0131r.<\/li>\n\/etc\/clickhouse-server\/config.d\/<\/code> ve \/etc\/clickhouse-server\/users.d\/<\/code>:<\/strong> Bu dizinler, ana config.xml<\/code> ve users.xml<\/code> dosyalar\u0131na ek yap\u0131land\u0131rma par\u00e7ac\u0131klar\u0131 eklemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, ana dosyalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden yap\u0131land\u0131rma yapman\u0131z\u0131 sa\u011flar ve g\u00fcncellemeler s\u0131ras\u0131nda \u00e7ak\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nler.<\/li>\n<\/ul>\nG\u00fcvenlik Ayarlar\u0131<\/h4>\n
Varsay\u0131lan olarak, ClickHouse sunucusu sadece localhost’tan gelen ba\u011flant\u0131lar\u0131 dinler. Uzak eri\u015fime izin vermek i\u00e7in config.xml<\/code> dosyas\u0131n\u0131 d\u00fczenlemeniz gerekir.<\/p>\nsudo nano \/etc\/clickhouse-server\/config.xml<\/code><\/pre>\nDosyada ::<\/listen_host><\/code> veya 0.0.0.0<\/listen_host><\/code> sat\u0131r\u0131n\u0131 bulup yorum sat\u0131r\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131n (veya ekleyin). Bu, ClickHouse’un t\u00fcm a\u011f aray\u00fczlerinden gelen ba\u011flant\u0131lar\u0131 dinlemesini sa\u011flar.<\/p>\n ::<\/listen_host>\n <\/code><\/pre>\nDe\u011fi\u015fiklikleri kaydettikten sonra ClickHouse servisini yeniden ba\u015flat\u0131n:<\/p>\n
sudo systemctl restart clickhouse-server<\/code><\/pre>\nKullan\u0131c\u0131 Y\u00f6netimi:<\/strong> Varsay\u0131lan olarak, ClickHouse’un default<\/code> kullan\u0131c\u0131s\u0131 \u015fifresizdir. \u00dcretim ortamlar\u0131nda bu kullan\u0131c\u0131ya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fifre atamak veya yeni, yetkilendirilmi\u015f kullan\u0131c\u0131lar olu\u015fturmak \u00e7ok \u00f6nemlidir. users.xml<\/code> dosyas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyerek kullan\u0131c\u0131 \u015fifrelerini ve izinlerini ayarlayabilirsiniz.<\/p>\nsudo nano \/etc\/clickhouse-server\/users.xml<\/code><\/pre>\ndefault<\/code> kullan\u0131c\u0131s\u0131 i\u00e7in <\/code> etiketini ekleyin:<\/p>\n \n \n your_strong_password<\/password>\n \n ::\/0<\/ip>\n <\/networks>\n default<\/profile>\n default<\/quota>\n <\/default>\n <\/users><\/code><\/pre>\nYeni bir kullan\u0131c\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in, <\/code> etiketi alt\u0131na ba\u015fka bir kullan\u0131c\u0131 blo\u011fu ekleyebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin:<\/p>\n \n my_strong_user_password<\/password>\n \n ::\/0<\/ip>\n <\/networks>\n default<\/profile>\n default<\/quota>\n <\/my_user><\/code><\/pre>\nYine, de\u011fi\u015fikliklerden sonra ClickHouse servisini yeniden ba\u015flatmay\u0131 unutmay\u0131n.<\/p>\n
Performans Ayarlar\u0131<\/h4>\n
ClickHouse, varsay\u0131lan olarak iyi performans g\u00f6sterse de, \u00f6zel kullan\u0131m durumunuza g\u00f6re baz\u0131 ayarlar\u0131 optimize etmek performans\u0131 daha da art\u0131rabilir. config.xml<\/code> i\u00e7inde max_memory_usage<\/code>, max_threads<\/code>, min_bytes_to_use_direct_io<\/code> gibi parametreler bulunur. Bu ayarlar, sunucunun belle\u011fi, CPU \u00e7ekirdeklerini ve disk I\/O’yu nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder. Genellikle, bu ayarlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden \u00f6nce ClickHouse belgelerini detayl\u0131ca incelemek ve testler yapmak \u00f6nemlidir.<\/p>\nClickHouse Kullan\u0131m\u0131<\/h3>\n
ClickHouse sunucusu \u00e7al\u0131\u015f\u0131r durumda ve yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re, \u015fimdi onunla etkile\u015fime ge\u00e7ebilir ve veri i\u015flemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirebiliriz.<\/p>\n
ClickHouse \u0130stemcisi ile Ba\u011flanma<\/h4>\n
clickhouse-client<\/code>, komut sat\u0131r\u0131ndan ClickHouse’a ba\u011flanmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir ara\u00e7t\u0131r. E\u011fer default<\/code> kullan\u0131c\u0131s\u0131na \u015fifre atad\u0131ysan\u0131z veya yeni bir kullan\u0131c\u0131 olu\u015fturduysan\u0131z, ba\u011flant\u0131 s\u0131ras\u0131nda kimlik bilgilerini sa\u011flaman\u0131z gerekecektir.<\/p>\nclickhouse-client --user default --password your_strong_password<\/code><\/pre>\nE\u011fer varsay\u0131lan kullan\u0131c\u0131ya \u015fifre atamad\u0131ysan\u0131z veya yerel ba\u011flant\u0131 kuruyorsan\u0131z, sadece clickhouse-client<\/code> komutunu kullanabilirsiniz.<\/p>\nBa\u015far\u0131l\u0131 bir ba\u011flant\u0131dan sonra, ClickHouse istemci komut istemini g\u00f6receksiniz:<\/p>\n
ClickHouse client is successfully connected.\n><\/code><\/pre>\nVeritaban\u0131 Olu\u015fturma<\/h4>\n
Verileri depolamak i\u00e7in bir veritaban\u0131 olu\u015fturman\u0131z gerekir. \u00d6rne\u011fin, my_database<\/code> ad\u0131nda bir veritaban\u0131 olu\u015ftural\u0131m:<\/p>\nCREATE DATABASE my_database;<\/code><\/pre>\nOlu\u015fturulan veritabanlar\u0131n\u0131 listelemek i\u00e7in:<\/p>\n
SHOW DATABASES;<\/code><\/pre>\n\u015eimdi bu veritaban\u0131n\u0131 kullanmak \u00fczere se\u00e7ebiliriz:<\/p>\n
USE my_database;<\/code><\/pre>\nTablo Olu\u015fturma<\/h4>\n
ClickHouse’un en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri, \u00e7e\u015fitli tablo motorlar\u0131d\u0131r. En yayg\u0131n ve \u00f6nerilen motor, \u00f6zellikle analitik sorgular i\u00e7in optimize edilmi\u015f olan MergeTree<\/code> ailesidir. Bu motor, verileri par\u00e7alara (parts) b\u00f6ler, s\u0131ral\u0131 depolama sa\u011flar ve h\u0131zl\u0131 veri ekleme\/sorgulama i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\u00d6rnek olarak, web sitesi ziyaretlerini depolayacak bir tablo olu\u015ftural\u0131m:<\/p>\n
CREATE TABLE website_visits (\n timestamp DateTime,\n user_id UInt64,\n page_url String,\n duration_ms UInt32,\n ip_address String\n) ENGINE = MergeTree()\nORDER BY (timestamp, user_id);<\/code><\/pre>\nBu \u00f6rnekte:<\/p>\n
\ntimestamp<\/code>, DateTime<\/code> tipinde bir s\u00fctundur.<\/li>\nuser_id<\/code>, UInt64<\/code> (i\u015faretsiz 64-bit tamsay\u0131) tipindedir.<\/li>\npage_url<\/code> ve ip_address<\/code>, String<\/code> (de\u011fi\u015fken uzunlukta metin) tipindedir.<\/li>\nduration_ms<\/code>, UInt32<\/code> tipindedir.<\/li>\nENGINE = MergeTree()<\/code>: Tablo motorunu belirtir.<\/li>\nORDER BY (timestamp, user_id)<\/code>: Verilerin diskte timestamp<\/code> ve ard\u0131ndan user_id<\/code> s\u00fctunlar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bu, birincil anahtar (primary key) gibi davran\u0131r ve sorgu performans\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiler.<\/li>\n<\/ul>\nTablolar\u0131 listelemek i\u00e7in:<\/p>\n
SHOW TABLES;<\/code><\/pre>\nBir tablonun yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in:<\/p>\n
DESCRIBE TABLE website_visits;<\/code><\/pre>\nVeri Ekleme<\/h4>\n
Tabloya veri eklemek i\u00e7in INSERT INTO<\/code> komutunu kullan\u0131r\u0131z. ClickHouse, toplu (batch) veri eklemeleri i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir, bu nedenle tek tek sat\u0131r eklemek yerine m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok sat\u0131r\u0131 tek bir sorguda eklemek daha verimlidir.<\/p>\nINSERT INTO website_visits (timestamp, user_id, page_url, duration_ms, ip_address) VALUES\n ('2023-10-26 10:00:00', 101, '\/home', 1500, '192.168.1.10'),\n ('2023-10-26 10:01:30', 102, '\/products\/item-a', 3000, '192.168.1.11'),\n ('2023-10-26 10:02:15', 101, '\/products\/item-b', 2200, '192.168.1.10'),\n ('2023-10-26 10:03:40', 103, '\/about', 800, '192.168.1.12');<\/code><\/pre>\nVeri Sorgulama<\/h4>\n
Verileri sorgulamak i\u00e7in standart SQL SELECT<\/code> ifadelerini kullan\u0131r\u0131z. ClickHouse, gruplama, filtreleme, s\u0131ralama ve limitlendirme gibi bir\u00e7ok geli\u015fmi\u015f analitik fonksiyonu destekler.<\/p>\nT\u00fcm verileri se\u00e7me:<\/p>\n
SELECT * FROM website_visits LIMIT 5;<\/code><\/pre>\nBelirli bir kullan\u0131c\u0131ya ait ziyaretleri filtreleme:<\/p>\n
SELECT * FROM website_visits WHERE user_id = 101;<\/code><\/pre>\nBelirli bir sayfay\u0131 ziyaret eden kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 bulma:<\/p>\n
SELECT page_url, COUNT(DISTINCT user_id) AS unique_visitors\nFROM website_visits\nGROUP BY page_url\nORDER BY unique_visitors DESC;<\/code><\/pre>\nOrtalama ziyaret s\u00fcresini hesaplama:<\/p>\n
SELECT AVG(duration_ms) FROM website_visits;<\/code><\/pre>\nBelirli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131ndaki toplam ziyaret say\u0131s\u0131n\u0131 bulma:<\/p>\n
SELECT COUNT() FROM website_visits\nWHERE timestamp BETWEEN '2023-10-26 10:00:00' AND '2023-10-26 10:02:00';<\/code><\/pre>\nVeri Silme ve G\u00fcncelleme (MergeTree Motoru \u0130\u00e7in)<\/h4>\n
ClickHouse, \u00f6zellikle MergeTree motoru ile, geleneksel veritabanlar\u0131ndaki gibi sat\u0131r baz\u0131nda DELETE<\/code> ve UPDATE<\/code> i\u015flemlerini verimli bir \u015fekilde desteklemez. Bunun nedeni, s\u00fctun tabanl\u0131 depolaman\u0131n ve veri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n bu t\u00fcr i\u015flemleri maliyetli hale getirmesidir. Ancak, ClickHouse bu t\u00fcr ihtiya\u00e7lar i\u00e7in ALTER TABLE ... DELETE<\/code> ve ALTER TABLE ... UPDATE<\/code> komutlar\u0131n\u0131 sunar. Bu komutlar, e\u015fzamans\u0131z olarak ve belirli bir ko\u015fulu kar\u015f\u0131layan t\u00fcm sat\u0131rlar\u0131 silerek veya g\u00fcncelleyerek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Genellikle, bu i\u015flemler b\u00fcy\u00fck veri bloklar\u0131n\u0131 etkiler ve an\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmeyebilir.<\/p>\n\u00d6rne\u011fin, belirli bir user_id<\/code>‘ye ait t\u00fcm kay\u0131tlar\u0131 silmek:<\/p>\nALTER TABLE website_visits DELETE WHERE user_id = 103;<\/code><\/pre>\nBir s\u00fctundaki de\u011feri g\u00fcncellemek:<\/p>\n
ALTER TABLE website_visits UPDATE duration_ms = 2000 WHERE user_id = 101 AND page_url = '\/home';<\/code><\/pre>\nBu i\u015flemlerin tamamlan\u0131p tamamlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 system.mutations<\/code> tablosundan kontrol edebilirsiniz.<\/p>\nAnalitik veritabanlar\u0131nda yayg\u0131n bir yakla\u015f\u0131m, verileri silmek veya g\u00fcncellemek yerine, yeni bir durumla birlikte yeni kay\u0131tlar eklemek ve sorgularda en son durumu filtrelemektir. Veya, belirli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131ndan eski verileri periyodik olarak tamamen silmek i\u00e7in partition (b\u00f6l\u00fcm) silme mekanizmalar\u0131n\u0131 kullanmakt\u0131r.<\/p>\n
Dizinler (Indexes)<\/h4>\n
MergeTree tablolar\u0131nda, ORDER BY<\/code> ifadesinde belirtilen s\u00fctunlar birincil dizin (primary index) g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Bu dizin, verilerin diskte s\u0131ralanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve sorgularda WHERE<\/code> veya ORDER BY<\/code> yan t\u00fcmcelerinde kullan\u0131lan bu s\u00fctunlar i\u00e7in h\u0131zl\u0131 veri eri\u015fimi sa\u011flar. ClickHouse ayr\u0131ca, belirli sorgu tiplerini h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in ikincil dizinler (secondary indexes veya data skipping indexes) olu\u015fturman\u0131za da olanak tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin:<\/p>\nALTER TABLE website_visits ADD INDEX ip_idx (ip_address) TYPE bloom_filter GRANULARITY 1;<\/code><\/pre>\nBu, ip_address<\/code> s\u00fctunu \u00fczerinde bir Bloom filtresi dizini olu\u015fturur. Bloom filtreleri, belirli bir de\u011ferin bir veri blo\u011funda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0131zl\u0131ca kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131\u015fl\u0131d\u0131r, ancak kesin sonu\u00e7lar d\u00f6nd\u00fcrmezler (yanl\u0131\u015f pozitifler olabilir). Di\u011fer dizin tipleri de mevcuttur.<\/p>\nG\u00f6r\u00fcn\u00fcmler (Views)<\/h4>\n
ClickHouse, SQL g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini (VIEW) destekler. G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler, karma\u015f\u0131k sorgular\u0131 basitle\u015ftirmek ve veri eri\u015fimini soyutlamak i\u00e7in kullan\u0131labilir. \u0130ki t\u00fcr g\u00f6r\u00fcn\u00fcm vard\u0131r:<\/p>\n
\n- Normal G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler:<\/strong> Temel bir
SELECT<\/code> sorgusunun sonucunu temsil eder. Sorguland\u0131\u011f\u0131nda her seferinde yeniden hesaplan\u0131r.<\/li>\n- Materialized G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler (Somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler):<\/strong> Temel tablodaki veriler de\u011fi\u015fti\u011finde otomatik olarak g\u00fcncellenen, fiziksel olarak depolanan bir sorgu sonucudur. \u00d6zellikle s\u0131k\u00e7a sorgulanan \u00f6zet verileri veya agregasyonlar\u0131 \u00f6nceden hesaplamak i\u00e7in \u00e7ok faydal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n
Normal g\u00f6r\u00fcn\u00fcm \u00f6rne\u011fi:<\/p>\n
CREATE VIEW daily_unique_visitors AS\nSELECT toDate(timestamp) AS visit_date, COUNT(DISTINCT user_id) AS unique_users\nFROM website_visits\nGROUP BY visit_date\nORDER BY visit_date;<\/code><\/pre>\nMaterialized g\u00f6r\u00fcn\u00fcm \u00f6rne\u011fi (daha karma\u015f\u0131k, ayr\u0131 bir hedef tablo gerektirir):<\/p>\n
CREATE TABLE daily_stats (\n visit_date Date,\n total_visits UInt64,\n unique_visitors UInt64\n) ENGINE = SummingMergeTree(visit_date)\nORDER BY visit_date;\n\nCREATE MATERIALIZED VIEW daily_stats_mv TO daily_stats AS\nSELECT\n toDate(timestamp) AS visit_date,\n COUNT() AS total_visits,\n COUNT(DISTINCT user_id) AS unique_visitors\nFROM website_visits\nGROUP BY visit_date;<\/code><\/pre>\nClickHouse Fonksiyonlar\u0131 ve \u00d6zellikleri<\/h3>\n
ClickHouse, analitik sorgular i\u00e7in zengin bir fonksiyon setine sahiptir. Bunlar aras\u0131nda matematiksel fonksiyonlar, tarih\/saat fonksiyonlar\u0131, string fonksiyonlar\u0131, dizi fonksiyonlar\u0131, ko\u015fullu fonksiyonlar ve geli\u015fmi\u015f agregasyon fonksiyonlar\u0131 bulunur.<\/p>\n
\n- Agregasyon Fonksiyonlar\u0131:<\/strong>
count()<\/code>, sum()<\/code>, avg()<\/code>, min()<\/code>, max()<\/code>, uniq()<\/code>, quantile()<\/code>, groupArray()<\/code> gibi bir\u00e7ok fonksiyon.<\/li>\n- Tarih\/Saat Fonksiyonlar\u0131:<\/strong>
toDate()<\/code>, toStartOfDay()<\/code>, toHour()<\/code>, now()<\/code>, formatDateTime()<\/code> gibi zaman serisi analizleri i\u00e7in kritik fonksiyonlar.<\/li>\n- Dizi Fonksiyonlar\u0131:<\/strong>
arrayElement()<\/code>, arrayJoin()<\/code>, has()<\/code>, arrayFilter()<\/code> gibi dizi veri tipleriyle \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in fonksiyonlar.<\/li>\n- Sorgu Optimizasyonlar\u0131:<\/strong> ClickHouse, sorgular\u0131 otomatik olarak optimize etmek i\u00e7in geli\u015fmi\u015f algoritmalar kullan\u0131r. \u00d6rne\u011fin,
PREWHERE<\/code> anahtar kelimesi, filtrelemeyi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca erken a\u015famalarda yaparak performans\u0131 art\u0131rabilir.<\/li>\n- Veri S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma:<\/strong> Verileri diskte depolarken y\u00fcksek s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma oranlar\u0131 kullanarak disk alan\u0131ndan tasarruf sa\u011flar ve okuma performans\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.<\/li>\n
- Replikasyon ve Sharding:<\/strong> \u00dcretim ortamlar\u0131nda y\u00fcksek eri\u015filebilirlik ve yatay \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sa\u011flamak i\u00e7in ClickHouse, ZooKeeper veya ClickHouse Keeper kullanarak veri replikasyonunu ve sharding’i destekler. Bu sayede veriler birden fazla sunucuya da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r ve bir sunucu hatas\u0131nda veri kayb\u0131 \u00f6nlenir.<\/li>\n<\/ul>\n
Bak\u0131m ve \u0130zleme<\/h3>\n
ClickHouse sunucunuzun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve performans\u0131n\u0131 izlemek, sorunlar\u0131 erken tespit etmek i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Log Dosyalar\u0131<\/h4>\n
ClickHouse, operasyonel bilgileri ve hatalar\u0131 log dosyalar\u0131na yazar. Varsay\u0131lan olarak, bu dosyalar \/var\/log\/clickhouse-server\/<\/code> dizininde bulunur.<\/p>\n