Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API’ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025’te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, “G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m” yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Teknolojinin geli\u015fimiyle birlikte, organizasyonlar dijital altyap\u0131lar\u0131n\u0131 daha karma\u015f\u0131k hale getiren ve bir\u00e7ok farkl\u0131 hizmeti birbirine ba\u011flayan API’leri yo\u011fun bir \u015fekilde kullanmaya ba\u015flad\u0131. Bu durum, veri transferinin ve i\u015f mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n API’ler \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir ekosistem yarat\u0131rken, ayn\u0131 zamanda siber sald\u0131rganlar i\u00e7in de yeni ve geni\u015f bir sald\u0131r\u0131 y\u00fczeyi olu\u015fturuyor. \u0130\u015fte tam da bu noktada, “G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m” (Security by Design) kavram\u0131 devreye giriyor. G\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m, bir sistemin veya uygulaman\u0131n ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn en ba\u015f\u0131ndan itibaren g\u00fcvenlik gereksinimlerinin dikkate al\u0131nmas\u0131, potansiyel zafiyetlerin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi ve bu zafiyetleri ortadan kald\u0131racak mekanizmalar\u0131n tasar\u0131ma entegre edilmesi felsefesidir.<\/p>\n
API’ler \u00f6zelinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m, API geli\u015ftirme s\u00fcrecinin her a\u015famas\u0131nda \u2013 mimari se\u00e7imlerinden kodlama pratiklerine, da\u011f\u0131t\u0131m stratejilerinden izleme ve bak\u0131m s\u00fcre\u00e7lerine kadar \u2013 g\u00fcvenli\u011fin \u00f6ncelikli bir kriter olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. Geleneksel yakla\u015f\u0131mlar genellikle bir \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirildikten sonra g\u00fcvenlik testleri yapar ve bulunan zafiyetleri yamalarla kapatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancak bu “yama” k\u00fclt\u00fcr\u00fc, hem maliyetli hem de etkisiz olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc temel tasar\u0131mda var olan bir zafiyetin sonradan giderilmesi \u00e7ok daha zordur ve genellikle ge\u00e7ici \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle sonu\u00e7lan\u0131r. Oysa API Days Paris 2025 gibi etkinliklerde de defalarca dile getirildi\u011fi gibi, g\u00fcvenlik “sonradan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemeli” (not an afterthought); aksine, bir API’nin temeli olmal\u0131d\u0131r. Bu, proaktif bir yakla\u015f\u0131m benimseyerek, olas\u0131 sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6rlerini erkenden belirlemeyi ve bunlar\u0131 daha sistemin kendisi olu\u015furken engellemeyi hedefler. Dolay\u0131s\u0131yla, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir API g\u00fcvenlik duru\u015fu i\u00e7in bu proaktif yakla\u015f\u0131m hayati \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m, organizasyonlara sadece potansiyel veri ihlallerini ve itibar kay\u0131plar\u0131n\u0131 engellemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda yasal d\u00fczenlemelere (GDPR, KVKK vb.) uyumluluk konusunda da \u00f6nemli avantajlar sa\u011flar. G\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m, bir API’nin geli\u015ftirilmesi, test edilmesi, da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi a\u015famalar\u0131nda g\u00fcvenli\u011fin her zaman \u00f6n planda tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, sald\u0131r\u0131 y\u00fczeyini minimize eder ve olas\u0131 bir ihlal durumunda zarar\u0131n boyutunu k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcr. Nihayetinde, bu felsefe sadece teknik bir gereklilik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda i\u015f s\u00fcreklili\u011fi ve m\u00fc\u015fteri g\u00fcveni a\u00e7\u0131s\u0131ndan da stratejik bir zorunluluktur. API’lerin her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla kritik i\u015f s\u00fcrecine entegre oldu\u011fu bir ortamda, bu yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemeyen \u015firketler, kendilerini ciddi risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulacakt\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcvenlik odakl\u0131 API tasar\u0131m\u0131n\u0131n en temel ad\u0131mlar\u0131ndan biri, potansiyel tehditleri hen\u00fcz tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda belirlemek ve bunlara kar\u015f\u0131 savunma mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirmektir. Bu s\u00fcre\u00e7, “Tehdit Modelleme” olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r ve bir API’nin g\u00fcvenlik duru\u015funu g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in kritik bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r. Tehdit modellemesi, geli\u015ftiricilerin ve g\u00fcvenlik uzmanlar\u0131n\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015farak API’nin nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini, hangi verilere eri\u015fti\u011fini, kimlerle ileti\u015fim kurdu\u011funu ve hangi sald\u0131r\u0131 senaryolar\u0131na maruz kalabilece\u011fini anlamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Genellikle STRIDE (Spoofing, Tampering, Repudiation, Information Disclosure, Denial of Service, Elevation of Privilege) veya DREAD gibi metodolojiler kullan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Bu modelleme, potansiyel g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 listeler, bunlar\u0131 \u00f6nceliklendirir ve her bir a\u00e7\u0131k i\u00e7in uygun kar\u015f\u0131 \u00f6nlemlerin tasarlanmas\u0131na olanak tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir API’nin hassas finansal verilere eri\u015fimi varsa, tehdit modellemesi, yetkisiz eri\u015fim, veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 ve veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ihlali gibi riskleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve bu risklere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fifreleme, eri\u015fim kontrol\u00fc ve denetim mekanizmalar\u0131n\u0131n entegre edilmesini zorunlu k\u0131lar.<\/p>\n
Tehdit modellemesinden sonra, API g\u00fcvenli\u011finin en \u00f6nemli bile\u015fenlerinden biri olan “Kimlik Do\u011frulama” (Authentication) mekanizmalar\u0131 devreye girer. Bir API’ye gelen her iste\u011fin, kimin taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu ki\u015finin yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak esast\u0131r. G\u00fcvenli API tasar\u0131m\u0131, zay\u0131f veya yetersiz kimlik do\u011frulama y\u00f6ntemlerinden ka\u00e7\u0131nmay\u0131 ve sekt\u00f6rdeki en iyi pratikleri benimsemeyi gerektirir. Modern API’lerde genellikle OAuth 2.0 ve OpenID Connect (OIDC) gibi standartlar kullan\u0131l\u0131r. OAuth 2.0, bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n bilgilerini do\u011frudan API ile payla\u015fmadan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf uygulamalar\u0131n kullan\u0131c\u0131 ad\u0131na kaynaklara eri\u015fmesine izin veren bir yetkilendirme \u00e7er\u00e7evesidir. OpenID Connect ise, OAuth 2.0 \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f, kimlik do\u011frulamaya odaklanm\u0131\u015f bir katmand\u0131r ve kullan\u0131c\u0131n\u0131n kimli\u011fini g\u00fcvenli bir \u015fekilde do\u011frulamak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu protokoller, JWT (JSON Web Tokens) kullanarak kimlik ve yetkilendirme bilgilerini ta\u015f\u0131r. JWT’ler, dijital olarak imzalanm\u0131\u015f olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015ftirilemezlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flarken, ayn\u0131 zamanda API sunucusunun her istekte veritaban\u0131na sorgu yapma y\u00fck\u00fcn\u00fc de azalt\u0131r. Ancak JWT’lerin de do\u011fru bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131, yani k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmas\u0131, g\u00fcvenli bir \u015fekilde depolanmas\u0131 ve gerekti\u011finde iptal edilebilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Pratikte, bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n bir API’ye eri\u015fim iste\u011fi a\u015fa\u011f\u0131daki ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7erebilir:<\/p>\n
Authorization<\/code> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda (Bearer<\/code> \u015femas\u0131yla) g\u00f6nderir.<\/li>\n- API Gateway veya API sunucusu, gelen JWT’yi do\u011frular (imzas\u0131n\u0131, s\u00fcresini, yay\u0131nc\u0131s\u0131n\u0131 kontrol eder) ve ge\u00e7erli ise iste\u011fi i\u015fler.<\/li>\n<\/ol>\n
\nconst express = require('express');\nconst jwt = require('jsonwebtoken');\nconst app = express();\nconst SECRET_KEY = process.env.JWT_SECRET || 'cok-gizli-anahtar'; \/\/ G\u00fc\u00e7l\u00fc ve \u00e7evre de\u011fi\u015fkeninden al\u0131nmal\u0131\n\napp.use(express.json());\n\n\/\/ Basit bir kimlik do\u011frulama u\u00e7 noktas\u0131\napp.post('\/api\/login', (req, res) => {\n const { username, password } = req.body;\n \/\/ Ger\u00e7ek bir uygulamada, burada veritaban\u0131ndan kullan\u0131c\u0131 do\u011frulamas\u0131 yap\u0131l\u0131r\n if (username === 'testuser' && password === 'testpass') {\n const token = jwt.sign({ userId: 1, role: 'admin' }, SECRET_KEY, { expiresIn: '1h' });\n return res.json({ token });\n }\n res.status(401).send('Ge\u00e7ersiz kimlik bilgileri');\n});\n\n\/\/ Korunan bir API u\u00e7 noktas\u0131\nfunction authenticateToken(req, res, next) {\n const authHeader = req.headers['authorization'];\n const token = authHeader && authHeader.split(' ')[1];\n\n if (token == null) return res.sendStatus(401); \/\/ Belirte\u00e7 yok\n\n jwt.verify(token, SECRET_KEY, (err, user) => {\n if (err) return res.sendStatus(403); \/\/ Ge\u00e7ersiz veya s\u00fcresi dolmu\u015f belirte\u00e7\n req.user = user;\n next();\n });\n}\n\napp.get('\/api\/protected', authenticateToken, (req, res) => {\n res.json({ message: Ho\u015f geldiniz, ${req.user.role} kullan\u0131c\u0131s\u0131!<\/code> });\n});\n\napp.listen(3000, () => console.log('Sunucu 3000 portunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.'));\n\n<\/pre>\n<\/code><\/p>\n
Yukar\u0131daki \u00f6rnekte, basit bir JWT tabanl\u0131 kimlik do\u011frulama mekanizmas\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131nda, bu mekanizmalar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artar ve yenileme belirte\u00e7leri (refresh tokens), oturum y\u00f6netimi ve \u00e7ok fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama (MFA) gibi ek katmanlarla g\u00fc\u00e7lendirilir. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, bu mekanizmalar\u0131n do\u011fru ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde uygulanmas\u0131, API g\u00fcvenli\u011finin temelini olu\u015fturur ve herhangi bir zafiyet, t\u00fcm sistemin g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye atabilir. Bu y\u00fczden, geli\u015ftiricilerin ve mimarlar\u0131n bu konularda g\u00fcncel kalmas\u0131 ve en iyi pratikleri takip etmesi zorunludur.<\/p>\n
Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Yetkilendirme Mekanizmalar\u0131 ve G\u00fcvenli Veri \u0130\u015fleme Nas\u0131l Sa\u011flan\u0131r?<\/h2>\n
API g\u00fcvenli\u011finde kimlik do\u011frulama kadar \u00f6nemli bir di\u011fer alan da \"Yetkilendirme\" (Authorization) ve \"Veri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\"n\u00fcn sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n kimli\u011fi do\u011fruland\u0131ktan sonra, yetkilendirme mekanizmalar\u0131 devreye girerek bu kullan\u0131c\u0131n\u0131n belirli bir kayna\u011fa veya i\u015fleme eri\u015fim izni olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder. G\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131mda, en az ayr\u0131cal\u0131k ilkesi (Principle of Least Privilege) temel al\u0131n\u0131r: Bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n veya uygulaman\u0131n, i\u015fini tamamlamak i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu minimum yetkilere sahip olmas\u0131 gerekir. Bu, potansiyel bir sald\u0131rgan\u0131n sistemde hareket etme yetene\u011fini s\u0131n\u0131rlar. Yetkilendirme, genellikle Rol Tabanl\u0131 Eri\u015fim Kontrol\u00fc (RBAC) veya Nitelik Tabanl\u0131 Eri\u015fim Kontrol\u00fc (ABAC) ile uygulan\u0131r. RBAC'de, kullan\u0131c\u0131lara belirli roller (\u00f6rne\u011fin, y\u00f6netici, okuyucu, yazar) atan\u0131r ve bu rollerin belirli kaynaklara veya eylemlere eri\u015fim izni olur. ABAC ise daha dinamiktir; eri\u015fim kararlar\u0131 kullan\u0131c\u0131n\u0131n niteliklerine (konumu, departman\u0131), kayna\u011f\u0131n niteliklerine (veri hassasiyeti) ve ortam niteliklerine (saat, IP adresi) g\u00f6re al\u0131n\u0131r. Bu y\u00f6ntemler, karma\u015f\u0131k API ekosistemlerinde esnek ve g\u00fc\u00e7l\u00fc eri\u015fim kontrol\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n
Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, API'ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla iletilen ve i\u015flenen verilerin yetkisiz bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilmedi\u011finden veya bozulmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak anlam\u0131na gelir. Bu, \u00f6zellikle hassas verilerle u\u011fra\u015fan API'ler i\u00e7in hayati bir gerekliliktir. Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli teknikler kullan\u0131l\u0131r: veri \u015fifreleme (hem aktar\u0131mda hem de bekleyen durumda), dijital imzalar ve sa\u011flam girdi do\u011frulama. Girdi do\u011frulama, API'ye gelen her verinin beklentileri kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131ndan ve potansiyel olarak k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 i\u00e7eri\u011fe sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. SQL Enjeksiyonu, XSS (Cross-Site Scripting) veya k\u00f6t\u00fc niyetli komut \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma gibi sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, yetersiz girdi do\u011frulama nedeniyle m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu nedenle, API'ler t\u00fcm gelen verileri (URL parametreleri, sorgu parametreleri, HTTP ba\u015fl\u0131klar\u0131, g\u00f6vde i\u00e7eri\u011fi) s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde do\u011frulamal\u0131 ve temizlemelidir. \u00d6rne\u011fin, bir metin alan\u0131 beklenen bir API u\u00e7 noktas\u0131na gelen bir say\u0131 veya \u00f6zel karakterler i\u00e7eren bir string, potansiyel bir sald\u0131r\u0131 g\u00f6stergesi olabilir.<\/p>\n
\n Uzman \u0130pucu: G\u00fcvenli veri i\u015fleme i\u00e7in API Gateway'ler ve Web Uygulama G\u00fcvenlik Duvarlar\u0131 (WAF) kilit rol oynar. Bu ara\u00e7lar, API u\u00e7 noktalar\u0131na gelen istekleri \u00f6nceden filtreleyerek, k\u00f6t\u00fc niyetli trafikleri bloke edebilir, h\u0131z s\u0131n\u0131rlamas\u0131 uygulayabilir ve hassas veri maskelemesi gibi ek g\u00fcvenlik katmanlar\u0131 sa\u011flayabilir. Bu, geli\u015ftiricilerin her API i\u00e7in manuel olarak bu kontrolleri uygulamas\u0131na gerek kalmadan merkezi bir g\u00fcvenlik y\u00f6netimi sunar.\n<\/div>\nBir API geli\u015ftirirken, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve yetkilendirme konusunda dikkat edilmesi gereken baz\u0131 pratik ad\u0131mlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\n- En Az Ayr\u0131cal\u0131k \u0130lkesini Uygulay\u0131n:<\/strong> Her kullan\u0131c\u0131n\u0131n veya mikroservisin yaln\u0131zca g\u00f6revi i\u00e7in gerekli minimum yetkiye sahip oldu\u011fundan emin olun.<\/li>\n
- Girdi Do\u011frulamay\u0131 Asla Es Ge\u00e7meyin:<\/strong> Kullan\u0131c\u0131dan veya ba\u015fka bir hizmetten gelen t\u00fcm verileri her zaman do\u011frulay\u0131n ve sterilize edin. \u00d6rne\u011fin, bir e-posta adresi beklenen bir alanda ge\u00e7erli bir e-posta format\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir de\u011fer kabul etmeyin.<\/li>\n
- \u00c7\u0131kt\u0131 Kodlamas\u0131n\u0131 Kullan\u0131n:<\/strong> E\u011fer API yan\u0131tlar\u0131nda kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan sa\u011flanan veriler d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa, XSS sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in bu verileri her zaman uygun \u015fekilde kodlay\u0131n (HTML encoding, URL encoding vb.).<\/li>\n
- S\u0131zma Testleri ve G\u00fcvenlik Denetimleri Yap\u0131n:<\/strong> Geli\u015ftirme ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn her a\u015famas\u0131nda API'lerinizi d\u00fczenli olarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 test edin. OWASP Top 10 API Security zafiyet listesi bu konuda iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Veri \u015eifrelemesi:<\/strong> Hassas verileri depolarken mutlaka \u015fifreleyin ve iletim s\u0131ras\u0131nda HTTPS\/TLS gibi g\u00fcvenli protokoller kullan\u0131n.<\/li>\n<\/ul>\n
Son olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mikroservis mimarilerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, hizmetler aras\u0131 ileti\u015fim g\u00fcvenli\u011fi de b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda, her bir mikroservis kendi ba\u015f\u0131na bir API gibi davran\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla yukar\u0131da bahsedilen t\u00fcm g\u00fcvenlik prensipleri bu i\u00e7 API'ler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Hizmet a\u011f\u0131 (Service Mesh) \u00e7\u00f6z\u00fcmleri (\u00f6rne\u011fin Istio, Linkerd), mikroservisler aras\u0131nda g\u00fcvenli ileti\u015fim, yetkilendirme ve izleme sa\u011flamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar sunar. Bu yakla\u015f\u0131mlarla, hem d\u0131\u015far\u0131dan gelen tehditlere kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir savunma hatt\u0131 olu\u015fturulur hem de sistem i\u00e7indeki yetkisiz yatay hareketler (lateral movement) engellenir. B\u00f6ylece, API'leriniz sadece fonksiyonel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siber sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 da diren\u00e7li hale gelir.<\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f API G\u00fcvenli\u011fi Stratejileri ve Otomasyonun Rol\u00fc<\/h2>\n
G\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimseyen kurulu\u015flar i\u00e7in ileri d\u00fczey API g\u00fcvenlik stratejileri ve otomasyon, yaln\u0131zca temel korumay\u0131 sa\u011flamakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenlik operasyonlar\u0131n\u0131n verimlili\u011fini ve \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fini de art\u0131r\u0131r. Geli\u015fen tehdit ortam\u0131nda, manuel g\u00fcvenlik kontrolleri yetersiz kal\u0131rken, otomasyon s\u00fcre\u00e7leri s\u00fcrekli ve tutarl\u0131 bir g\u00fcvenlik duru\u015fu sa\u011flaman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r. Bu, \u00f6zellikle s\u00fcrekli entegrasyon ve s\u00fcrekli da\u011f\u0131t\u0131m (CI\/CD) boru hatlar\u0131na g\u00fcvenlik testlerinin ve politikalar\u0131n\u0131n entegre edilmesiyle ba\u015flar. G\u00fcvenli Yaz\u0131l\u0131m Geli\u015ftirme Ya\u015fam D\u00f6ng\u00fcs\u00fc (SSDLC) prensipleri \u00e7er\u00e7evesinde, kod yaz\u0131l\u0131rken g\u00fcvenlik analizleri (SAST \u2013 Static Application Security Testing) yap\u0131lmal\u0131, da\u011f\u0131t\u0131m \u00f6ncesi dinamik g\u00fcvenlik testleri (DAST \u2013 Dynamic Application Security Testing) uygulanmal\u0131 ve API'lerin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrekli olarak izlenmelidir.<\/p>\n
API Gateway'ler ve Web Uygulama G\u00fcvenlik Duvarlar\u0131 (WAF'lar) gibi ara\u00e7lar, geli\u015fmi\u015f g\u00fcvenlik stratejilerinin temelini olu\u015fturur. API Gateway, gelen t\u00fcm istekler i\u00e7in tek bir giri\u015f noktas\u0131 sa\u011flayarak merkezi bir kimlik do\u011frulama, yetkilendirme, h\u0131z s\u0131n\u0131rlama (rate limiting) ve trafik denetimi yap\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131r. Bu, her bir API veya mikroservisin kendi g\u00fcvenlik mekanizmalar\u0131n\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 y\u00f6netmesi yerine, g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131n tek bir noktadan tutarl\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, k\u00f6t\u00fc niyetli bot sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in h\u0131z s\u0131n\u0131rlamas\u0131 uygulamak veya bilinen zafiyet kal\u0131plar\u0131n\u0131 (SQL Injection, XSS) tespit edip engellemek i\u00e7in WAF entegrasyonu, API Gateway \u00fczerinden kolayca yap\u0131labilir. Ayr\u0131ca, API'lerin DDoS sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 ve trafik \u015fekillendirme yetenekleri de API Gateway'ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flanabilir. Bu t\u00fcr bir merkezi y\u00f6netim, g\u00fcvenlik yamalar\u0131n\u0131 ve politikalar\u0131n\u0131 uygulamay\u0131 \u00e7ok daha basit hale getirir ve t\u00fcm API y\u00fczeyinde tutarl\u0131 bir koruma sa\u011flar.<\/p>\n
\n Uzman \u0130pucu: Zero Trust (S\u0131f\u0131r G\u00fcven) mimarisi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn da\u011f\u0131t\u0131k ve bulut tabanl\u0131 API ekosistemleri i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir stratejidir. Bu yakla\u015f\u0131m, a\u011f i\u00e7inde veya d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir kullan\u0131c\u0131ya veya cihaza otomatik olarak g\u00fcvenmemeyi, her eri\u015fim iste\u011fini do\u011frulay\u0131p yetkilendirmeyi ve en az ayr\u0131cal\u0131k ilkesini her zaman uygulamay\u0131 gerektirir. API'lerinizde Zero Trust modelini uygulamak, i\u00e7 ve d\u0131\u015f tehditlere kar\u015f\u0131 genel g\u00fcvenlik duru\u015funuzu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7lendirir.\n<\/div>\nOtomasyonun API g\u00fcvenli\u011findeki rol\u00fc, g\u00fcvenlik operasyonlar\u0131 (SecOps) s\u00fcre\u00e7lerinin entegrasyonuyla daha da belirginle\u015fir. G\u00fcvenlik olaylar\u0131n\u0131n tespiti, analizi ve yan\u0131t\u0131 i\u00e7in otomatize edilmi\u015f ara\u00e7lar ve s\u00fcre\u00e7ler, insan m\u00fcdahalesine olan ihtiyac\u0131 azalt\u0131r ve tehditlere kar\u015f\u0131 daha h\u0131zl\u0131 tepki verilmesini sa\u011flar. SIEM (Security Information and Event Management) sistemleri, API g\u00fcnl\u00fcklerini ve olay verilerini toplayarak anormallikleri tespit edebilir ve potansiyel g\u00fcvenlik ihlallerini g\u00f6sterebilir. Makine \u00f6\u011frenimi algoritmalar\u0131, normal API trafik modellerinden sapmalar\u0131 belirleyerek yeni veya bilinmeyen sald\u0131r\u0131 t\u00fcrlerini dahi tespit etme potansiyeline sahiptir. S\u00fcrekli izleme ve otomatize edilmi\u015f yan\u0131t sistemleri (\u00f6rne\u011fin, bir anormallik tespit edildi\u011finde API eri\u015fimini otomatik olarak engelleme), proaktif g\u00fcvenlik duru\u015funu g\u00fc\u00e7lendirir. Ayr\u0131ca, g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131n kod olarak tan\u0131mlanmas\u0131 (Policy as Code) ve CI\/CD pipeline'lar\u0131na entegre edilmesi, g\u00fcvenlik kontrollerinin tutarl\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 ve manuel hatalar\u0131n \u00f6nlenmesini sa\u011flar. Bu, geli\u015ftiricilerin g\u00fcvenlik sorumluluklar\u0131n\u0131 daha erken a\u015famada \u00fcstlenmesine (shift-left security) yard\u0131mc\u0131 olur ve g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 hen\u00fcz \u00fcretime ula\u015fmadan tespit edilip d\u00fczeltilmesini sa\u011flar. \u00d6zetle, geli\u015fmi\u015f API g\u00fcvenli\u011fi, hem g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojik ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 hem de g\u00fcvenlik s\u00fcre\u00e7lerinin u\u00e7tan uca otomasyonunu gerektiren \u00e7ok katmanl\u0131 bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n
Vaka Analizi: AlphaTech'in G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m Yolculu\u011fu<\/h2>\n
Finansal teknoloji alan\u0131nda h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen AlphaTech, mikroservis tabanl\u0131 yeni nesil bir bankac\u0131l\u0131k platformu geli\u015ftirmeye karar verdi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, geli\u015ftirme ekipleri h\u0131zl\u0131 teslimata odaklanm\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik konusunu genellikle projenin son a\u015famalar\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, API Days Paris 2025'ten ilham alan ve sekt\u00f6rdeki artan g\u00fcvenlik ihlalleri trendini g\u00f6zlemleyen \u015firketin yeni Siber G\u00fcvenlik Direkt\u00f6r\u00fc Ay\u015fe Han\u0131m, \"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kritik oldu\u011funu vurgulad\u0131. Ay\u015fe Han\u0131m, ilk olarak, t\u00fcm geli\u015ftirme ekibine y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir tehdit modelleme e\u011fitimi d\u00fczenledi. Bu e\u011fitimlerde, her bir mikroservisin ve API'nin olas\u0131 sald\u0131r\u0131 y\u00fczeyleri, veri ak\u0131\u015flar\u0131 ve potansiyel zafiyetler STRIDE metodolojisi kullan\u0131larak analiz edildi. Bu s\u00fcre\u00e7te, \u00f6zellikle \u00f6deme i\u015flemleri ve m\u00fc\u015fteri verileri gibi hassas alanlarda yetkisiz eri\u015fim ve veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 risklerinin y\u00fcksek oldu\u011fu belirlendi.<\/p>\n
Tehdit modellemesi sonu\u00e7lar\u0131na dayanarak, AlphaTech mevcut kimlik do\u011frulama ve yetkilendirme mekanizmalar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirme karar\u0131 ald\u0131. Eski, temel API anahtar\u0131 (API Key) tabanl\u0131 sistemden vazge\u00e7ilerek, OAuth 2.0 ve OpenID Connect standartlar\u0131na ge\u00e7i\u015f yap\u0131ld\u0131. Her API \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 i\u00e7in k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc JWT belirte\u00e7leri kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131 ve bu belirte\u00e7lerin g\u00fcvenli bir \u015fekilde olu\u015fturulmas\u0131, depolanmas\u0131 ve do\u011frulanmas\u0131 i\u00e7in merkezi bir yetkilendirme sunucusu kuruldu. En az ayr\u0131cal\u0131k ilkesi gere\u011fi, her bir API'nin eri\u015fim kontrol listeleri (ACL) ve RBAC\/ABAC modelleri titizlikle tan\u0131mland\u0131. \u00d6rne\u011fin, bir \"m\u00fc\u015fteri hizmetleri\" rol\u00fcndeki kullan\u0131c\u0131n\u0131n sadece kendi m\u00fc\u015fterisinin temel bilgilerine eri\u015febilece\u011fi, ancak finansal i\u015flem ge\u00e7mi\u015fini de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fi garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131.<\/p>\n
Veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc konusunda ise, t\u00fcm hassas veri ak\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7in u\u00e7tan uca \u015fifreleme (HTTPS\/TLS) zorunlu hale getirildi. Veritaban\u0131nda depolanan m\u00fc\u015fteri bilgileri ve finansal i\u015flem detaylar\u0131 i\u00e7in \"bekleyen veri \u015fifrelemesi\" (encryption at rest) uyguland\u0131. Ayr\u0131ca, API'ye gelen t\u00fcm girdiler i\u00e7in kat\u0131 do\u011frulama kurallar\u0131 tan\u0131mland\u0131 ve bu kurallar otomatik testlerle s\u00fcrekli olarak denetlendi. CI\/CD boru hatlar\u0131na SAST ve DAST ara\u00e7lar\u0131 entegre edildi. SAST, kod hen\u00fcz yaz\u0131m a\u015famas\u0131ndayken olas\u0131 g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 (\u00f6rne\u011fin, zay\u0131f \u015fifreleme algoritmalar\u0131 veya potansiyel SQL enjeksiyon zafiyetleri) tespit ederken, DAST ara\u00e7lar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131mdan \u00f6nce API'leri dinamik olarak test ederek \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 zafiyetlerini (\u00f6rne\u011fin, yanl\u0131\u015f yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f yetkilendirme) ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu otomasyon sayesinde, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn erken a\u015famalar\u0131nda yakalanmas\u0131 sa\u011fland\u0131, bu da d\u00fczeltme maliyetlerini ve riskleri \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
\n\n\nUygulanan G\u00fcvenlik Prensibi<\/th>\n \u00d6nceki Durum<\/th>\n Mevcut Durum (G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m Sonras\u0131)<\/th>\n Fayda<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n\nKimlik Do\u011frulama<\/td>\n Basit API Anahtarlar\u0131<\/td>\n OAuth 2.0 & OpenID Connect (JWT ile)<\/td>\n Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc kimlik do\u011frulama, belirte\u00e7 y\u00f6netimi, standart uyumluluk<\/td>\n<\/tr>\n \nYetkilendirme<\/td>\n Ad-hoc\/Yetersiz<\/td>\n RBAC & ABAC (En Az Ayr\u0131cal\u0131k)<\/td>\n Hassas eri\u015fim kontrol\u00fc, yetkisiz eri\u015fim riski azalmas\u0131<\/td>\n<\/tr>\n \nVeri B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/td>\n Yetersiz Girdi Do\u011frulama<\/td>\n Kat\u0131 Girdi Do\u011frulama, U\u00e7tan Uca \u015eifreleme<\/td>\n SQL Enjeksiyonu, XSS gibi sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 koruma, veri gizlili\u011fi<\/td>\n<\/tr>\n \nG\u00fcvenlik Testleri<\/td>\n Manuel ve Sonradan<\/td>\n SAST & DAST (CI\/CD entegrasyonu)<\/td>\n Erken zafiyet tespiti, otomatik ve s\u00fcrekli g\u00fcvenlik denetimi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\nSonu\u00e7 olarak, AlphaTech'in g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m yolculu\u011fu, k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde etmesini sa\u011flad\u0131. \u00dcretime giden g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 %70 oran\u0131nda azald\u0131, siber g\u00fcvenlik denetimlerinden ba\u015far\u0131yla ge\u00e7ildi ve m\u00fc\u015fteri g\u00fcveni \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. Bu vaka analizi, API Days Paris 2025'in de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, g\u00fcvenli\u011fin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne entegre edilmesinin sadece teknik bir gereklilik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda i\u015f de\u011feri yaratan stratejik bir karar oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7: API'lerde G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m Neden Vazge\u00e7ilmez?<\/h2>\n
API'ler, modern dijital ekosistemlerin temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131d\u0131r ve bu nedenle onlar\u0131n g\u00fcvenli\u011fi, herhangi bir kurulu\u015f i\u00e7in mutlak bir \u00f6ncelik olmal\u0131d\u0131r. API Days Paris 2025'te de tekrar tekrar vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, \"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\" yakla\u015f\u0131m\u0131, API geli\u015ftirme s\u00fcrecinin her a\u015famas\u0131na g\u00fcvenli\u011fi dahil ederek, potansiyel tehditleri erkenden tespit etmeyi ve sistemin temelden sa\u011flam olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 hedefler. Bu, geleneksel \"sonradan yamalama\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fcksek maliyetleri, itibar kay\u0131plar\u0131n\u0131 ve yasal riskleri ortadan kald\u0131ran proaktif bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n
Makale boyunca ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m, tehdit modellemesinden ba\u015flayarak, g\u00fc\u00e7l\u00fc kimlik do\u011frulama ve yetkilendirme mekanizmalar\u0131n\u0131n entegrasyonuna, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flayan kat\u0131 girdi do\u011frulama ve \u015fifreleme uygulamalar\u0131na ve nihayetinde s\u00fcrekli g\u00fcvenlik testleri ile otomasyonun g\u00fcc\u00fcnden yararlanmaya kadar geni\u015f bir yelpazeyi kapsar. AlphaTech'in vaka analizi, bu prensiplerin ger\u00e7ek d\u00fcnyada nas\u0131l somut faydalar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir kurulu\u015fun g\u00fcvenlik duru\u015funu k\u00f6kten nas\u0131l iyile\u015ftirebilece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymu\u015ftur. Mikroservis mimarilerinin ve bulut bili\u015fimin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, API g\u00fcvenli\u011finin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 artmakta ve bu da \"S\u0131f\u0131r G\u00fcven\" (Zero Trust) gibi daha kat\u0131 g\u00fcvenlik modellerini benimsemeyi zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, API'lerde g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m, sadece bir teknik uygulama de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir kurum k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve stratejik bir i\u015f gereklili\u011fidir. Gelece\u011fin dijital d\u00fcnyas\u0131nda rekabet edebilmek ve g\u00fcvenilir hizmetler sunabilmek i\u00e7in bu yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemek, ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular<\/h3>\n
1. G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m uygulamak maliyetli midir?<\/strong>
\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta daha fazla zaman ve kaynak yat\u0131r\u0131m\u0131 gerektirse de, uzun vadede g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcretimde tespit edilip d\u00fczeltilmesi veya bir siber sald\u0131r\u0131 sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan maliyetlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha ekonomiktir. Erken a\u015famada g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek, \u00e7ok daha az maliyetli ve etkilidir. Ayr\u0131ca, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvenlik duru\u015fu m\u00fc\u015fteri g\u00fcvenini art\u0131r\u0131r ve yasal uyumluluk maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n2. Mevcut API'lerime g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m\u0131 nas\u0131l uygulayabilirim?<\/strong>
\nMevcut API'ler i\u00e7in de g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m prensipleri uygulanabilir ancak bu, genellikle daha fazla \u00e7aba gerektirir. \u00d6ncelikle mevcut API'lerinizin kapsaml\u0131 bir g\u00fcvenlik denetiminden (penetrasyon testi, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 taramalar\u0131) ge\u00e7irilmesi ve tehdit modellemesi yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ard\u0131ndan, en kritik zafiyetleri gidermek i\u00e7in bir yol haritas\u0131 olu\u015fturulmal\u0131 ve kademeli olarak yeni g\u00fcvenlik kontrolleri (kimlik do\u011frulama, yetkilendirme, girdi do\u011frulama) entegre edilmelidir. API Gateway gibi merkezi g\u00fcvenlik \u00e7\u00f6z\u00fcmleri bu ge\u00e7i\u015fi kolayla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n3. API'lerdeki g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 genellikle hangi kategorilere girer?<\/strong>
\nAPI'lerdeki yayg\u0131n g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 genellikle OWASP Top 10 API Security listesinde \u00f6zetlenmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda yetersiz yetkilendirme (Broken Object Level Authorization, Broken Function Level Authorization), zay\u0131f kimlik do\u011frulama, yetersiz kaynak ve h\u0131z s\u0131n\u0131rlamas\u0131, g\u00fcvenlik miskonfig\u00fcrasyonlar\u0131, enjeksiyon sald\u0131r\u0131lar\u0131 (SQL Injection, XSS), uygunsuz varl\u0131k y\u00f6netimi ve yetersiz g\u00fcnl\u00fc\u011fe kaydetme\/izleme yer al\u0131r. Bu zafiyetler, API tasar\u0131m\u0131nda ve implementasyonunda yap\u0131lan temel hatalardan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n4. Geli\u015ftiricilerin g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131mda rol\u00fc nedir?<\/strong>
\nGeli\u015ftiriciler, g\u00fcvenlik odakl\u0131 tasar\u0131m\u0131n temel ta\u015f\u0131d\u0131r. G\u00fcvenli kod yazma pratiklerini benimsemek, tehdit modelleme s\u00fcre\u00e7lerine aktif olarak kat\u0131lmak, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 erken a\u015famada tespit etmek ve d\u00fczeltmek, g\u00fcvenlik testlerini otomatize etmek ve s\u00fcrekli \u00f6\u011frenmek, geli\u015ftiricilerin ba\u015fl\u0131ca sorumluluklar\u0131d\u0131r. G\u00fcvenlik, yaln\u0131zca g\u00fcvenlik ekibinin de\u011fil, t\u00fcm geli\u015ftirme ekibinin ortak sorumlulu\u011fudur.<\/p>\n<\/body><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API’ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline…","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-36293","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"\n
API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, "G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, "G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-12T17:00:54+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"API G\u00fcnleri Paris 2025’ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?\",\"datePublished\":\"2025-12-12T17:00:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\"},\"wordCount\":4094,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\",\"name\":\"API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-12-12T17:00:54+00:00\",\"description\":\"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, \\\"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\\\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"API G\u00fcnleri Paris 2025’ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?","description":"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, \"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?","og_description":"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, \"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-12-12T17:00:54+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"21 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"API G\u00fcnleri Paris 2025’ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?","datePublished":"2025-12-12T17:00:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/"},"wordCount":4094,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/","name":"API G\u00fcnleri Paris 2025'ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-12-12T17:00:54+00:00","description":"Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn h\u0131z kesmedi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, uygulamalar aras\u0131 ileti\u015fimin temelini olu\u015fturan API'ler, i\u015f s\u00fcre\u00e7lerimizin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ancak bu yayg\u0131nla\u015fma, beraberinde ciddi g\u00fcvenlik risklerini de getiriyor. API Days Paris 2025'te de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, g\u00fcvenlik art\u0131k sonradan eklenen bir \u00f6zellik de\u011fil, tasar\u0131m s\u00fcrecinin ayr\u0131lmaz bir bile\u015feni olmal\u0131. Bu makalede, \"G\u00fcvenlik Odakl\u0131 Tasar\u0131m\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n API d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00f6nemini, temel prensiplerini ve pratik uygulama y\u00f6ntemlerini ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/api-gunleri-paris-2025ten-dersler-guvenlik-odakli-api-tasarimi-neden-onemli\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"API G\u00fcnleri Paris 2025’ten Dersler: G\u00fcvenlik Odakl\u0131 API Tasar\u0131m\u0131 Neden \u00d6nemli?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36293"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36293\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}