Drupal, d\u00fcnya genelinde milyonlarca web sitesi ve uygulamas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir \u0130\u00e7erik Y\u00f6netim Sistemi (CMS) ve ayn\u0131 zamanda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir web uygulama \u00e7er\u00e7evesidir. \u0130lk olarak Dries Buytaert taraf\u0131ndan 2000 y\u0131l\u0131nda bir mesaj panosu olarak geli\u015ftirilen Drupal, zamanla evrim ge\u00e7irerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en esnek, \u00f6l\u00e7eklenebilir ve g\u00fcvenli platformlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck kurumsal web sitelerinden h\u00fck\u00fcmet portallar\u0131na, medya yay\u0131nc\u0131lar\u0131ndan e-ticaret \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine kadar geni\u015f bir yelpazede kullan\u0131lan Drupal, karma\u015f\u0131k veri yap\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00f6netme, y\u00fcksek trafik y\u00fcklerini kald\u0131rma ve \u00e7oklu dil deste\u011fi gibi geli\u015fmi\u015f \u00f6zellikleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Bu makalede, Drupal’\u0131n temel mimarisinden ileri d\u00fczey \u00f6zelliklerine, g\u00fcvenlik prensiplerinden performans optimizasyonlar\u0131na kadar teknik detaylar\u0131na inerek, neden bu kadar \u00e7ok tercih edildi\u011fini ve hangi senaryolarda ideal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm oldu\u011funu kapsaml\u0131 bir \u015fekilde inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Drupal’\u0131n g\u00fcc\u00fc, mod\u00fcler ve esnek mimarisinden gelir. Bu yap\u0131, geli\u015ftiricilere ve site y\u00f6neticilerine \u00e7ekirdek sistemi de\u011fi\u015ftirmeden yeni i\u015flevsellik ekleme veya mevcut i\u015flevleri geni\u015fletme olana\u011f\u0131 sunar.<\/p>\n
Drupal’\u0131n \u00e7ekirdek sistemi (core), temel i\u015flevleri sa\u011flayan bir dizi mod\u00fcl ve k\u00fct\u00fcphaneden olu\u015fur. Bu \u00e7ekirdek, kullan\u0131c\u0131 y\u00f6netimi, i\u00e7erik olu\u015fturma, men\u00fc y\u00f6netimi ve veritaban\u0131 soyutlama gibi temel g\u00f6revleri yerine getirir. Ancak Drupal’\u0131 ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan, bu \u00e7ekirde\u011fin \u00fczerine in\u015fa edilebilen \u00fc\u00e7 ana bile\u015fendir: Drupal, veritaban\u0131 soyutlama katman\u0131 (Database Abstraction Layer) sayesinde \u00e7e\u015fitli veritaban\u0131 sistemleriyle uyumlu \u00e7al\u0131\u015fabilir. Desteklenen ba\u015fl\u0131ca veritabanlar\u0131 MySQL\/MariaDB, PostgreSQL ve SQLite’dir. Bu soyutlama katman\u0131, geli\u015ftiricilerin veritaban\u0131 t\u00fcr\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak standart API’ler kullanarak sorgu yazmas\u0131na olanak tan\u0131r, bu da ta\u015f\u0131nabilirli\u011fi ve esnekli\u011fi art\u0131r\u0131r. Ayr\u0131ca, bu katman SQL enjeksiyonu gibi yayg\u0131n g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flar.<\/p>\n Drupal 8 ve sonraki s\u00fcr\u00fcmler, modern PHP geli\u015ftirme standartlar\u0131n\u0131 benimseyerek \u00f6nemli bir mimari d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015ftir. Symfony \u00e7er\u00e7evesinin bile\u015fenlerini entegre etmesiyle, Drupal art\u0131k bir\u00e7ok modern tasar\u0131m kal\u0131b\u0131n\u0131 ve prensibini kullanmaktad\u0131r: Drupal, sadece bir web uygulama \u00e7at\u0131s\u0131 olmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda g\u00fc\u00e7l\u00fc ve esnek bir CMS olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar. \u0130\u00e7erik olu\u015fturma, y\u00f6netme ve sunma s\u00fcre\u00e7lerini kolayla\u015ft\u0131ran bir dizi yerle\u015fik \u00f6zellik sunar.<\/p>\n Drupal’\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6zelliklerinden biri, yap\u0131land\u0131r\u0131labilir i\u00e7erik modelleri olu\u015fturma yetene\u011fidir. Her i\u00e7erik t\u00fcr\u00fc (\u00f6rne\u011fin, makale, \u00fcr\u00fcn, etkinlik), belirli bir amaca hizmet eden bir dizi alan (field) i\u00e7erebilir. Alanlar, metin, resim, dosya, tarih, say\u0131, referans (di\u011fer i\u00e7eriklere veya kullan\u0131c\u0131lara) gibi \u00e7e\u015fitli veri tiplerini depolayabilir. Bu esneklik, geli\u015ftiricilerin herhangi bir karma\u015f\u0131k veri yap\u0131s\u0131n\u0131 modellemesine olanak tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir “\u00dcr\u00fcn” i\u00e7erik t\u00fcr\u00fc “Fiyat”, “Stok Kodu”, “Marka” gibi alanlara sahip olabilirken, bir “Etkinlik” i\u00e7erik t\u00fcr\u00fc “Ba\u015flang\u0131\u00e7 Tarihi”, “Biti\u015f Tarihi”, “Mekan” gibi alanlara sahip olabilir.<\/p>\n Taksonomi, i\u00e7eri\u011fi s\u0131n\u0131fland\u0131rmak ve organize etmek i\u00e7in kullan\u0131lan bir sistemdir. Kelime da\u011farc\u0131klar\u0131 (vocabularies) ve terimler (terms) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u00e7eri\u011fe etiketler, kategoriler veya di\u011fer s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar atanabilir. Bu, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ilgili i\u00e7eri\u011fi kolayca bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, i\u00e7eri\u011fin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na ve ili\u015fkiler kurulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin, bir blog sitesinde “Kategoriler” kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda “Teknoloji”, “Seyahat”, “Yemek” gibi terimler bulunabilir.<\/p>\n Drupal, sa\u011flam bir rol tabanl\u0131 eri\u015fim kontrol\u00fc (RBAC) sistemi sunar. Kullan\u0131c\u0131lar, farkl\u0131 roller (\u00f6rne\u011fin, Y\u00f6netici, Edit\u00f6r, Yazar, Kay\u0131tl\u0131 Kullan\u0131c\u0131) atanabilir. Her role, belirli g\u00f6revleri yerine getirme veya belirli kaynaklara eri\u015fim i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 izinler verilebilir. Bu gran\u00fcler izin sistemi, hassas verilerin korunmas\u0131n\u0131 ve yaln\u0131zca yetkili kullan\u0131c\u0131lar\u0131n belirli eylemleri ger\u00e7ekle\u015ftirmesini sa\u011flar.<\/p>\n Views mod\u00fcl\u00fc, Drupal’\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en \u00e7ok kullan\u0131lan \u00f6zelliklerinden biridir. Veritaban\u0131 sorgular\u0131n\u0131 kod yazmadan, g\u00f6rsel bir aray\u00fcz arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturmaya olanak tan\u0131r. Bu sayede, i\u00e7erik listeleri, bloklar, sayfalar, RSS beslemeleri veya API u\u00e7 noktalar\u0131 gibi dinamik i\u00e7erik sunumlar\u0131 kolayca olu\u015fturulabilir. Views, karma\u015f\u0131k filtreleme, s\u0131ralama ve sayfalama se\u00e7enekleri sunarak, i\u00e7eri\u011fin farkl\u0131 \u015fekillerde sunulmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.<\/p>\n Bloklar, web sayfas\u0131n\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirilebilen k\u00fc\u00e7\u00fck i\u00e7erik par\u00e7alar\u0131d\u0131r (\u00f6rne\u011fin, son yorumlar, men\u00fcler, reklamlar). Drupal’\u0131n blok sistemi, bu bloklar\u0131n hangi sayfalarda, hangi b\u00f6lgelerde ve hangi ko\u015fullar alt\u0131nda g\u00f6r\u00fcnece\u011fini y\u00f6netmeye olanak tan\u0131r. Drupal 8 ve sonraki s\u00fcr\u00fcmlerde sunulan Layout Builder mod\u00fcl\u00fc, s\u00fcr\u00fckle-b\u0131rak aray\u00fcz\u00fc ile sayfa d\u00fczenlerini daha esnek bir \u015fekilde olu\u015fturmay\u0131 ve y\u00f6netmeyi sa\u011flar.<\/p>\n Drupal, \u00e7ok seviyeli men\u00fc yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturmak ve y\u00f6netmek i\u00e7in kapsaml\u0131 bir sistem sunar. Men\u00fc \u00f6\u011feleri, dahili veya harici ba\u011flant\u0131lar olabilir ve belirli kullan\u0131c\u0131 rollerine g\u00f6re g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenebilir. Bu, karma\u015f\u0131k navigasyon yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturmay\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 deneyimini iyile\u015ftirmeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n Drupal, \u00e7oklu dil deste\u011fi konusunda sekt\u00f6r liderlerinden biridir. \u00c7ekirdek olarak uluslararas\u0131la\u015fma (i18n) ve yerelle\u015ftirme (l10n) \u00f6zellikleri sunar. \u0130\u00e7erik, aray\u00fcz metinleri, yap\u0131land\u0131rma ve hatta URL’ler farkl\u0131 dillere \u00e7evrilebilir. Bu, k\u00fcresel kitlelere hitap eden web siteleri i\u00e7in kritik bir \u00f6zelliktir.<\/p>\n Drupal, sadece bir CMS olman\u0131n \u00f6tesinde, karma\u015f\u0131k web uygulamalar\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131labilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir web uygulama \u00e7er\u00e7evesi olarak da i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Bu yetene\u011fi, \u00f6zellikle Drupal 8 ile birlikte modern PHP standartlar\u0131n\u0131 ve pop\u00fcler Symfony \u00e7er\u00e7evesinin bile\u015fenlerini benimsemesiyle daha da g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir.<\/p>\n Drupal 8’in en b\u00fcy\u00fck mimari de\u011fi\u015fikliklerinden biri, Symfony \u00e7er\u00e7evesinin temel bile\u015fenlerini \u00e7ekirde\u011fine entegre etmesidir. Bu entegrasyon, Drupal’\u0131 modern PHP geli\u015ftirme ekosistemine daha yak\u0131n hale getirmi\u015f ve geli\u015ftiricilere tan\u0131d\u0131k ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar sunmu\u015ftur. Ba\u015fl\u0131ca kullan\u0131lan Symfony bile\u015fenleri \u015funlard\u0131r: Daha \u00f6nce bahsedildi\u011fi gibi, Drupal’\u0131n veritaban\u0131 soyutlama katman\u0131, geli\u015ftiricilerin farkl\u0131 veritaban\u0131 sistemleriyle uyumlu, g\u00fcvenli ve performans\u0131 y\u00fcksek sorgular yazmas\u0131na olanak tan\u0131r. Bu katman, SQL enjeksiyonu gibi g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flarken, ayn\u0131 zamanda veritaban\u0131 i\u015flemlerini basitle\u015ftiren bir dizi API sunar.<\/p>\n Drupal 8 ve sonraki s\u00fcr\u00fcmler, “API-First” yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimsemi\u015ftir. Bu, Drupal’\u0131n i\u00e7eri\u011fini ve verilerini harici uygulamalarla kolayca payla\u015fmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc bir API seti sundu\u011fu anlam\u0131na gelir. Yerle\u015fik RESTful Web Services mod\u00fclleri sayesinde, Drupal bir “headless” CMS veya “decoupled” mimarinin bir par\u00e7as\u0131 olarak kullan\u0131labilir. Bu senaryoda, Drupal arka u\u00e7ta i\u00e7eri\u011fi y\u00f6netirken, \u00f6n u\u00e7 (frontend) React, Vue.js, Angular gibi modern JavaScript \u00e7er\u00e7eveleri veya mobil uygulamalar taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, daha esnek kullan\u0131c\u0131 deneyimleri ve \u00e7e\u015fitli platformlarda i\u00e7erik sunma yetene\u011fi sa\u011flar.<\/p>\n Drupal’\u0131n en temel \u00f6zelliklerinden biri, \u00e7ekirdek kodu de\u011fi\u015ftirmeden neredeyse her y\u00f6n\u00fcn\u00fc geni\u015fletme veya de\u011fi\u015ftirme yetene\u011fidir. Bu, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde “Hooks API” sayesinde ger\u00e7ekle\u015fir. Hook’lar, Drupal’\u0131n belirli bir a\u015famas\u0131nda veya olay\u0131nda tetiklenen PHP fonksiyonlar\u0131d\u0131r. Mod\u00fcller, bu hook’lar\u0131 uygulayarak \u00e7ekirdek davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir, yeni \u00f6zellikler ekleyebilir veya mevcut i\u015flevselli\u011fi ge\u00e7ersiz k\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, Geli\u015ftiricilerin ve y\u00f6neticilerin Drupal ile etkile\u015fimini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc komut sat\u0131r\u0131 ara\u00e7lar\u0131 mevcuttur. G\u00fcvenlik, Drupal’\u0131n en \u00f6ncelikli konular\u0131ndan biridir ve platformun kurumsal d\u00fczeyde benimsenmesinin ana nedenlerinden biridir. Drupal, s\u00fcrekli g\u00fcncellenen g\u00fcvenlik yamalar\u0131, aktif bir g\u00fcvenlik ekibi ve yerle\u015fik g\u00fcvenlik mekanizmalar\u0131 ile sa\u011flam bir koruma sa\u011flar.<\/p>\n * Aktif G\u00fcvenlik Ekibi:<\/strong> Drupal G\u00fcvenlik Ekibi, platformdaki g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 proaktif olarak izler, rapor eder ve d\u00fczeltmeler yay\u0131nlar. Bu ekip, t\u00fcm \u00e7ekirdek ve katk\u0131da bulunan mod\u00fclleri d\u00fczenli olarak denetler. Y\u00fcksek performans, b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k web siteleri i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. Drupal, bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yerle\u015fik ve geni\u015fletilebilir performans optimizasyon mekanizmalar\u0131 sunar.<\/p>\n * Dahili \u00d6nbellekleme Sistemleri:<\/strong> Drupal, kutudan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 haliyle g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6nbellekleme sistemleri i\u00e7erir: A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir proje olarak Drupal, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda geni\u015f ve aktif bir toplulu\u011fa sahiptir. Bu topluluk, Drupal’\u0131n s\u00fcrekli geli\u015fiminin, yenilik\u00e7ili\u011finin ve deste\u011finin temelini olu\u015fturur.<\/p>\n * A\u00e7\u0131k Kaynak Felsefesi:<\/strong> Drupal, GNU Genel Kamu Lisans\u0131 (GPL) alt\u0131nda yay\u0131nlan\u0131r, bu da herkesin kodu \u00f6zg\u00fcrce kullanabilece\u011fi, de\u011fi\u015ftirebilece\u011fi ve da\u011f\u0131tabilece\u011fi anlam\u0131na gelir. Bu felsefe, i\u015fbirli\u011fini ve payla\u015f\u0131lan bilgi birikimini te\u015fvik eder. Drupal’\u0131n esnekli\u011fi, \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi ve g\u00fcvenlik \u00f6zellikleri, onu \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kullan\u0131m senaryolar\u0131 i\u00e7in ideal bir se\u00e7im haline getirir.<\/p>\n * Kurumsal Web Siteleri (Enterprise Websites):<\/strong> B\u00fcy\u00fck \u015firketler, karma\u015f\u0131k i\u00e7erik yap\u0131lar\u0131n\u0131, \u00e7oklu dil deste\u011fini ve y\u00fcksek g\u00fcvenlik gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in Drupal’\u0131 tercih eder. \u00d6rne\u011fin, Tesla, Pfizer gibi \u015firketler Drupal kullanmaktad\u0131r. Her platform gibi, Drupal’\u0131n da kendine \u00f6zg\u00fc avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n * Esneklik ve Geni\u015fletilebilirlik:<\/strong> Mod\u00fcler yap\u0131s\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc API’leri sayesinde, neredeyse her t\u00fcrl\u00fc web projesi i\u00e7in \u00f6zelle\u015ftirilebilir. * \u00d6\u011frenme E\u011frisi:<\/strong> \u00d6zellikle yeni ba\u015flayanlar i\u00e7in, Drupal’\u0131n mimarisi ve API’leri karma\u015f\u0131k olabilir, \u00f6\u011frenme s\u00fcresi di\u011fer CMS’lere g\u00f6re daha uzundur. Drupal, s\u00fcrekli olarak geli\u015fen bir platformdur ve her yeni ana s\u00fcr\u00fcm, \u00f6nemli iyile\u015ftirmeler ve yeni \u00f6zellikler sunar.<\/p>\n * Drupal 7:<\/strong> Uzun y\u0131llar boyunca yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ve milyonlarca siteye g\u00fc\u00e7 veren kararl\u0131 bir s\u00fcr\u00fcmd\u00fc. PHP 5.x tabanl\u0131yd\u0131 ve mod\u00fclerli\u011fiyle biliniyordu. Drupal’\u0131n gelece\u011fi, “API-First” ve “Decoupled” mimarilerin daha da yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, yapay zeka ve makine \u00f6\u011frenimi entegrasyonlar\u0131n\u0131n artmas\u0131, geli\u015ftirici deneyiminin s\u00fcrekli iyile\u015ftirilmesi ve daha fazla otomasyon sa\u011flamaya odaklanmaktad\u0131r. Drupal toplulu\u011fu, platformun modern web gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamaya devam etmesini sa\u011flamak i\u00e7in s\u00fcrekli olarak yenilik yapmaktad\u0131r.<\/p>\n Drupal, basit bir i\u00e7erik y\u00f6netim sisteminin \u00e7ok \u00f6tesinde, karma\u015f\u0131k ve y\u00fcksek performansl\u0131 web uygulamalar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f, kapsaml\u0131 bir platformdur. Mod\u00fcler mimarisi, g\u00fc\u00e7l\u00fc API’leri, yerle\u015fik g\u00fcvenlik ve performans optimizasyon mekanizmalar\u0131 sayesinde, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli kurumsal sitelerden h\u00fck\u00fcmet portallar\u0131na, medya yay\u0131nc\u0131lar\u0131ndan e-ticaret \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine kadar geni\u015f bir yelpazede projeler i\u00e7in ideal bir se\u00e7imdir.<\/p>\n Her ne kadar ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir \u00f6\u011frenme e\u011frisi sunsa da, Drupal’\u0131n sundu\u011fu esneklik, \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve g\u00fcvenlik, onu uzun vadeli, kritik web projeleri i\u00e7in vazge\u00e7ilmez k\u0131lar. Aktif ve destekleyici toplulu\u011fu ile birlikte, Drupal gelecekte de web d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen platformlar\u0131ndan biri olmaya devam edecektir. Modern web geli\u015ftirme standartlar\u0131na olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcrekli yenilik\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131, Drupal’\u0131 dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arac\u0131 haline getirmektedir.<\/body><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Drupal Nedir? Kapsaml\u0131 Bir Teknik \u0130nceleme\nGiri\u015f\nDrupal, d\u00fcnya genelinde milyonlarca web sitesi ve uygulamas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan, a\u00e7\u0131k ka","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-36624","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"\n
\n* Mod\u00fcller:<\/strong> Drupal’\u0131n i\u015flevselli\u011fini geni\u015fletmek i\u00e7in kullan\u0131lan temel birimlerdir. \u0130ki ana mod\u00fcl t\u00fcr\u00fc vard\u0131r:
\n * Katk\u0131da Bulunulan (Contrib) Mod\u00fcller:<\/strong> Drupal toplulu\u011fu taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ve Drupal.org \u00fczerinden indirilebilen binlerce mod\u00fcl bulunur. Bu mod\u00fcller, e-ticaret entegrasyonundan SEO ara\u00e7lar\u0131na, geli\u015fmi\u015f \u00f6nbellekleme sistemlerinden sosyal medya entegrasyonlar\u0131na kadar geni\u015f bir yelpazede ek \u00f6zellikler sunar.
\n * \u00d6zel (Custom) Mod\u00fcller:<\/strong> Belirli bir projenin benzersiz ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere geli\u015ftiriciler taraf\u0131ndan s\u0131f\u0131rdan yaz\u0131lan mod\u00fcllerdir. Bu, Drupal’\u0131n herhangi bir \u00f6zel i\u015f mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya entegrasyonu bar\u0131nd\u0131rabilmesini sa\u011flar.
\n* Temalar:<\/strong> Bir Drupal sitesinin g\u00f6rsel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc kontrol eder. Temalar, HTML, CSS, JavaScript ve Twig \u015fablonlar\u0131 kullan\u0131larak geli\u015ftirilir. \u00c7ekirdek temalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, topluluk taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen (contrib) veya \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f temalar da kullan\u0131labilir. Temalar, i\u00e7eri\u011fin sunumunu \u00e7ekirdek i\u015flevsellikten ay\u0131rarak, esnek ve h\u0131zl\u0131 tasar\u0131m de\u011fi\u015fiklikleri yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n* Da\u011f\u0131t\u0131mlar (Distributions):<\/strong> Drupal’\u0131n \u00e7ekirde\u011fini, belirli bir amaca y\u00f6nelik \u00f6nceden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir dizi mod\u00fcl, tema ve yap\u0131land\u0131rma ile bir araya getiren paketlerdir. \u00d6rne\u011fin, OpenSocial sosyal a\u011f siteleri i\u00e7in, Thunder ise medya yay\u0131nc\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel da\u011f\u0131t\u0131mlard\u0131r. Da\u011f\u0131t\u0131mlar, belirli bir ni\u015f i\u00e7in geli\u015ftirme s\u00fcresini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131salt\u0131r.<\/p>\nVeritaban\u0131 Katman\u0131<\/h3>\n
Tasar\u0131m Kal\u0131plar\u0131 ve Prensipleri<\/h3>\n
\n* Nesne Y\u00f6nelimli Programlama (OOP):<\/strong> Drupal 8 ile birlikte, PHP kod taban\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde nesne y\u00f6nelimli hale gelmi\u015ftir. Bu, kodun daha d\u00fczenli, yeniden kullan\u0131labilir ve bak\u0131m\u0131 kolay olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n* Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k Enjeksiyonu (Dependency Injection):<\/strong> Symfony servis konteyneri sayesinde, Drupal bile\u015fenleri aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar merkezi olarak y\u00f6netilir. Bu, kodun daha test edilebilir ve esnek olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n* Olay Da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 (Event Dispatching):<\/strong> Symfony’nin EventDispatcher bile\u015feni, \u00e7ekirdek ve mod\u00fcllerin birbirleriyle gev\u015fek bir \u015fekilde etkile\u015fim kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Geli\u015ftiriciler, belirli olaylara yan\u0131t veren kendi olay dinleyicilerini tan\u0131mlayabilirler.
\n* Eklenti (Plugin) API’si:<\/strong> Mod\u00fcllerin ve temalar\u0131n belirli i\u015flevsellikleri eklentiler olarak tan\u0131mlamas\u0131na olanak tan\u0131yan esnek bir sistemdir. \u00d6rne\u011fin, bloklar, resim stilleri veya alan formatlay\u0131c\u0131lar eklenti olarak uygulanabilir.<\/p>\nDrupal’\u0131 Bir \u0130\u00e7erik Y\u00f6netim Sistemi (CMS) Yapan \u00d6zellikler<\/h2>\n
\u0130\u00e7erik T\u00fcrleri (Content Types) ve Alanlar (Fields)<\/h3>\n
Taksonomi (Taxonomy)<\/h3>\n
Kullan\u0131c\u0131 Y\u00f6netimi ve \u0130zinler<\/h3>\n
G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler (Views)<\/h3>\n
Bloklar (Blocks) ve D\u00fczen (Layout) Y\u00f6netimi<\/h3>\n
Men\u00fc Y\u00f6netimi<\/h3>\n
\u00c7oklu Dil Deste\u011fi<\/h3>\n
Drupal’\u0131 Bir Web Uygulama \u00c7er\u00e7evesi (Framework) Yapan \u00d6zellikler<\/h2>\n
Symfony Entegrasyonu (Drupal 8+)<\/h3>\n
\n* Routing (Y\u00f6nlendirme):<\/strong> Gelen HTTP isteklerini uygun kontrolc\u00fclere y\u00f6nlendirmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
\n* HTTP Kernel:<\/strong> \u0130stekleri i\u015fleme ve yan\u0131tlar\u0131 olu\u015fturma s\u00fcrecini y\u00f6netir.
\n* Event Dispatcher (Olay Da\u011f\u0131t\u0131c\u0131):<\/strong> Uygulama i\u00e7indeki olaylar\u0131 dinleme ve yan\u0131t verme mekanizmas\u0131 sa\u011flar.
\n* YAML:<\/strong> Yap\u0131land\u0131rma dosyalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
\n* Dependency Injection (Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k Enjeksiyonu):<\/strong> Bile\u015fenler aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 y\u00f6netir, kodun test edilebilirli\u011fini ve esnekli\u011fini art\u0131r\u0131r.
\nBu entegrasyon, Drupal’\u0131n daha performansl\u0131, bak\u0131m\u0131 kolay ve modern geli\u015ftirme pratikleriyle uyumlu olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nVeritaban\u0131 Abstraksiyon Katman\u0131<\/h3>\n
API-First Yakla\u015f\u0131m\u0131<\/h3>\n
Geni\u015fletilebilirlik ve Hooks API<\/h3>\n
hook_form_alter()<\/code> bir formun yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken, hook_node_insert()<\/code> yeni bir i\u00e7erik olu\u015fturuldu\u011funda belirli bir eylemi tetikleyebilir.<\/p>\nKomut Sat\u0131r\u0131 Aray\u00fcz\u00fc (CLI) – Drush ve Drupal Console<\/h3>\n
\n* Drush (Drupal Shell):<\/strong> Drupal i\u00e7in en yayg\u0131n kullan\u0131lan CLI arac\u0131d\u0131r. Mod\u00fcl y\u00f6netimi, \u00f6nbellek temizleme, veritaban\u0131 i\u015flemleri, kullan\u0131c\u0131 y\u00f6netimi ve site yedekleme gibi bir\u00e7ok yayg\u0131n g\u00f6revi otomatikle\u015ftirmeye olanak tan\u0131r. Drush, geli\u015ftirme ve da\u011f\u0131t\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini h\u0131zland\u0131r\u0131r.
\n* Drupal Console:<\/strong> Symfony Console bile\u015fenini temel alan bir ba\u015fka CLI arac\u0131d\u0131r. Mod\u00fcl ve tema iskeletleri olu\u015fturma, kod olu\u015fturma (code generation), hata ay\u0131klama ve yap\u0131land\u0131rma y\u00f6netimi gibi g\u00f6revler i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6zellikle Drupal 8+ geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yard\u0131mc\u0131d\u0131r.<\/p>\nDrupal’\u0131n G\u00fcvenlik \u00d6zellikleri<\/h2>\n
\n* G\u00fcvenlik G\u00fcncellemeleri:<\/strong> Drupal, kritik g\u00fcvenlik yamalar\u0131n\u0131 h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yay\u0131nlar ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu g\u00fcncellemeleri uygulamaya te\u015fvik eder. Bu, sitelerin bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n* Yayg\u0131n Sald\u0131r\u0131lara Kar\u015f\u0131 Koruma:<\/strong> Drupal, Cross-Site Scripting (XSS), Cross-Site Request Forgery (CSRF), SQL Enjeksiyonu ve oturum sabitleme gibi yayg\u0131n web sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 yerle\u015fik korumalar sunar. Veritaban\u0131 soyutlama katman\u0131, form API’si ve kimlik do\u011frulama sistemleri bu korumalar\u0131n temelini olu\u015fturur.
\n* Rol Tabanl\u0131 Eri\u015fim Kontrol\u00fc (RBAC):<\/strong> Gran\u00fcler izin sistemi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yaln\u0131zca yetkilendirildikleri i\u015flevlere ve verilere eri\u015fmesini sa\u011flar. Bu, yetkisiz eri\u015fimi ve veri ihlallerini \u00f6nler.
\n* G\u00fcvenli Kodlama Standartlar\u0131:<\/strong> Drupal toplulu\u011fu, geli\u015ftiricilerin g\u00fcvenli kodlama pratiklerini benimsemesini te\u015fvik eden kat\u0131 standartlara sahiptir. T\u00fcm katk\u0131da bulunan mod\u00fcller ve temalar, yay\u0131nlanmadan \u00f6nce g\u00fcvenlik incelemelerinden ge\u00e7melidir.
\n* Sertifikasyon ve Uyum:<\/strong> Drupal, bir\u00e7ok end\u00fcstri standard\u0131 ve uyumluluk gereksinimini (\u00f6rne\u011fin, WCAG eri\u015filebilirlik standartlar\u0131) kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r, bu da kamu ve finans sekt\u00f6rleri gibi y\u00fcksek g\u00fcvenlik gereksinimleri olan kurulu\u015flar i\u00e7in idealdir.<\/p>\nDrupal’\u0131n Performans Optimizasyonu<\/h2>\n
\n * Sayfa \u00d6nbelle\u011fi (Page Cache):<\/strong> Anonim kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in tam sayfa \u00f6nbelleklemesi yaparak sunucu y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r.
\n * Dinamik Sayfa \u00d6nbelle\u011fi (Dynamic Page Cache):<\/strong> Kimli\u011fi do\u011frulanm\u0131\u015f kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in dinamik i\u00e7erik par\u00e7alar\u0131n\u0131 \u00f6nbelle\u011fe alarak performans\u0131 art\u0131r\u0131r.
\n * Varl\u0131k \u00d6nbelle\u011fi (Entity Cache):<\/strong> \u0130\u00e7erik varl\u0131klar\u0131n\u0131 (nodes, users, terms) \u00f6nbelle\u011fe alarak veritaban\u0131 sorgular\u0131n\u0131 azalt\u0131r.
\n* Geli\u015fmi\u015f \u00d6nbellekleme Mod\u00fclleri:<\/strong> Daha b\u00fcy\u00fck ve y\u00fcksek trafikli siteler i\u00e7in, Redis veya Memcached gibi harici \u00f6nbellekleme sistemleriyle entegrasyon sa\u011flayan mod\u00fcller mevcuttur. Bu sistemler, veritaban\u0131 y\u00fck\u00fcn\u00fc daha da azaltarak performans\u0131 art\u0131r\u0131r.
\n* CDN (Content Delivery Network) Entegrasyonu:<\/strong> Drupal, medya dosyalar\u0131, CSS ve JavaScript gibi statik varl\u0131klar\u0131 k\u00fcresel CDN’ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunarak y\u00fckleme s\u00fcrelerini h\u0131zland\u0131rabilir.
\n* G\u00f6rsel Optimizasyonlar (Image Styles):<\/strong> Drupal, y\u00fcklenen resimlerin farkl\u0131 boyutlarda ve formatlarda otomatik olarak yeniden boyutland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve \u00f6nbelle\u011fe al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan “Resim Stilleri” \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Bu, bant geni\u015fli\u011fini optimize eder ve sayfa y\u00fckleme s\u00fcrelerini iyile\u015ftirir.
\n* HTTP\/2 Deste\u011fi ve Varnish Entegrasyonu:<\/strong> Drupal, modern HTTP\/2 protokol\u00fc ile uyumlu \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve Varnish Cache gibi ters proxy \u00f6nbellekleme sistemleriyle kolayca entegre edilebilir. Bu kombinasyon, \u00f6zellikle y\u00fcksek trafikli siteler i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc performans art\u0131\u015flar\u0131 sa\u011flayabilir.
\n* Agregasyon ve S\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma:<\/strong> CSS ve JavaScript dosyalar\u0131n\u0131 birle\u015ftirip s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rarak sunucu isteklerini azalt\u0131r ve bant geni\u015fli\u011fini optimize eder.<\/p>\nDrupal Toplulu\u011fu ve Ekosistemi<\/h2>\n
\n* Geli\u015ftirici ve Kullan\u0131c\u0131 Toplulu\u011fu:<\/strong> Milyonlarca geli\u015ftirici, tema tasar\u0131mc\u0131s\u0131, i\u00e7erik y\u00f6neticisi ve son kullan\u0131c\u0131dan olu\u015fan k\u00fcresel bir a\u011f mevcuttur. Bu topluluk, forumlar, \u00e7evrimi\u00e7i gruplar, yerel bulu\u015fmalar ve b\u00fcy\u00fck konferanslar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etkile\u015fim kurar.
\n* Drupal.org:<\/strong> Drupal toplulu\u011funun merkezi platformudur. Mod\u00fcl ve tema indirmeleri, dok\u00fcmantasyon, forumlar, i\u015f ilanlar\u0131 ve proje y\u00f6netimi ara\u00e7lar\u0131 burada bulunur. Geli\u015ftiriciler, kodlar\u0131n\u0131 Drupal.org \u00fczerinden payla\u015f\u0131r ve topluluk taraf\u0131ndan incelenir.
\n* D\u00fcnya \u00c7ap\u0131ndaki Etkinlikler:<\/strong> DrupalCon (y\u0131lda birka\u00e7 kez d\u00fczenlenen k\u00fcresel konferanslar), Drupal kamplar\u0131 ve yerel bulu\u015fmalar, topluluk \u00fcyelerinin bir araya gelmesi, bilgi payla\u015fmas\u0131 ve yeni \u00f6zellikler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli f\u0131rsatlar sunar.
\n* Mod\u00fcl ve Tema Geli\u015ftirme K\u00fclt\u00fcr\u00fc:<\/strong> Topluluk, binlerce katk\u0131da bulunan mod\u00fcl ve temay\u0131 geli\u015ftirerek Drupal’\u0131n i\u015flevselli\u011fini s\u00fcrekli olarak geni\u015fletir. Bu, geli\u015ftiricilerin tekerle\u011fi yeniden icat etmeden projeler i\u00e7in haz\u0131r \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmas\u0131na olanak tan\u0131r.<\/p>\nKimler \u0130\u00e7in Uygundur? Kullan\u0131m Alanlar\u0131<\/h2>\n
\n* H\u00fck\u00fcmet ve Kamu Kurumlar\u0131 (Government):<\/strong> Drupal’\u0131n sa\u011flam g\u00fcvenlik \u00f6zellikleri ve eri\u015filebilirlik standartlar\u0131na uyumu, onu devlet kurumlar\u0131 i\u00e7in pop\u00fcler bir se\u00e7im haline getirir. Beyaz Saray (Whitehouse.gov) ve Avrupa Komisyonu gibi bir\u00e7ok kamu sitesi Drupal kullan\u0131r.
\n* Y\u00fcksek Trafikli Medya Siteleri (Media & Publishing):<\/strong> \u0130\u00e7erik odakl\u0131 medya kurulu\u015flar\u0131, binlerce makaleyi y\u00f6netmek, y\u00fcksek trafik y\u00fcklerini kald\u0131rmak ve \u00e7oklu platformlarda i\u00e7erik sunmak i\u00e7in Drupal’\u0131 kullan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, The Economist ve NBC gibi yay\u0131nc\u0131lar.
\n* E\u011fitim Kurumlar\u0131 (Education):<\/strong> \u00dcniversiteler ve okullar, karma\u015f\u0131k web sitelerini, \u00f6\u011frenci portallar\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma merkezlerini y\u00f6netmek i\u00e7in Drupal’\u0131 tercih eder.
\n* E-ticaret (Commerce):<\/strong> Drupal Commerce mod\u00fcl\u00fc ile entegre edildi\u011finde, Drupal g\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00f6zelle\u015ftirilebilir e-ticaret \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sunar.
\n* Sosyal A\u011flar ve Topluluk Siteleri:<\/strong> OpenSocial gibi da\u011f\u0131t\u0131mlar, sosyal a\u011flar ve \u00e7evrimi\u00e7i topluluklar olu\u015fturmak i\u00e7in Drupal’\u0131n g\u00fcc\u00fcnden yararlan\u0131r.
\n* Karma\u015f\u0131k Web Uygulamalar\u0131:<\/strong> API-First yakla\u015f\u0131m\u0131 ve Symfony entegrasyonu sayesinde, Drupal tek ba\u015f\u0131na bir CMS olmaktan \u00f6te, \u00f6zel i\u015f mant\u0131\u011f\u0131na sahip karma\u015f\u0131k web uygulamalar\u0131n\u0131n arka ucu olarak da kullan\u0131labilir.<\/p>\nDrupal’\u0131n Avantajlar\u0131 ve Dezavantajlar\u0131<\/h2>\n
Avantajlar<\/h3>\n
\n* G\u00fcvenlik:<\/strong> Aktif g\u00fcvenlik ekibi, d\u00fczenli g\u00fcncellemeler ve yerle\u015fik korumalar sayesinde y\u00fcksek g\u00fcvenlik standartlar\u0131 sunar.
\n* \u00d6l\u00e7eklenebilirlik:<\/strong> Y\u00fcksek trafikli siteler ve b\u00fcy\u00fck veri hacimleri i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r, performans optimizasyon ara\u00e7lar\u0131yla desteklenir.
\n* G\u00fc\u00e7l\u00fc API Deste\u011fi:<\/strong> API-First yakla\u015f\u0131m\u0131, headless ve decoupled mimariler i\u00e7in idealdir, \u00e7e\u015fitli platformlarda i\u00e7erik sunma esnekli\u011fi sa\u011flar.
\n* B\u00fcy\u00fck ve Aktif Topluluk:<\/strong> Geni\u015f bir geli\u015ftirici ve kullan\u0131c\u0131 toplulu\u011fu, zengin dok\u00fcmantasyon ve s\u00fcrekli destek sa\u011flar.
\n* \u00c7oklu Dil Deste\u011fi:<\/strong> Kapsaml\u0131 uluslararas\u0131la\u015fma ve yerelle\u015ftirme \u00f6zellikleri ile k\u00fcresel siteler i\u00e7in m\u00fckemmeldir.
\n* Mobil Uyum (Responsive):<\/strong> Temalar ve Layout Builder ile mobil uyumlu tasar\u0131mlar kolayca olu\u015fturulabilir.<\/p>\nDezavantajlar<\/h3>\n
\n* Kaynak T\u00fcketimi:<\/strong> \u00d6zellikle eski s\u00fcr\u00fcmlerde veya k\u00f6t\u00fc optimize edilmi\u015f sitelerde, di\u011fer baz\u0131 CMS’lere g\u00f6re daha fazla sunucu kayna\u011f\u0131 t\u00fcketebilir. Ancak Drupal 8+ ile bu durum \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015fmi\u015ftir.
\n* Geli\u015ftirme Maliyeti:<\/strong> Karma\u015f\u0131k projeler i\u00e7in \u00f6zelle\u015ftirme ve geli\u015ftirme, uzman Drupal geli\u015ftiricileri gerektirdi\u011finden maliyetli olabilir.
\n* Basit Siteler \u0130\u00e7in A\u015f\u0131r\u0131ya Ka\u00e7abilir:<\/strong> \u00c7ok basit, statik web siteleri i\u00e7in Drupal’\u0131n t\u00fcm g\u00fcc\u00fc a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7abilir ve gereksiz karma\u015f\u0131kl\u0131k yaratabilir. Bu t\u00fcr siteler i\u00e7in daha hafif CMS’ler veya statik site \u00fcrete\u00e7leri daha uygun olabilir.<\/p>\nDrupal S\u00fcr\u00fcmleri ve Gelece\u011fi<\/h2>\n
\n* Drupal 8:<\/strong> B\u00fcy\u00fck bir mimari d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle geldi. Symfony bile\u015fenlerini entegre etti, PHP 7+ gereksinimini getirdi, nesne y\u00f6nelimli programlamay\u0131 benimsedi ve API-First yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Ayr\u0131ca Twig \u015fablon motoru ve yerle\u015fik \u00e7oklu dil deste\u011fi gibi yenilikler getirdi.
\n* Drupal 9:<\/strong> Drupal 8’in modernize edilmi\u015f ve temizlenmi\u015f bir versiyonu olarak piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Temel fark, eski ve kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kodlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n g\u00fcncellenmesiydi. Drupal 8’den 9’a ge\u00e7i\u015f, \u00f6nceki ana s\u00fcr\u00fcm ge\u00e7i\u015flerine g\u00f6re \u00e7ok daha kolayd\u0131.
\n* Drupal 10:<\/strong> Drupal 9’un devam\u0131 niteli\u011findedir. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k g\u00fcncellemeleri (Symfony 6, PHP 8.1+), daha temiz kod taban\u0131 ve geli\u015ftirici deneyimini iyile\u015ftirmeye odaklan\u0131r. Drupal’\u0131n s\u00fcr\u00fcm d\u00f6ng\u00fcs\u00fc art\u0131k daha d\u00fczenli ve tahmin edilebilir hale gelmi\u015ftir, genellikle her y\u0131l veya iki y\u0131lda bir ana s\u00fcr\u00fcm yay\u0131nlan\u0131r.<\/p>\nSonu\u00e7<\/h2>\n