Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.<\/p>\n
Geleneksel b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli yaz\u0131l\u0131m sistemleri, genellikle tek bir kod taban\u0131nda toplanm\u0131\u015f, s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 bile\u015fenlerden olu\u015fan monolitik yap\u0131lar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Bu yap\u0131lar, ba\u015flang\u0131\u00e7ta basitlik ve kolay da\u011f\u0131t\u0131m avantajlar\u0131 sunsa da, zamanla b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e ve karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131k\u00e7a ciddi sorunlar yaratmaya ba\u015flar. \u00d6zellikle s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen pazar ko\u015fullar\u0131nda, yeni \u00f6zellikler eklemek, mevcutlar\u0131 g\u00fcncellemek veya hatalar\u0131 gidermek \u00e7ok zorlu bir s\u00fcre\u00e7 haline gelir. Bir mod\u00fclde yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik bile t\u00fcm sistemin yeniden derlenip da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirebilir, bu da geli\u015ftirme d\u00f6ng\u00fclerini uzat\u0131r ve olas\u0131 riskleri art\u0131r\u0131r. Geli\u015ftirici ekipleri, t\u00fcm kod taban\u0131n\u0131 anlamak ve y\u00f6netmek zorunda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in verimlilik kayb\u0131 ya\u015far ve inovasyon h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fer.<\/p>\n
Bu zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda, yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131 mikroservis mimarisine y\u00f6nelmi\u015ftir. Mikroservisler, uygulaman\u0131n i\u015flevselli\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fck, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve kendi kendini y\u00f6netebilen servis birimlerine b\u00f6lme yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Her servis, belirli bir i\u015f alan\u0131ndan sorumludur ve kendi veri taban\u0131na sahip olabilir. Bu yap\u0131, geli\u015ftiricilerin daha k\u00fc\u00e7\u00fck kod tabanlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak geli\u015ftirme h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ve ekiplerin daha \u00f6zerk hareket etmesine olanak tan\u0131r. Bir servis ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funda, di\u011fer servislerin \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesi sayesinde sistemin genel dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 artar. En \u00f6nemlisi, her mikroservis kendi teknolojisiyle (dil, framework, veritaban\u0131) geli\u015ftirilebilir, bu da ekiplere en uygun ara\u00e7lar\u0131 se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sunar. Bu esneklik, \u00f6zellikle farkl\u0131 performans gereksinimleri olan veya farkl\u0131 veri yap\u0131lar\u0131na ihtiya\u00e7 duyan b\u00f6l\u00fcmlerde b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flar.<\/p>\n
\u00d6zellikle olgunla\u015fm\u0131\u015f ekosistemlerde, t\u00fcm bir monolitik yap\u0131y\u0131 bir anda mikroservislere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, genellikle hem \u00e7ok riskli hem de maliyetli bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu durumda, \u201cstratejik ayr\u0131\u015ft\u0131rma\u201d veya \u201cstrangler fig\u201d paterni devreye girer. Bu patern, mevcut monolite dokunmadan, yeni i\u015flevselli\u011fi veya en kritik\/performans odakl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 yava\u015f yava\u015f yeni mikroservislere ta\u015f\u0131yarak sistemin modernle\u015fmesini sa\u011flar. Bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisler b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc salt okunur servisler, veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi karma\u015f\u0131k yazma operasyonlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluklar\u0131 genellikle bar\u0131nd\u0131rmazlar. Bu da onlar\u0131, monolit i\u00e7indeki raporlama, \u00fcr\u00fcn listeleme, kullan\u0131c\u0131 profili g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme gibi y\u00fcksek performans gerektiren ancak veri de\u011fi\u015fiklikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck riskli alanlar i\u00e7in ideal adaylar yapar. Bir e-ticaret sitesinde \u00fcr\u00fcn katalog bilgisi okuma veya bir sosyal medya uygulamas\u0131nda ana sayfa ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sunma gibi senaryolar, salt okunur mikroservislerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc en iyi \u015fekilde g\u00f6sterir. Bu servisler, yo\u011fun trafik alt\u0131nda bile h\u0131zl\u0131 yan\u0131t s\u00fcreleri sunarak kullan\u0131c\u0131 deneyimini do\u011frudan iyile\u015ftirebilir ve mevcut sistem \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltabilir.<\/p>\n
Temiz Mimari (Clean Architecture), Robert C. Martin (Uncle Bob) taraf\u0131ndan pop\u00fclerle\u015ftirilen, yaz\u0131l\u0131m sistemlerini ba\u011f\u0131ms\u0131z katmanlara ay\u0131rma prensibine dayanan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Temel amac\u0131, i\u015f mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 (domain logic) d\u0131\u015f etkenlerden (UI, veritaban\u0131, frameworkler) izole ederek, daha test edilebilir, bak\u0131m\u0131 kolay ve esnek sistemler olu\u015fturmakt\u0131r. Bu mimari, sistemin merkezine i\u015f kurallar\u0131n\u0131 koyar ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n her zaman d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru akmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Yani, d\u0131\u015f katmanlar i\u00e7 katmanlara ba\u011fl\u0131d\u0131r, ancak i\u00e7 katmanlar d\u0131\u015f katmanlardan haberdar de\u011fildir. Bu sayede, \u00f6rne\u011fin veritaban\u0131 teknolojisini de\u011fi\u015ftirmek istedi\u011finizde, i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 katman\u0131n\u0131zda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yapman\u0131za gerek kalmaz, sadece veritaban\u0131 soyutlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayan katman\u0131 g\u00fcncellemeniz yeterli olur. Bu, sistemin uzun vadeli s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ve adaptasyonu i\u00e7in kritik bir \u00f6zelliktir.<\/p>\n
Temiz Mimari genellikle \u015fu katmanlar\u0131 i\u00e7erir:<\/p>\n
Product<\/code> veya Customer<\/code>) i\u00e7erir. Bu katman herhangi bir \u00e7er\u00e7eveden, veritaban\u0131ndan veya kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcnden tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r.<\/li>\n- Kullan\u0131m Durumlar\u0131 (Use Cases\/Application):<\/strong> Varl\u0131klarla etkile\u015fime girerek belirli i\u015f ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n veya di\u011fer sistemlerin uygulamayla nas\u0131l etkile\u015fim kuraca\u011f\u0131n\u0131 belirler. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn detay\u0131n\u0131 alma (
GetProductDetailUseCase<\/code>) veya bir sipari\u015f listesini filtreleme (GetOrderListUseCase<\/code>) gibi senaryolar burada yer al\u0131r. Bu katman, d\u0131\u015f d\u00fcnyadan gelen veriyi al\u0131r, i\u015f kurallar\u0131n\u0131 uygular ve sonucu d\u0131\u015f d\u00fcnyaya geri g\u00f6nderir.<\/li>\n- Aray\u00fcz Adapt\u00f6rleri (Interface Adapters):<\/strong> Kullan\u0131m durumlar\u0131 ile d\u0131\u015f d\u00fcnya aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 sa\u011flar. Bu katman, veri taban\u0131 eri\u015fimini, web API’lerini, UI’y\u0131 ve d\u0131\u015f servisleri i\u00e7erir. \u00d6rne\u011fin, bir web API’si i\u00e7in controller’lar, bir veritaban\u0131 i\u00e7in ORM entegrasyonu (repository implementasyonlar\u0131) veya bir mesaj kuyru\u011fu entegrasyonu burada bulunur. Bu katman, i\u00e7 katmanlardaki veri modellerini d\u0131\u015f katmanlara uygun DTO’lara (Data Transfer Objects) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekten sorumludur.<\/li>\n
- \u00c7er\u00e7eveler ve S\u00fcr\u00fcc\u00fcler (Frameworks & Drivers\/Infrastructure):<\/strong> En d\u0131\u015ftaki katmand\u0131r. Veritaban\u0131, web framework’\u00fc, cihaz aray\u00fczleri gibi somut implementasyonlar\u0131 i\u00e7erir. \u0130\u00e7 katmanlar bu d\u0131\u015f katmanlardan haberdar de\u011fildir, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u00f6n\u00fc her zaman i\u00e7e do\u011frudur.<\/li>\n<\/ol>\n
Peki, bu prensipler salt okunur mikroservislerde nas\u0131l uygulan\u0131r? Salt okunur servislerde, i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 genellikle daha basittir \u00e7\u00fcnk\u00fc karma\u015f\u0131k veri de\u011fi\u015fiklikleri ve i\u015flemsel tutarl\u0131l\u0131k (transactional consistency) gereksinimleri genellikle yoktur. Bu, Temiz Mimariyi uygulamay\u0131 daha da kolayla\u015ft\u0131rabilir:<\/p>\n
\n- Varl\u0131klar (Domain):<\/strong> Verilerin temel yap\u0131s\u0131n\u0131 ve belki de baz\u0131 basit do\u011frulama kurallar\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. \u00d6rne\u011fin,
ProductId<\/code>‘nin pozitif bir say\u0131 olmas\u0131 gibi.<\/li>\n- Kullan\u0131m Durumlar\u0131 (Application):<\/strong> Veri okuma operasyonlar\u0131n\u0131 (\u00f6rne\u011fin,
GetProductByIdQuery<\/code> veya SearchProductsQuery<\/code>) tan\u0131mlar. Bu kullan\u0131m durumlar\u0131, gerekli veri filizlemesini (hydration) veya toplamas\u0131n\u0131 (aggregation) y\u00f6netir ve nihai sonucu d\u00f6ner.<\/li>\n- Aray\u00fcz Adapt\u00f6rleri (Interface Adapters):<\/strong> Bir API Controller’\u0131, gelen HTTP iste\u011fini bir
GetProductByIdQuery<\/code>‘ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, bu sorguyu ilgili QueryHandler<\/code>‘a g\u00f6nderir ve d\u00f6nen domain varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 uygun bir DTO’ya \u00e7evirerek HTTP yan\u0131t\u0131 olarak geri d\u00f6ner. Repository aray\u00fczlerinin implementasyonlar\u0131 da burada yer al\u0131r, bu implementasyonlar bir SQL veritaban\u0131ndan, NoSQL veritaban\u0131ndan veya hatta bir cache’ten veri \u00e7ekebilir.<\/li>\n- \u00c7er\u00e7eveler ve S\u00fcr\u00fcc\u00fcler (Infrastructure):<\/strong> Veritaban\u0131 s\u00fcr\u00fcc\u00fcleri, web sunucusu (\u00f6rne\u011fin ASP.NET Core veya Spring Boot), mesaj kuyru\u011fu istemcileri gibi somut teknolojiler burada yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n
Temiz Mimarinin salt okunur servislerdeki en b\u00fcy\u00fck avantajlar\u0131ndan biri, veritaban\u0131 eri\u015fim mekanizmas\u0131n\u0131 kolayca de\u011fi\u015ftirebilme yetene\u011fidir. \u00d6rne\u011fin, ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir SQL veritaban\u0131 kullan\u0131rken, performans sorunlar\u0131 nedeniyle Redis Cache veya Elasticsearch gibi daha h\u0131zl\u0131 bir veri deposuna ge\u00e7i\u015f yapman\u0131z gerekirse, Temiz Mimari sayesinde sadece Aray\u00fcz Adapt\u00f6rleri katman\u0131ndaki Repository implementasyonunu de\u011fi\u015ftirmeniz yeterli olur. \u0130\u015f kurallar\u0131n\u0131z (Kullan\u0131m Durumlar\u0131) ve veri modelleriniz (Varl\u0131klar) bu de\u011fi\u015fiklikten etkilenmez. Bu, ge\u00e7i\u015fin \u00e7ok daha az maliyetli ve riskli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca, her bir kullan\u0131m durumunun ayr\u0131 ayr\u0131 test edilebilir olmas\u0131, salt okunur servislerin do\u011fru ve h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan emin olmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Bu ayr\u0131m, \u00f6zellikle performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik olan okuma operasyonlar\u0131nda, veritaban\u0131 eri\u015fim detaylar\u0131n\u0131n i\u015f mant\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131r. Uygulaman\u0131n merkezi i\u015f kurallar\u0131n\u0131 koruyarak, d\u0131\u015far\u0131daki depolama mekanizmalar\u0131n\u0131 veya API formatlar\u0131n\u0131 performans\u0131 art\u0131rmak amac\u0131yla rahatl\u0131kla de\u011fi\u015ftirebiliriz. Bu esneklik, gelecekteki \u00f6l\u00e7eklendirme ve optimizasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in sa\u011flam bir temel olu\u015fturur.<\/p>\n
Temiz Mimari Katmanlar\u0131: Domain’den UI’a Veri Ak\u0131\u015f\u0131 Nas\u0131l Olmal\u0131?<\/h3>\n
Temiz Mimaride veri ak\u0131\u015f\u0131, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k kural\u0131na uygun olarak genellikle d\u0131\u015f katmanlardan i\u00e7 katmanlara do\u011fru ba\u015flar, ancak i\u015flendikten sonra sonu\u00e7lar tekrar d\u0131\u015f katmanlara do\u011fru geri d\u00f6ner. Salt okunur mikroservisler \u00f6zelinde bu ak\u0131\u015f\u0131 inceleyelim:<\/p>\n
\n- D\u0131\u015f Katman (Sunum \/ Infrastructure): \u0130stek Ba\u015flang\u0131c\u0131<\/strong>\n
\n- Bir kullan\u0131c\u0131 veya ba\u015fka bir servis, mikroservisin API’sine bir HTTP iste\u011fi g\u00f6nderir (\u00f6rne\u011fin,
GET \/products\/{id}<\/code>).<\/li>\n- Bu istek, Sunum katman\u0131ndaki bir Controller (\u00f6rne\u011fin, bir ASP.NET Core Controller) taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/li>\n
- Controller, gelen iste\u011fin URL parametrelerini veya sorgu dizesini ayr\u0131\u015ft\u0131rarak bir Girdi DTO’su (Input DTO)<\/strong> olu\u015fturur. Bu DTO, iste\u011fin gerektirdi\u011fi parametreleri (\u00f6rne\u011fin,
ProductId<\/code>) i\u00e7erir ve genellikle iste\u011fe \u00f6zg\u00fcd\u00fcr.<\/li>\n\n\/\/ Controller \u00f6rne\u011fi (Interface Adapters katman\u0131)\n[ApiController]\n[Route(\"api\/[controller]\")]\npublic class ProductsController : ControllerBase\n{\n private readonly IGetProductDetailQueryHandler _handler;\n\n public ProductsController(IGetProductDetailQueryHandler handler)\n {\n _handler = handler;\n }\n\n [HttpGet(\"{id}\")]\n public async Task GetProductDetail(Guid id)\n {\n var query = new GetProductDetailQuery { ProductId = id };\n var result = await _handler.Handle(query);\n if (result == null)\n {\n return NotFound();\n }\n \/\/ Domain modelini veya uygulama modelini DTO'ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\n var productDto = new ProductDetailDto \n { \n Id = result.Id, \n Name = result.Name, \n Description = result.Description,\n Price = result.Price,\n ImageUrl = result.ImageUrl\n };\n return Ok(productDto);\n }\n}\n <\/pre>\n<\/code>\n <\/ul>\n<\/li>\n
- Uygulama Katman\u0131 (Application): \u0130\u015fleme ve \u0130\u015f Kurallar\u0131<\/strong>\n
\n- Controller, olu\u015fturdu\u011fu Girdi DTO'sunu veya ilgili Query nesnesini Uygulama katman\u0131ndaki bir Query Handler<\/strong>'a (veya bir Use Case'e) iletir. Query Handler, uygulaman\u0131n belirli bir okuma i\u015flevini ger\u00e7ekle\u015ftirmekten sorumludur.<\/li>\n
- Query Handler, i\u015f ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netir:\n
\n- Gerekirse validasyon yapar (\u00f6rne\u011fin,
ProductId<\/code>'nin ge\u00e7erli bir formatta olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder).<\/li>\n- Domain katman\u0131ndaki varl\u0131klar\u0131 veya Repository aray\u00fczlerini kullanarak verilere eri\u015fir. Bu noktada Query Handler, Repository'nin somut implementasyonunu bilmez, sadece aray\u00fcz\u00fc \u00fczerinden konu\u015fur.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n
\n\/\/ QueryHandler \u00f6rne\u011fi (Application katman\u0131)\npublic class GetProductDetailQueryHandler : IGetProductDetailQueryHandler\n{\n private readonly IProductRepository _productRepository;\n\n public GetProductDetailQueryHandler(IProductRepository productRepository)\n {\n _productRepository = productRepository;\n }\n\n public async Task Handle(GetProductDetailQuery query)\n {\n \/\/ Temel validasyonlar yap\u0131labilir\n if (query.ProductId == Guid.Empty)\n {\n throw new ArgumentException(\"Product ID cannot be empty.\");\n }\n \/\/ Repository \u00fczerinden veri al\u0131n\u0131r\n var product = await _productRepository.GetByIdAsync(query.ProductId);\n \/\/ \u0130htiya\u00e7 duyulursa burada ek i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 veya veri zenginle\u015ftirme yap\u0131labilir\n return product;\n }\n}\n <\/pre>\n<\/code>\n <\/ul>\n<\/li>\n
- Domain Katman\u0131 (Entities): Temel \u0130\u015f Varl\u0131klar\u0131<\/strong>\n
\n- Query Handler, Repository aray\u00fcz\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Domain katman\u0131ndaki Varl\u0131klara (Entities)<\/strong> eri\u015fir. Domain katman\u0131 sadece saf i\u015f varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n temel davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 (salt okunur servislerde genellikle veri yap\u0131s\u0131n\u0131) i\u00e7erir. Veritaban\u0131 detaylar\u0131 burada bilinmez.<\/li>\n
\n\/\/ Product Varl\u0131\u011f\u0131 (Domain katman\u0131)\npublic class Product\n{\n public Guid Id { get; init; }\n public string Name { get; init; }\n public string Description { get; init; }\n public decimal Price { get; init; }\n public string ImageUrl { get; init; }\n\n \/\/ \u00dcr\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eden basit bir i\u015f kural\u0131\n public bool IsValid() => Id != Guid.Empty && !string.IsNullOrWhiteSpace(Name) && Price > 0;\n}\n <\/pre>\n<\/code>\n <\/ul>\n<\/li>\n
- Altyap\u0131 Katman\u0131 (Infrastructure): Veri Eri\u015fimi<\/strong>\n
\n- Query Handler'\u0131n \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Repository aray\u00fcz\u00fcn\u00fcn somut implementasyonu Altyap\u0131 katman\u0131nda yer al\u0131r (\u00f6rne\u011fin,
EfCoreProductRepository<\/code>). Bu implementasyon, as\u0131l veritaban\u0131na veya harici bir veri kayna\u011f\u0131na (\u00f6rne\u011fin, Redis Cache, Elasticsearch) eri\u015fimden sorumludur.<\/li>\n- Bu katman, veriyi depolar\u0131ndan okur ve bunu Domain katman\u0131n\u0131n anlayabilece\u011fi Varl\u0131k nesnelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/li>\n
\n\/\/ IProductRepository aray\u00fcz\u00fc (Application katman\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc Application Domain katman\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r)\npublic interface IProductRepository\n{\n Task GetByIdAsync(Guid id);\n Task> SearchAsync(string query, int page, int pageSize);\n}\n\n\/\/ EfCoreProductRepository implementasyonu (Infrastructure katman\u0131)\npublic class EfCoreProductRepository : IProductRepository\n{\n private readonly ProductDbContext _context;\n\n public EfCoreProductRepository(ProductDbContext context)\n {\n _context = context;\n }\n\n public async Task GetByIdAsync(Guid id)\n {\n \/\/ Veritaban\u0131ndan ProductDbModel'i \u00e7eker\n var dbModel = await _context.Products.AsNoTracking().FirstOrDefaultAsync(p => p.Id == id);\n if (dbModel == null) return null;\n\n \/\/ DbModel'den Domain Varl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yapar\n return new Product\n {\n Id = dbModel.Id,\n Name = dbModel.Name,\n Description = dbModel.Description,\n Price = dbModel.Price,\n ImageUrl = dbModel.ImageUrl\n };\n }\n \/\/ Di\u011fer repository metotlar\u0131...\n}\n <\/pre>\n<\/code>\n <\/ul>\n<\/li>\n
- Veri Geri Ak\u0131\u015f\u0131 ve \u00c7\u0131kt\u0131 (Output):<\/strong>\n
\n- Altyap\u0131 katman\u0131, okunan veriyi Domain Varl\u0131klar\u0131 olarak Uygulama katman\u0131na geri d\u00f6ner.<\/li>\n
- Uygulama katman\u0131ndaki Query Handler, bu Domain Varl\u0131klar\u0131n\u0131 al\u0131r, gerekli son i\u015flemleri yapar ve genellikle tekrar Domain Varl\u0131klar\u0131 olarak Controller'a geri d\u00f6ner.<\/li>\n
- Controller (Sunum katman\u0131), ald\u0131\u011f\u0131 Domain Varl\u0131klar\u0131n\u0131 istemciye \u00f6zel bir \u00c7\u0131kt\u0131 DTO'suna (Output DTO)<\/strong> d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Bu DTO, istemcinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu format ve bilgiyi i\u00e7erir ve gereksiz detaylar\u0131 gizler.<\/li>\n
- Son olarak, Controller bu \u00c7\u0131kt\u0131 DTO'sunu HTTP yan\u0131t\u0131 olarak istemciye g\u00f6nderir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n
Bu kademeli ak\u0131\u015f, her katman\u0131n kendi sorumlulu\u011funa odaklanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve sistemin par\u00e7alar\u0131n\u0131 daha kolay de\u011fi\u015ftirilebilir ve test edilebilir hale getirir. \u00d6zellikle salt okunur servislerde, bu yap\u0131 performans optimizasyonlar\u0131n\u0131 daha kolay entegre etmemize olanak tan\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc veri eri\u015fim stratejilerini (\u00f6rn. cache kullan\u0131m\u0131) sadece Altyap\u0131 katman\u0131nda de\u011fi\u015ftirebiliriz.<\/p>\n
\n Uzman \u0130pucu:<\/strong> Veri ak\u0131\u015f\u0131nda DTO'lar\u0131 kullanmak, Domain Varl\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011frudan d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Bu, Domain Varl\u0131klar\u0131n\u0131zda de\u011fi\u015fiklik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda API'nizin hemen bozulmamas\u0131n\u0131 ve istemcilerin etkilenmemesini sa\u011flar. Ayr\u0131ca DTO'lar, istemcinin ihtiyac\u0131na g\u00f6re veriyi \u015fekillendirmek i\u00e7in esneklik sunar.
\n<\/span><\/p>\nPerformans\u0131n Kalbi: Veri Okuma Optimizasyonlar\u0131 ve Caching Stratejileri Nelerdir?<\/h2>\n
Salt okunur mikroservislerin temel amac\u0131 h\u0131zl\u0131 ve \u00f6l\u00e7eklenebilir veri sunmakt\u0131r. Bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in veri okuma operasyonlar\u0131n\u0131 titizlikle optimize etmek ve etkili caching stratejileri uygulamak hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Veri okuma performans\u0131n\u0131 art\u0131rman\u0131n bir\u00e7ok yolu vard\u0131r ve bunlar genellikle veritaban\u0131 seviyesinden uygulama seviyesine, hatta a\u011f seviyesine kadar uzanan geni\u015f bir yelpazeyi kapsar.<\/p>\n
\u0130lk olarak, veritaban\u0131 optimizasyonlar\u0131<\/strong> ile ba\u015flayal\u0131m. Herhangi bir okuma operasyonunun temelinde yatan veritaban\u0131 sorgular\u0131, performans\u0131n en kritik belirleyicilerinden biridir. \u0130yi tasarlanm\u0131\u015f indeksler, sorgu h\u0131z\u0131n\u0131 dramatik bir \u015fekilde art\u0131rabilir. Birincil anahtarlar, yabanc\u0131 anahtarlar ve s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan sorgu ko\u015fullar\u0131ndaki s\u00fctunlar (WHERE, ORDER BY, JOIN clause'lar\u0131nda kullan\u0131lanlar) i\u00e7in uygun indeksler olu\u015fturmak gerekir. Ancak, \u00e7ok fazla indeksin yazma performans\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r, bu nedenle salt okunur servislerde indeks optimizasyonu daha rahat bir \u015fekilde yap\u0131labilir. Ayr\u0131ca, sorgular\u0131n kendisi de optimize edilmelidir. N+1 sorgu problemini \u00f6nlemek (\u00f6rne\u011fin, bir listeyi \u00e7ektikten sonra her \u00f6\u011fe i\u00e7in ayr\u0131 bir sorgu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak yerine JOIN kullanmak veya ili\u015fkili verileri toplu halde getirmek), gereksiz s\u00fctunlar\u0131 se\u00e7mekten ka\u00e7\u0131nmak (SELECT *<\/code> yerine sadece ihtiyac\u0131m\u0131z olan s\u00fctunlar\u0131 se\u00e7mek) ve karma\u015f\u0131k JOIN'lerden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ka\u00e7\u0131nmak gibi teknikler performans art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flar. Veritaban\u0131 seviyesinde, uygun donan\u0131m ve disk yap\u0131land\u0131rmas\u0131 (SSD kullan\u0131m\u0131 gibi) da genel G\/\u00c7 performans\u0131n\u0131 iyile\u015ftirir.<\/p>\n\u0130kinci olarak, caching (\u00f6nbellekleme)<\/strong> mekanizmalar\u0131 devreye girer. Cache, s\u0131k\u00e7a eri\u015filen verilerin daha h\u0131zl\u0131 bir depolama katman\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak veritaban\u0131 \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc azalt\u0131r ve yan\u0131t s\u00fcrelerini k\u0131salt\u0131r. Cache stratejileri \u00e7e\u015fitli seviyelerde uygulanabilir:<\/p>\n\n- Uygulama \u0130\u00e7i Cache (In-Memory Cache):<\/strong> Her mikroservis \u00f6rne\u011finin kendi belle\u011finde tuttu\u011fu cache'dir. En h\u0131zl\u0131 eri\u015fimi sunar ancak \u00f6l\u00e7eklendirme s\u0131ras\u0131nda her \u00f6rnek kendi cache'ini y\u00f6netti\u011fi i\u00e7in veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ya\u015fanabilir. K\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve sadece o servise \u00f6zel veriler i\u00e7in idealdir. \u00d6rne\u011fin, \u00fcr\u00fcn kategorileri gibi s\u0131k g\u00fcncellenmeyen, k\u00fc\u00e7\u00fck veri k\u00fcmeleri i\u00e7in kullan\u0131labilir.<\/li>\n
- Da\u011f\u0131t\u0131k Cache (Distributed Cache):<\/strong> Redis, Memcached gibi ayr\u0131 bir sunucu veya servis \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan cache sistemleridir. T\u00fcm mikroservis \u00f6rnekleri bu ortak cache'e eri\u015fir, bu da veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Y\u00fcksek oranda eri\u015filen, ancak veritaban\u0131ndan \u00e7ekilmesi maliyetli olan veriler (\u00f6rne\u011fin, pop\u00fcler \u00fcr\u00fcn detaylar\u0131, kullan\u0131c\u0131 profilleri) i\u00e7in m\u00fckemmeldir.<\/li>\n
- API Gateway Cache:<\/strong> Mikroservislere gelen istekleri y\u00f6nlendiren API Gateway katman\u0131nda da cacheleme yap\u0131labilir. Bu, ayn\u0131 iste\u011fin tekrar gelmesi durumunda do\u011frudan gateway'den yan\u0131t verilmesini sa\u011flayarak, mikroservislerin hi\u00e7 y\u00fck almadan yan\u0131t vermesini sa\u011flar.<\/li>\n
- CDN (Content Delivery Network):<\/strong> Statik i\u00e7erikler (resimler, CSS, JS dosyalar\u0131) veya co\u011frafi olarak da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in dinamik yan\u0131tlar (Edge Caching) i\u00e7in CDN'ler kullan\u0131labilir. Kullan\u0131c\u0131ya en yak\u0131n sunucudan i\u00e7eri\u011fin sunulmas\u0131, a\u011f gecikmesini minimize eder.<\/li>\n<\/ol>\n
Cache stratejisi se\u00e7erken verinin \u00f6mr\u00fc (TTL - Time To Live)<\/strong> ve ge\u00e7ersiz k\u0131lma (invalidation)<\/strong> mekanizmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Salt okunur servislerde bile, kaynak verideki bir g\u00fcncellemenin cache'i nas\u0131l etkileyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Veriler ya belirli bir s\u00fcre sonra otomatik olarak ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131n\u0131r ya da kaynak sistemden gelen bir olay (event) ile manuel olarak temizlenir. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131 g\u00fcncellendi\u011finde, bu olay\u0131 dinleyen salt okunur servis, cache'indeki ilgili \u00fcr\u00fcn bilgisini ge\u00e7ersiz k\u0131labilir.<\/p>\n
\n Uzman \u0130pucu:<\/strong> Cache Hit Ratio (cache isabet oran\u0131) metriklerini d\u00fczenli olarak izleyin. D\u00fc\u015f\u00fck bir isabet oran\u0131, cache stratejinizin optimize edilmedi\u011fini veya yanl\u0131\u015f verilerin cache'lendi\u011fini g\u00f6sterir. Ayr\u0131ca, cache verilerini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rtarak ve uygun serile\u015ftirme formatlar\u0131n\u0131 (\u00f6rne\u011fin, MessagePack yerine JSON) kullanarak bellek ve a\u011f kullan\u0131m\u0131n\u0131 iyile\u015ftirebilirsiniz.
\n<\/span><\/p>\nSon olarak, veri eri\u015fim paternleri<\/strong> de performans\u0131 etkiler. \u00d6rne\u011fin, veri modellemesinde denormalizasyon<\/strong> uygulamak, salt okunur servislerde sorgu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve JOIN operasyonlar\u0131n\u0131 azaltabilir. \u0130li\u015fkisel veritaban\u0131 yerine, okuma performans\u0131na odaklanm\u0131\u015f NoSQL veritabanlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, belge tabanl\u0131 veritabanlar\u0131 MongoDB, Elasticsearch veya s\u00fctun tabanl\u0131 Cassandra) kullanmak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bunlar, genellikle y\u00fcksek hacimli okuma i\u015flemlerinde daha iyi performans sunar. \u00d6zellikle, b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleri \u00fczerinde arama ve analiz yap\u0131lmas\u0131 gerekiyorsa Elasticsearch gibi \u00e7\u00f6z\u00fcmler, veritaban\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak h\u0131zl\u0131 ve esnek sorgulama yetenekleri sunar. Mikroservis mimarisindeki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, farkl\u0131 servislerin farkl\u0131 veritaban\u0131 teknolojilerini se\u00e7mesine olanak tan\u0131r, bu da her servisin kendi ihtiyac\u0131na en uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kullanabilmesini sa\u011flar. Bu \u00e7e\u015fitlilik, genel sistem performans\u0131n\u0131 ve esnekli\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p>\nCQRS ve Event Sourcing ile Okuma Performans\u0131 Nas\u0131l Maksimize Edilir?<\/h3>\n
Geleneksel uygulamalarda, veritaban\u0131 genellikle hem okuma hem de yazma i\u015flemleri i\u00e7in ayn\u0131 model ve \u015femay\u0131 kullan\u0131r. Ancak, \u00e7o\u011fu uygulamada okuma i\u015flemleri (query) yazma i\u015flemlerinden (command) \u00e7ok daha fazla ger\u00e7ekle\u015fir. Bu asimetrik y\u00fck, ayn\u0131 veritaban\u0131 modelinin her iki i\u015flem i\u00e7in de optimize edilmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada CQRS (Command Query Responsibility Segregation - Komut Sorgu Sorumlulu\u011fu Ayr\u0131m\u0131)<\/strong> paterni devreye girer.<\/p>\nCQRS, yazma (Command) ve okuma (Query) i\u015flemlerini farkl\u0131 modellere, hatta farkl\u0131 veri depolar\u0131na ay\u0131rma prensibine dayan\u0131r. Bu ayr\u0131m sayesinde, her bir model kendi amac\u0131na g\u00f6re optimize edilebilir:<\/p>\n
\n- Command Modeli (Yazma Modeli):<\/strong> Veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u015f kurallar\u0131n\u0131 ve karma\u015f\u0131k i\u015flemleri y\u00f6netmek i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir. Genellikle ili\u015fkisel bir veritaban\u0131 veya karma\u015f\u0131k bir Domain Driven Design (DDD) modeli kullan\u0131r.<\/li>\n
- Query Modeli (Okuma Modeli):<\/strong> Sadece veri okuma i\u015flemleri i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir. Genellikle denormalize edilmi\u015f veri \u015femalar\u0131, \u00f6zel indeksler ve y\u00fcksek performansl\u0131 veri depolar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, Elasticsearch, Redis, veya basit, optimize edilmi\u015f SQL tablolar\u0131) kullan\u0131r. Bu model, do\u011frudan kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fcn veya di\u011fer servislerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu veri format\u0131nda olabilir, b\u00f6ylece ek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere gerek kalmaz.<\/li>\n<\/ul>\n
Salt okunur mikroservisler ba\u011flam\u0131nda, CQRS'in Query (okuma) taraf\u0131 \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. Bir monolit i\u00e7indeki raporlama veya analiz mod\u00fcl\u00fcn\u00fc modernize ederken, bu mod\u00fcl\u00fcn verilerini ayr\u0131 bir \"okuma veritaban\u0131na\" veya \"okuma modeline\" ta\u015f\u0131yabiliriz. Bu okuma modeli, orijinal veritaban\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak tasarlan\u0131r ve sadece h\u0131zl\u0131 okuma i\u015flemleri i\u00e7in optimize edilir. B\u00f6ylece, ana uygulaman\u0131n veritaban\u0131 \u00fczerindeki y\u00fck azal\u0131r ve salt okunur servis, ihtiyac\u0131na uygun, en h\u0131zl\u0131 veri eri\u015fim mekanizmas\u0131n\u0131 kullanabilir.<\/p>\n
Peki, Command modeli ile Query modeli aras\u0131ndaki veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l sa\u011flan\u0131r? \u0130\u015fte burada Event Sourcing<\/strong> paterni g\u00fc\u00e7l\u00fc bir tamamlay\u0131c\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Event Sourcing, bir sistemdeki t\u00fcm durum de\u011fi\u015fikliklerini olaylar (events) olarak kal\u0131c\u0131 bir olay deposunda (event store) saklama prensibidir. Bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n bir eylem ger\u00e7ekle\u015ftirmesi (\u00f6rne\u011fin, \"\u00dcr\u00fcnSepeteEklendi\", \"Sipari\u015fOlu\u015fturuldu\"), sistemin durumunu de\u011fi\u015ftiren bir olay olarak kaydedilir. Sistem, mevcut durumunu bu olaylar\u0131n s\u0131ral\u0131 listesini yeniden oynatarak olu\u015fturur.<\/p>\nCQRS ve Event Sourcing'i birle\u015ftirdi\u011fimizde senaryo \u015f\u00f6yle i\u015fler:<\/p>\n
\n- Yazma taraf\u0131 (Command model), olaylar\u0131 Event Store'a kaydeder.<\/li>\n
- Bu olaylar, Event Store'dan okunur (genellikle bir mesaj kuyru\u011fu veya pub\/sub mekanizmas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla) ve Query modelini olu\u015fturan\/g\u00fcncelleyen bir \"projekt\u00f6r\" veya \"okuyucu\" taraf\u0131ndan i\u015flenir.<\/li>\n
- Projekt\u00f6r, gelen olaylar\u0131 kullanarak denormalize edilmi\u015f ve okumaya haz\u0131r Query modelini (\u00f6rne\u011fin, bir Elasticsearch indeksini veya Redis cache'ini) g\u00fcnceller.<\/li>\n<\/ol>\n
\n\/\/ Basit bir Event Sourcing ve CQRS Ak\u0131\u015f\u0131 \u00d6rne\u011fi:\n\/\/ Command taraf\u0131 (Yazma Servisi):\npublic class ProductCommandHandler \n{\n private readonly EventStore _eventStore;\n\n public ProductCommandHandler(EventStore eventStore) \n {\n _eventStore = eventStore;\n }\n\n public async Task Handle(CreateProductCommand command) \n {\n \/\/ \u0130\u015f kurallar\u0131 do\u011frulan\u0131r\n \/\/ ...\n var productCreatedEvent = new ProductCreatedEvent(command.ProductId, command.Name, command.Price);\n await _eventStore.SaveEvent(productCreatedEvent);\n }\n}\n\n\/\/ Read Taraf\u0131 (Salt Okunur Mikroservis) - Event Handler:\npublic class ProductReadModelProjector \n{\n private readonly IProductReadModelRepository _readModelRepository; \/\/ Elasticsearch veya optimize edilmi\u015f DB\n\n public ProductReadModelProjector(IProductReadModelRepository readModelRepository) \n {\n _readModelRepository = readModelRepository;\n }\n\n \/\/ Event Sourcing mekanizmas\u0131ndan ProductCreatedEvent'i dinler\n public async Task Handle(ProductCreatedEvent @event) \n {\n var readModel = new ProductReadModel \n {\n Id = @event.ProductId,\n Name = @event.Name,\n Price = @event.Price,\n \/\/ Di\u011fer denormalize edilmi\u015f alanlar\n };\n await _readModelRepository.Save(readModel);\n }\n\n \/\/ Di\u011fer olaylar\u0131 i\u015fleyen metodlar... (\u00f6rne\u011fin ProductPriceUpdatedEvent)\n public async Task Handle(ProductPriceUpdatedEvent @event)\n {\n var readModel = await _readModelRepository.GetById(@event.ProductId);\n if (readModel != null)\n {\n readModel.Price = @event.NewPrice;\n await _readModelRepository.Update(readModel);\n }\n }\n}\n\n\/\/ Read Taraf\u0131 - Query Handler:\npublic class GetProductReadModelQueryHandler \n{\n private readonly IProductReadModelRepository _readModelRepository;\n\n public GetProductReadModelQueryHandler(IProductReadModelRepository readModelRepository) \n {\n _readModelRepository = readModelRepository;\n }\n\n public async Task Handle(GetProductByIdQuery query) \n {\n return await _readModelRepository.GetById(query.ProductId);\n }\n}\n<\/pre>\n<\/code><\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n temel avantajlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\n- Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00d6l\u00e7eklendirme:<\/strong> Yazma ve okuma y\u00fckleri farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, bu iki taraf birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00f6l\u00e7eklendirilebilir. Okuma servisleri \u00e7ok daha fazla \u00f6l\u00e7eklenebilir hale gelir.<\/li>\n
- Optimize Edilmi\u015f Veri Modelleri:<\/strong> Okuma taraf\u0131, sorgu desenlerine \u00f6zel olarak denormalize edilmi\u015f veri modelleri kullanabilir. Bu, karma\u015f\u0131k JOIN'lerden ka\u00e7\u0131narak sorgu s\u00fcrelerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131salt\u0131r.<\/li>\n
- Veri Tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Tolerans\u0131:<\/strong> Event Sourcing ile CQRS kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yazma ve okuma modelleri aras\u0131nda hafif bir gecikme (eventual consistency) olabilir. Salt okunur servisler i\u00e7in bu genellikle kabul edilebilir bir durumdur, \u00e7\u00fcnk\u00fc anl\u0131k tutarl\u0131l\u0131k \u00e7o\u011fu zaman gerekli de\u011fildir.<\/li>\n
- Esneklik:<\/strong> Okuma modelini olu\u015fturan projekt\u00f6rler de\u011fi\u015ftirilebilir veya yeni okuma modelleri (\u00f6rne\u011fin, farkl\u0131 raporlar i\u00e7in) kolayca eklenebilir. Mevcut olay deposu sayesinde, sistemin herhangi bir an\u0131ndaki durumunu yeniden olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/li>\n<\/ul>\n
\u00d6zellikle eski sistemleri modernize ederken, mevcut bir veritaban\u0131n\u0131 Command modeli olarak b\u0131rak\u0131p, ondan olaylar\u0131 yakalayarak (\u00f6rne\u011fin, Debezium gibi CDC - Change Data Capture ara\u00e7lar\u0131yla) yeni salt okunur mikroservisler i\u00e7in Query modelleri olu\u015fturmak, ge\u00e7i\u015fi kademeli ve daha az riskli hale getirebilir.<\/p>\n
G\u00fcvenilir ve \u00d6l\u00e7eklenebilir Sistemler \u0130\u00e7in Da\u011f\u0131t\u0131k Yap\u0131larda Hangi Prensipleri Uygulamal\u0131y\u0131z?<\/h2>\n
Salt okunur mikroservislerin temel faydalar\u0131ndan biri y\u00fcksek \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve g\u00fcvenilirlik sunmas\u0131d\u0131r. Ancak da\u011f\u0131t\u0131k bir sistemde bu hedeflere ula\u015fmak, monolitik bir uygulamadan \u00e7ok daha fazla dikkat ve \u00f6zel prensipler gerektirir. Temiz Mimari, her servisin kendi i\u00e7inde iyi bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, da\u011f\u0131t\u0131k sistem prensipleri bu servislerin birbirleriyle ve d\u0131\u015f d\u00fcnya ile sorunsuz bir \u015fekilde etkile\u015fim kurmas\u0131n\u0131 ve toplam sistemin kararl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 garanti eder.<\/p>\n
\u00d6ncelikle, API Tasar\u0131m\u0131nda Tutarl\u0131l\u0131k ve S\u00fcr\u00fcmleme<\/strong> b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Mikroservisler aras\u0131 ileti\u015fim ve istemcilerin servislerle etkile\u015fimi i\u00e7in iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f, RESTful veya GraphQL gibi standartlara uygun API'ler kritik \u00f6neme sahiptir. API'ler, veri modelini ve eri\u015fim \u015feklini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmeli, kolayca anla\u015f\u0131labilir ve kullan\u0131labilir olmal\u0131d\u0131r. Geli\u015fmeler olduk\u00e7a API'lerde de\u011fi\u015fiklikler ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu nedenle, API s\u00fcr\u00fcmleme stratejileri (\u00f6rne\u011fin, URL tabanl\u0131 \/v1\/products<\/code>, ba\u015fl\u0131k tabanl\u0131 veya medya t\u00fcr\u00fc tabanl\u0131) ba\u015ftan belirlenmeli ve geriye d\u00f6n\u00fck uyumluluk g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Salt okunur servisler i\u00e7in API'lerin de\u011fi\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 daha az olabilir ancak yine de planlama gereklidir. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn detay servisi, yeni bir alan ekledi\u011finde eski istemcilerin etkilenmemesi i\u00e7in dikkatli olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\u0130kinci olarak, Servis Ke\u015ffi (Service Discovery) ve Y\u00fck Dengeleme (Load Balancing)<\/strong> da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerin olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. Mikroservisler dinamik olarak \u00f6l\u00e7eklenebilir ve IP adresleri de\u011fi\u015febilir. Servis ke\u015fif mekanizmalar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, Eureka, Consul, Kubernetes Service Discovery), istemcilerin ve di\u011fer servislerin belirli bir servisin \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6rneklerini bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Y\u00fck dengeleyiciler ise gelen istekleri bu \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6rnekler aras\u0131nda e\u015fit \u015fekilde da\u011f\u0131tarak performans\u0131 optimize eder ve tek bir noktan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenmesini engeller. Bu, \u00f6zellikle y\u00fcksek trafikli salt okunur servisler i\u00e7in hayati \u00f6neme sahiptir; bir \u00fcr\u00fcn katalo\u011fu servisi, birden fazla \u00f6rne\u011fe yay\u0131lm\u0131\u015f y\u00fck dengeleyici ile milyonlarca iste\u011fi sorunsuz bir \u015fekilde i\u015fleyebilir.<\/p>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, Hata Tolerans\u0131 ve Devre Kesici (Circuit Breaker) Paternleri<\/strong> sistemin genel g\u00fcvenilirli\u011fini art\u0131r\u0131r. Da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerde bir servisin ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Devre kesici paterni, ar\u0131zal\u0131 bir servise yap\u0131lan tekrarlanan isteklerin di\u011fer servisleri de etkilemesini engeller. Bir servis \u00e7ok fazla hata d\u00f6nd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde, devre kesici \"a\u00e7\u0131l\u0131r\" ve o servise yap\u0131lan t\u00fcm sonraki istekler an\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131z olur, b\u00f6ylece ar\u0131zal\u0131 servise daha fazla y\u00fck binmesi engellenir ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 servislerin kaynaklar\u0131 korunur. Belirli bir s\u00fcre sonra devre kesici \"yar\u0131 a\u00e7\u0131k\" duruma ge\u00e7er ve birka\u00e7 iste\u011fin ge\u00e7mesine izin vererek servisin iyile\u015fip iyile\u015fmedi\u011fini kontrol eder. Ayr\u0131ca, geri d\u00f6n\u00fc\u015f (fallback) mekanizmalar\u0131 ile bir servis ar\u0131zaland\u0131\u011f\u0131nda alternatif bir yan\u0131t (\u00f6rne\u011fin, cache'ten eski veri veya varsay\u0131lan bir de\u011fer) sunularak kullan\u0131c\u0131 deneyimi korunabilir.<\/p>\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak, G\u00f6zlemlenebilirlik (Observability)<\/strong> da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve y\u00f6netilmesi i\u00e7in kritik bir unsurdur. Bu, \u00fc\u00e7 ana s\u00fctuna dayan\u0131r:<\/p>\n\n- Loglama:<\/strong> Servislerin \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131ndaki \u00f6nemli olaylar\u0131 kaydetmesi. Merkezi bir loglama sistemi (\u00f6rne\u011fin, ELK Stack veya Grafana Loki) loglar\u0131n toplanmas\u0131n\u0131, depolanmas\u0131n\u0131 ve aranmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/li>\n
- Metrikler:<\/strong> Servislerin performans\u0131 ve durumu hakk\u0131nda say\u0131sal veriler (CPU kullan\u0131m\u0131, bellek, yan\u0131t s\u00fcresi, hata oranlar\u0131, cache isabet oranlar\u0131). Prometheus, Grafana gibi ara\u00e7lar metriklerin toplanmas\u0131n\u0131 ve g\u00f6rselle\u015ftirilmesini sa\u011flar.<\/li>\n
- Da\u011f\u0131t\u0131k \u0130zleme (Distributed Tracing):<\/strong> Bir iste\u011fin farkl\u0131 servisler aras\u0131nda nas\u0131l hareket etti\u011fini takip etmek. Jaeger veya Zipkin gibi ara\u00e7lar, karma\u015f\u0131k mikroservis etkile\u015fimlerinde performans darbo\u011fazlar\u0131n\u0131 ve hata kaynaklar\u0131n\u0131 belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olur.<\/li>\n<\/ol>\n
Bu prensipler, \u00f6zellikle performans kritik salt okunur mikroservisler i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir. Kullan\u0131c\u0131lara h\u0131zl\u0131 yan\u0131tlar sunabilmek i\u00e7in, sistemin her bir par\u00e7as\u0131n\u0131n ne kadar iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak ve sorunlar\u0131 h\u0131zla tespit edip \u00e7\u00f6zmek gerekir. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn arama servisinde yan\u0131t s\u00fcrelerinin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 metriklerle fark etti\u011fimizde, da\u011f\u0131t\u0131k izleme ile iste\u011fin hangi veritaban\u0131 sorgusunda tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilir ve loglar yard\u0131m\u0131yla daha derinlemesine analiz yapabiliriz.<\/p>\n
Son olarak, G\u00fcvenlik<\/strong> da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerin her katman\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir konudur. Salt okunur servislerde bile yetkilendirme (authorization) ve kimlik do\u011frulama (authentication) \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, sadece belirli rollere sahip kullan\u0131c\u0131lar\u0131n belirli raporlara eri\u015febilmesi gerekebilir. OAuth2 veya JWT (JSON Web Tokens) gibi standartlar, servisler aras\u0131 g\u00fcvenli ileti\u015fimi ve istemci kimlik do\u011frulamay\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r. API Gateway, gelen isteklerin kimlik do\u011frulamas\u0131n\u0131 ve yetkilendirmesini yapmak i\u00e7in merkezi bir nokta g\u00f6revi g\u00f6rebilir, b\u00f6ylece her mikroservisin bu mant\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 implemente etmesine gerek kalmaz.<\/p>\n
\n Uzman \u0130pucu:<\/strong> Da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerde \"her \u015fey ba\u015far\u0131s\u0131z olabilir\" varsay\u0131m\u0131yla hareket edin. Geri denemeler (retries) ve \u00fcstel geri \u00e7ekilme (exponential backoff) stratejilerini, ge\u00e7ici a\u011f veya servis hatalar\u0131na kar\u015f\u0131 direnci art\u0131rmak i\u00e7in uygulay\u0131n. Ancak a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7mak, zincirleme ar\u0131zalara yol a\u00e7abilir, bu y\u00fczden denemeler aras\u0131nda uygun gecikmeler ve maksimum deneme limitleri belirleyin.
\n<\/span><\/p>\nBu prensipleri uygulayarak, eski sistemlerdeki zay\u0131f noktalar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirirken, y\u00fcksek performansl\u0131, dayan\u0131kl\u0131 ve bak\u0131m\u0131 kolay salt okunur mikroservisler in\u015fa edebiliriz.<\/p>\n
Mobil Uyumlu HTML \u00c7\u0131kt\u0131s\u0131 ve API Etkile\u015fimi Nas\u0131l Sa\u011flan\u0131r?<\/h2>\n
Salt okunur mikroservisler genellikle do\u011frudan HTML \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 \u00fcretmezler; daha ziyade JSON veya XML gibi veri formatlar\u0131nda API'ler sunarlar. Ancak, modern uygulamalar \u00e7e\u015fitli istemciler (web, mobil, IoT) taraf\u0131ndan t\u00fcketilmek \u00fczere tasarland\u0131\u011f\u0131ndan, bu API'lerin mobil uyumlu \u00f6n y\u00fczler taraf\u0131ndan etkili bir \u015fekilde kullan\u0131labilir olmas\u0131 kritik \u00f6neme sahiptir. \"Mobil uyumlu HTML \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131\" kavram\u0131, burada API taraf\u0131ndan sa\u011flanan verinin, mobil cihazlarda iyi g\u00f6r\u00fcnen ve \u00e7al\u0131\u015fan kullan\u0131c\u0131 aray\u00fczleri olu\u015fturmak i\u00e7in nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fi ile ilgilidir.<\/p>\n
API tasar\u0131m\u0131nda mobil uyumlulu\u011fu sa\u011flamak i\u00e7in dikkat edilmesi gerekenler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\n- Veri K\u00fc\u00e7\u00fcltme (Payload Optimization):<\/strong> Mobil cihazlar\u0131n bant geni\u015fli\u011fi ve i\u015flem g\u00fcc\u00fc genellikle daha s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, salt okunur mikroservislerin sundu\u011fu API'ler, yaln\u0131zca istemcinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu veriyi d\u00f6nd\u00fcrmelidir. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn listesi API'si, mobil g\u00f6r\u00fcn\u00fcm i\u00e7in sadece \u00fcr\u00fcn ad\u0131, fiyat ve k\u00fc\u00e7\u00fck resim URL'si gibi temel bilgileri d\u00f6nerken, web aray\u00fcz\u00fc i\u00e7in ek detaylar (uzun a\u00e7\u0131klama, teknik \u00f6zellikler) i\u00e7erebilir. Bu, API'lerin esnek olmas\u0131n\u0131 gerektirir, \u00f6rne\u011fin sorgu parametreleri ile hangi alanlar\u0131n dahil edilece\u011fi kontrol edilebilir (
GET \/products?fields=id,name,price<\/code>).<\/li>\n- \u00c7oklu API Versiyonlar\u0131 veya Adapt\u00f6rler:<\/strong> Bazen farkl\u0131 istemciler (mobil, web) i\u00e7in tamamen farkl\u0131 API yan\u0131t formatlar\u0131 veya veri yap\u0131lar\u0131 gerekebilir. Bu durumda, ya farkl\u0131 API versiyonlar\u0131 (
\/v1\/products<\/code> vs. \/mobile\/v1\/products<\/code>) sunulabilir ya da bir API Gateway \u00fczerinde istemciye \u00f6zel adaptasyonlar (data shaping) yap\u0131labilir. API Gateway, mobil uygulamalar i\u00e7in daha k\u00fc\u00e7\u00fck, optimize edilmi\u015f yan\u0131tlar olu\u015ftururken, web uygulamalar\u0131 i\u00e7in daha kapsaml\u0131 yan\u0131tlar sa\u011flayabilir.<\/li>\n- H\u0131z ve \u00d6nbellekleme:<\/strong> Mobil kullan\u0131c\u0131lar genellikle h\u0131zl\u0131 yan\u0131tlar bekler. Salt okunur mikroservislerin temel amac\u0131 da bu oldu\u011fundan, API'ler y\u00fcksek performansl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde bahsedilen caching stratejileri (CDN, da\u011f\u0131t\u0131k cache) mobil performans\u0131 do\u011frudan etkiler. \u00d6rne\u011fin, bir \u00fcr\u00fcn resminin CDN'den y\u00fcklenmesi, uygulaman\u0131n \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 hissettirmesini sa\u011flar.<\/li>\n
- Offline Deste\u011fi ve Veri Senkronizasyonu:<\/strong> Mobil uygulamalar genellikle internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n kesildi\u011fi durumlarda bile \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmelidir. Salt okunur veriler i\u00e7in, mobil istemciler yerel bir veritaban\u0131nda (\u00f6rne\u011fin SQLite, Realm) verileri \u00f6nbelle\u011fe alabilir ve API arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla periyodik olarak senkronize edebilir. API, bu senkronizasyonu kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in de\u011fi\u015fiklikleri izleyen mekanizmalar (\u00f6rne\u011fin,
If-Modified-Since<\/code> HTTP ba\u015fl\u0131klar\u0131) sunabilir.<\/li>\n<\/ol>\n\u015eimdi \"mobil uyumlu HTML \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131\" konusuna d\u00f6nersek, modern yakla\u015f\u0131mlar genellikle API'nin do\u011frudan HTML \u00fcretmesini beklemez. Bunun yerine, API verileri JavaScript tabanl\u0131 web veya mobil (React Native, Flutter) uygulamalar taraf\u0131ndan t\u00fcketilir ve bu uygulamalar, veriyi kullanarak kendi HTML\/UI'lerini dinamik olarak olu\u015ftururlar. Ancak yine de, responsif tasar\u0131m prensipleri ve medya sorgular\u0131 (media queries) ile HTML'in farkl\u0131 ekran boyutlar\u0131na nas\u0131l adapte olaca\u011f\u0131 \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Bir web uygulamas\u0131 taraf\u0131ndan t\u00fcketilen salt okunur mikroservis verisi i\u00e7in, front-end geli\u015ftiricileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi medya sorgular\u0131 kullanarak UI'yi mobil uyumlu hale getirebilir:<\/p>\n
\n\/* Genel stil *\/\n.product-card {\n display: flex;\n flex-direction: column;\n padding: 15px;\n margin: 10px;\n border: 1px solid #ddd;\n border-radius: 8px;\n}\n\n.product-image {\n width: 100%;\n height: auto;\n max-width: 300px;\n margin-bottom: 10px;\n}\n\n.product-title {\n font-size: 1.2em;\n font-weight: bold;\n}\n\n\/* Mobil cihazlar i\u00e7in medya sorgusu *\/\n@media (max-width: 768px) {\n .product-card {\n flex-direction: column; \/* Mobil cihazlarda dikey d\u00fczen *\/\n align-items: center;\n }\n\n .product-image {\n max-width: 100%; \/* Mobil cihazlarda resmin tam geni\u015fli\u011fi kaplamas\u0131 *\/\n }\n\n .product-details {\n text-align: center;\n }\n}\n\n\/* Daha b\u00fcy\u00fck ekranlar i\u00e7in medya sorgusu *\/\n@media (min-width: 769px) {\n .product-card {\n flex-direction: row; \/* Masa\u00fcst\u00fcnde yatay d\u00fczen *\/\n align-items: flex-start;\n }\n\n .product-image {\n margin-right: 20px;\n max-width: 200px; \/* Daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir resim alan\u0131 *\/\n }\n}\n<\/pre>\n<\/code><\/p>\n
Yukar\u0131daki CSS \u00f6rne\u011fi, bir \u00fcr\u00fcn kart\u0131n\u0131n mobil ve masa\u00fcst\u00fc ekranlarda nas\u0131l farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnebilece\u011fini g\u00f6sterir. Salt okunur mikroservis bu HTML'i do\u011frudan \u00fcretmez, ancak sundu\u011fu API'den gelen verilerle bu tarz bir HTML dinamik olarak olu\u015fturulur. Yani, mikroservis y\u00fcksek performansl\u0131 ve optimize edilmi\u015f veriyi sa\u011flar, \u00f6n y\u00fcz ise bu veriyi mobil uyumlu bir \u015fekilde sunar.<\/p>\n
\u00d6zetle, salt okunur mikroservislerin \"mobil uyumlu HTML \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131\"na katk\u0131s\u0131, do\u011frudan HTML \u00fcretmekten ziyade, mobil istemcilerin verimli ve esnek bir \u015fekilde t\u00fcketebilece\u011fi API'ler sunmakla ilgilidir. Bu, uygun veri formatlar\u0131, payload optimizasyonu, caching ve gerekti\u011finde API versiyonlama veya adaptasyon stratejileri ile sa\u011flan\u0131r. Front-end uygulamalar\u0131 ise bu API'leri kullanarak responsif ve performansl\u0131 kullan\u0131c\u0131 aray\u00fczleri in\u015fa eder.<\/p>\n
Sonu\u00e7: Modernizasyon Yolculu\u011funuzda Temiz Mimari ve Performans<\/h2>\n
Eski, hantal sistemleri modernize etme yolculu\u011fu, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn h\u0131zla de\u011fi\u015fen teknoloji ve i\u015f gereksinimleri d\u00fcnyas\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ad\u0131md\u0131r. Bu makale boyunca, \u00f6zellikle salt okunur mikroservislerin bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmdeki rol\u00fcn\u00fc ve Temiz Mimari prensipleriyle performans odakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m benimsemenin faydalar\u0131n\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde inceledik. G\u00f6rd\u00fck ki, Temiz Mimari sayesinde i\u015f kurallar\u0131n\u0131 altyap\u0131 detaylar\u0131ndan soyutlayarak, sistemlerimizi daha esnek, test edilebilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir hale getirebiliriz. Bu esneklik, \u00f6zellikle performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik olan veri okuma operasyonlar\u0131nda, veritaban\u0131 veya \u00f6nbellekleme teknolojilerini kolayca optimize etmemize olanak tan\u0131r.<\/p>\n
Performans optimizasyonlar\u0131, veritaban\u0131 indekslemesinden karma\u015f\u0131k cache stratejilerine, hatta CQRS ve Event Sourcing gibi ileri d\u00fczey mimari desenlere kadar geni\u015f bir yelpazeyi kapsar. Her bir optimizasyon ad\u0131m\u0131, salt okunur mikroservislerin kullan\u0131c\u0131lara ultra h\u0131zl\u0131 yan\u0131t s\u00fcreleri sunmas\u0131na ve ana sistem \u00fczerindeki y\u00fck\u00fc azaltmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Ayr\u0131ca, da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerde g\u00fcvenilirlik ve \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in API tasar\u0131m\u0131ndan servis ke\u015ffine, hata tolerans\u0131ndan g\u00f6zlemlenebilirli\u011fe kadar bir\u00e7ok prensibin dikkatle uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131k. Bu prensipler, sistemin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen sorunsuz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen taleplere cevap vermesini sa\u011flar.<\/p>\n
Son olarak, mobil uyumlu kullan\u0131c\u0131 aray\u00fczlerinin olu\u015fturulmas\u0131nda salt okunur mikroservislerin do\u011frudan HTML \u00fcretmek yerine, optimize edilmi\u015f API'ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla veri sunma rol\u00fcn\u00fc ele ald\u0131k. Bu, front-end uygulamalar\u0131n\u0131n (web veya mobil) responsif ve performansl\u0131 deneyimler sunmak i\u00e7in bu verileri nas\u0131l kullanabilece\u011fine dair bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izdi. Modernizasyon, sadece eski kodu yeniye \u00e7evirmek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda daha iyi bir mimari, daha y\u00fcksek performans ve gelece\u011fe haz\u0131r bir altyap\u0131 in\u015fa etme s\u00fcrecidir. Temiz Mimari ve performans odakl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar, bu yolculukta sizin en b\u00fcy\u00fck m\u00fcttefikleriniz olacakt\u0131r.<\/p>\n
S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular<\/h3>\n\n- \n Temiz Mimariyi mevcut bir monolitik uygulamaya nas\u0131l entegre edebilirim?<\/strong><\/p>\n
Temiz Mimariyi mevcut bir monolite bir anda uygulamak yerine, \"strangler fig\" paterni gibi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 kullanabilirsiniz. Yeni geli\u015ftirece\u011finiz mod\u00fclleri veya modernize etmek istedi\u011finiz belirli i\u015flevleri (\u00f6zellikle salt okunur k\u0131s\u0131mlar\u0131) Temiz Mimari prensipleriyle tasarlanm\u0131\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z mikroservisler olarak in\u015fa edin. Mevcut monolit, yeni servislere y\u00f6nlendirme yaparak yava\u015f yava\u015f k\u00fc\u00e7\u00fclecek ve nihayetinde ortadan kalkacakt\u0131r. Bu, riski da\u011f\u0131tarak ve kademeli bir ge\u00e7i\u015f sa\u011flayarak daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir yol sunar.<\/p>\n<\/li>\n
- \n Salt okunur mikroservisler i\u00e7in hangi veritaban\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fc se\u00e7meliyim?<\/strong><\/p>\n
Se\u00e7im, verinin do\u011fas\u0131na ve sorgulama ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za ba\u011fl\u0131d\u0131r. E\u011fer ili\u015fkisel veri sorguluyorsan\u0131z ve basit JOIN'ler yeterliyse, optimize edilmi\u015f bir SQL veritaban\u0131 (PostgreSQL, MySQL) uygun olabilir. Y\u00fcksek hacimli belge tabanl\u0131 veya anahtar-de\u011fer \u00e7ifti verilerine ihtiyac\u0131n\u0131z varsa MongoDB veya Redis gibi NoSQL veritabanlar\u0131 daha iyi performans sunabilir. Tam metin arama ve analitik sorgular i\u00e7in Elasticsearch m\u00fckemmel bir se\u00e7enektir. \u00d6nemli olan, Temiz Mimari sayesinde veritaban\u0131 se\u00e7iminizin i\u015f mant\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan izole edilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r, b\u00f6ylece ileride ihtiyaca g\u00f6re kolayca de\u011fi\u015ftirebilirsiniz.<\/p>\n<\/li>\n
- \n Cache invalidation (\u00f6nbellek ge\u00e7ersiz k\u0131lma) salt okunur servislerde nas\u0131l y\u00f6netilir?<\/strong><\/p>\n
Cache invalidation i\u00e7in iki ana yakla\u015f\u0131m vard\u0131r: TTL (Time To Live - Ya\u015fam S\u00fcresi) bazl\u0131<\/strong> ve olay bazl\u0131 (event-driven)<\/strong>. TTL bazl\u0131da, veriler belirli bir s\u00fcre sonra otomatik olarak cache'ten at\u0131l\u0131r. Olay bazl\u0131da ise, verinin kaynak sistemde de\u011fi\u015fti\u011fi bir olay (\u00f6rne\u011fin, bir \"ProductUpdatedEvent\") yay\u0131nlan\u0131r ve salt okunur servis bu olay\u0131 dinleyerek ilgili cache girdisini manuel olarak temizler. \u00d6zellikle y\u00fcksek veri tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektiren durumlar i\u00e7in olay bazl\u0131 invalidation daha g\u00fcvenilirdir, ancak sistemde bir olay ak\u0131\u015f\u0131 altyap\u0131s\u0131 (\u00f6rne\u011fin Kafka, RabbitMQ) gerektirir.<\/p>\n<\/li>\n- \n CQRS kullan\u0131rken eventual consistency (nihai tutarl\u0131l\u0131k) ne anlama geliyor ve ne zaman kabul edilebilir?<\/strong><\/p>\n
Eventual consistency, yazma i\u015flemi tamamland\u0131ktan sonra okuma taraf\u0131ndaki verinin g\u00fcncellenmesinin biraz zaman alabilece\u011fi anlam\u0131na gelir. Yani, bir veri yaz\u0131ld\u0131ktan hemen sonra okundu\u011funda, eski de\u011feri g\u00f6rme ihtimaliniz vard\u0131r. Bu durum, anl\u0131k tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n (immediate consistency) hayati olmad\u0131\u011f\u0131 senaryolarda (\u00f6rne\u011fin, sosyal medya ak\u0131\u015flar\u0131, \u00fcr\u00fcn yorumlar\u0131, raporlama) kabul edilebilir. Genellikle, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n anl\u0131k g\u00fcncellemeler beklemedi\u011fi veya k\u0131sa bir gecikmenin kullan\u0131c\u0131 deneyimini olumsuz etkilemedi\u011fi durumlarda tercih edilir. Ger\u00e7ek zamanl\u0131 bankac\u0131l\u0131k i\u015flemleri gibi anl\u0131k tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kritik oldu\u011fu yerlerde CQRS'in bu y\u00f6n\u00fc dikkatli ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n
- \n Mobil uyumlu bir API tasarlarken JSON d\u0131\u015f\u0131nda hangi formatlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyim?<\/strong><\/p>\n
JSON, web ve mobil uygulamalar aras\u0131nda veri al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in en yayg\u0131n ve esnek formatt\u0131r. Ancak daha y\u00fcksek performans ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck payload'lar gerektiren senaryolarda ba\u015fka formatlar da d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin, Google'\u0131n Protocol Buffers (Protobuf)<\/strong> veya Apache'nin Thrift<\/strong>'i gibi ikili serile\u015ftirme formatlar\u0131, JSON'a g\u00f6re daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyut ve daha h\u0131zl\u0131 serile\u015ftirme\/deserile\u015ftirme s\u00fcreleri sunar. Bu, \u00f6zellikle bant geni\u015fli\u011finin k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu veya \u00e7ok y\u00fcksek frekansta veri al\u0131\u015fveri\u015fi yap\u0131lan mobil veya IoT uygulamalar\u0131 i\u00e7in faydal\u0131 olabilir. Ancak, bu formatlar\u0131n JSON kadar insan taraf\u0131ndan okunabilir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve daha fazla ara\u00e7 deste\u011fi gerektirebilece\u011fini unutmamak gerekir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<\/body><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur…","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-35712","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"\n
Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-03T00:01:17+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"33 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans\",\"datePublished\":\"2025-12-03T00:01:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\"},\"wordCount\":6076,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\",\"name\":\"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-12-03T00:01:17+00:00\",\"description\":\"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans","description":"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans","og_description":"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-12-03T00:01:17+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"33 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans","datePublished":"2025-12-03T00:01:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/"},"wordCount":6076,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/","name":"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-12-03T00:01:17+00:00","description":"Eski, monolitik sistemlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve esneksizli\u011fi modern i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131na ayak uydurmakta zorlan\u0131yor. Bu makale, \u00f6zellikle salt okunur mikroservisleri hedef alarak, Temiz Mimari prensipleriyle bu olgun ekosistemleri nas\u0131l modernize edebilece\u011fimizi ve performanslar\u0131n\u0131 nas\u0131l art\u0131rabilece\u011fimizi ad\u0131m ad\u0131m inceliyor.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/modern-uygulamalarda-temiz-mimari-salt-okunur-mikroservislerde-performans\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Modern Uygulamalarda Temiz Mimari: Salt Okunur Mikroservislerde Performans"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35712"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35712\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}