Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn h\u0131zla geli\u015fen dijital d\u00fcnyas\u0131nda, yaz\u0131l\u0131m uygulamalar\u0131 hayat\u0131m\u0131z\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bankac\u0131l\u0131ktan sa\u011fl\u0131\u011fa, e\u011flenceden e\u011fitime kadar her alanda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu uygulamalar, ne yaz\u0131k ki siber sald\u0131rganlar\u0131n da ba\u015fl\u0131ca hedefleri aras\u0131ndad\u0131r. Her ge\u00e7en g\u00fcn yeni g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 ke\u015ffedilirken, sald\u0131r\u0131 y\u00f6ntemleri daha karma\u015f\u0131k ve sofistike bir hal almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bir uygulaman\u0131n sadece i\u015flevselli\u011fi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siber g\u00fcvenlik duru\u015fu da kritik \u00f6neme sahiptir. Peki, geli\u015ftiriciler ve kurumlar uygulamalar\u0131n\u0131 bu dinamik tehdit ortam\u0131nda nas\u0131l g\u00fcvende tutabilir? Bu makale, uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 en son g\u00fcvenlik tehditlerine ve zafiyetlere kar\u015f\u0131 g\u00fcncel tutman\u0131n temel prensiplerini, pratik y\u00f6ntemlerini ve ileri d\u00fczey stratejilerini detayl\u0131 bir \u015fekilde ele alacakt\u0131r. Amac\u0131m\u0131z, hem yeni ba\u015flayanlar\u0131n hem de deneyimli profesyonellerin bu konuda bilgi birikimlerini art\u0131rmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n
Uygulama g\u00fcvenli\u011fi, asla bir defal\u0131k bir g\u00f6rev veya tamamlan\u0131p rafa kald\u0131r\u0131lacak bir proje de\u011fildir; aksine, s\u00fcrekli dikkat, izleme ve adaptasyon gerektiren dinamik bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu s\u00fcreklilik, siber tehdit manzaras\u0131n\u0131n s\u00fcrekli evrilen do\u011fas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Yeni sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6rleri, ke\u015ffedilen s\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131 g\u00fcn a\u00e7\u0131klar\u0131 (zero-day exploits) ve karma\u015f\u0131k k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar, uygulamalar\u0131 her an risk alt\u0131nda tutmaktad\u0131r. Bir uygulaman\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama \u00e7abas\u0131, bitmeyen bir maratona benzetilebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc sald\u0131rganlar durmadan yeni yollar ararken, savunma da s\u00fcrekli olarak g\u00fc\u00e7lendirilmek zorundad\u0131r.<\/p>\n
Bu s\u00fcrekli maratonun arkas\u0131nda yatan temel nedenlerden biri, veri ihlallerinin maliyetleri ve itibar kay\u0131plar\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Equifax’\u0131n 2017’deki devasa veri ihlali, Apache Struts framework’\u00fcndeki bilinen bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 nedeniyle meydana gelmi\u015fti. Bu ihlal, 147 milyondan fazla ABD vatanda\u015f\u0131n\u0131n ki\u015fisel verilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, \u015firkete milyarlarca dolarl\u0131k yasal fatura ve onar\u0131lamaz bir itibar kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki bu zafiyet i\u00e7in bir yama mevcuttu ve zaman\u0131nda uygulanm\u0131\u015f olsayd\u0131, bu felaket \u00f6nlenebilirdi. Bu durum, d\u00fczenli yama y\u00f6netimi ve g\u00fcncel kalman\u0131n ne kadar hayati oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca, d\u00fcnya genelinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan GDPR, KVKK gibi veri koruma d\u00fczenlemeleri, veri ihlallerine kar\u015f\u0131 a\u011f\u0131r cezalar \u00f6ng\u00f6rmektedir ki bu da kurumlar\u0131n g\u00fcvenlik konusunda \u00e7ok daha titiz olmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulama geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7leri de bu s\u00fcreklili\u011fin bir di\u011fer \u00f6nemli noktas\u0131d\u0131r. Modern uygulamalar genellikle \u00e7ok say\u0131da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf k\u00fct\u00fcphane, API ve \u00e7er\u00e7eve kullan\u0131r. Bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar, geli\u015ftirme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rsa da, her bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k kendi potansiyel g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 riskini beraberinde getirir. Tedarik zinciri sald\u0131r\u0131lar\u0131, bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar \u00fczerinden sisteme s\u0131zmay\u0131 hedefler ve bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z kalmamak i\u00e7in her bile\u015fenin g\u00fcncel ve g\u00fcvenli oldu\u011fundan emin olmak gerekir. OWASP Top 10 gibi end\u00fcstri standartlar\u0131, en yayg\u0131n ve kritik web uygulamas\u0131 g\u00fcvenlik risklerini listeler ve geli\u015ftiricilere bu risklere kar\u015f\u0131 proaktif \u00f6nlemler almalar\u0131 konusunda rehberlik eder. Ancak bu listeler bile s\u00fcrekli g\u00fcncellenir ve g\u00fcvenlik bilincinin canl\u0131 tutulmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u00d6zetle, uygulama g\u00fcvenli\u011fi bir hedef de\u011fil, s\u00fcrekli bir yolculuktur ve bu yolculukta duraksamak, potansiyel felaketlere davetiye \u00e7\u0131karmak anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
Uygulama g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flaman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131, mevcut veya potansiyel g\u00fcvenlik tehditlerini ve zafiyetleri do\u011fru bir \u015fekilde tespit etmektir. Bu s\u00fcre\u00e7, bir uygulaman\u0131n “zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131” belirlemeye y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli ara\u00e7 ve y\u00f6ntemleri i\u00e7erir. Kapsaml\u0131 bir tespit stratejisi, manuel incelemelerden otomatik ara\u00e7lara, statik analizden dinamik testlere kadar geni\u015f bir yelpazeyi kapsar. Amac\u0131m\u0131z, sald\u0131rganlar uygulamam\u0131za ula\u015fmadan \u00f6nce bu zafiyetleri bulup gidermektir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle, otomatik tarama ara\u00e7lar\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te b\u00fcy\u00fck bir rol oynar. Statik Uygulama G\u00fcvenli\u011fi Testi (SAST) ara\u00e7lar\u0131, kodu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmadan analiz eder ve potansiyel g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131, hatal\u0131 kodlama pratiklerini veya g\u00fcvenlik standartlar\u0131na uymayan yap\u0131lar\u0131 tespit eder. Dinamik Uygulama G\u00fcvenli\u011fi Testi (DAST) ara\u00e7lar\u0131 ise, \u00e7al\u0131\u015fan bir uygulaman\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve nas\u0131l tepki verdi\u011fini test eder. OWASP ZAP veya Burp Suite gibi ara\u00e7lar, web uygulamalar\u0131n\u0131 tarayarak SQL enjeksiyonu, XSS (Cross-Site Scripting) gibi zafiyetleri bulabilir. \u00d6rne\u011fin, bir DAST arac\u0131 uygulaman\u0131z\u0131n oturum y\u00f6netiminde bir zay\u0131fl\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya CSRF (Cross-Site Request Forgery) sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir. Her iki ara\u00e7 t\u00fcr\u00fc de geli\u015ftirme ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 a\u015famalar\u0131nda de\u011ferlidir ve birbirini tamamlay\u0131c\u0131 niteliktedir.<\/p>\n
Bununla birlikte, otomatik ara\u00e7lar\u0131n \u00f6tesinde insan zekas\u0131 ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektiren bir di\u011fer kritik y\u00f6ntem de penetrasyon testleridir (s\u0131zma testleri). Bu testlerde, etik hackerlar t\u0131pk\u0131 k\u00f6t\u00fc niyetli bir sald\u0131rgan gibi davranarak uygulaman\u0131n g\u00fcvenlik duvarlar\u0131n\u0131, a\u011f yap\u0131land\u0131rmas\u0131n\u0131 ve uygulama mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorlarlar. Hedef, sistemdeki t\u00fcm potansiyel giri\u015f noktalar\u0131n\u0131, zafiyetleri ve i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 hatalar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir s\u0131zma testi ekibi, bir uygulaman\u0131n kimlik do\u011frulama mekanizmas\u0131ndaki bir zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 kullanarak yetkisiz eri\u015fim sa\u011flayabilir veya veri taban\u0131na ba\u015far\u0131l\u0131 bir SQL enjeksiyonu sald\u0131r\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bu testler, otomatize ara\u00e7lar\u0131n genellikle g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k senaryolar\u0131 ve i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 zafiyetlerini ke\u015ffetmek i\u00e7in paha bi\u00e7ilmezdir. Penetrasyon testlerinin d\u00fczenli olarak yap\u0131lmas\u0131, uygulaman\u0131n g\u00fcvenlik duru\u015funun ger\u00e7ek\u00e7i bir de\u011ferlendirmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Son olarak, yaz\u0131l\u0131m ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve a\u00e7\u0131k kaynak bile\u015fenleri de b\u00fcy\u00fck bir risk fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Modern uygulamalar genellikle y\u00fczlerce veya binlerce \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf k\u00fct\u00fcphane ve \u00e7er\u00e7eveye dayan\u0131r. Bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar i\u00e7inde bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 (CVE’ler) bulunabilir. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k Analizi (Dependency Scanning) ara\u00e7lar\u0131, kullan\u0131lan k\u00fct\u00fcphanelerin g\u00fcvenlik zafiyetleri veritabanlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, Node.js projelerinde kullan\u0131lan bir npm paketi veya Python projelerindeki bir pip paketi i\u00e7in olas\u0131 g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 tespit edebilir. Bu ara\u00e7lar, geli\u015ftiricilere hangi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n g\u00fcncellenmesi gerekti\u011fini veya alternatif, daha g\u00fcvenli bir k\u00fct\u00fcphane kullan\u0131lmas\u0131 gerekip gerekmedi\u011fini bildirir. G\u00fcvenlik b\u00fcltenleri ve CVE (Common Vulnerabilities and Exposures) veritabanlar\u0131n\u0131 takip etmek, yaz\u0131l\u0131m ekibinin bu t\u00fcr risklerden haberdar olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130\u015fte bir Node.js projesi i\u00e7in ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 tarayan bir \u00f6rnek komut:<\/p>\n
npm audit<\/pre>\n<\/code><\/p>\n
Bu komut, projenizdeki t\u00fcm ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 tarar ve bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 listeleyerek size nas\u0131l d\u00fczeltilece\u011fine dair \u00f6neriler sunar. Bu \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip tespit y\u00f6ntemleri, uygulaman\u0131z\u0131n kapsaml\u0131 bir g\u00fcvenlik de\u011ferlendirmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve potansiyel riskleri minimize etmeye yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 G\u00fcncel Tutman\u0131n Proaktif Yollar\u0131 Nelerdir?<\/h2>\n
G\u00fcvenlik tehditlerini tespit etmek kadar, bu tehditlere kar\u015f\u0131 proaktif bir duru\u015f sergileyerek uygulamalar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutmak da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Proaktiflik, reaktif olmaktan \u00e7ok daha etkilidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc bir g\u00fcvenlik ihlalini engellemek, ihlal meydana geldikten sonra ortaya \u00e7\u0131kan zararlar\u0131 telafi etmekten \u00e7ok daha az maliyetli ve y\u0131prat\u0131c\u0131d\u0131r. Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutman\u0131n birden fazla katman\u0131 vard\u0131r ve bu katmanlar, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn (SDLC) her a\u015famas\u0131na entegre edilmelidir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle, d\u00fczenli yama y\u00f6netimi (patch management)<\/strong> hayati bir uygulamad\u0131r. Yaz\u0131l\u0131m \u00fcreticileri, ke\u015ffedilen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatmak i\u00e7in s\u00fcrekli olarak yamalar (patch) yay\u0131nlarlar. \u0130\u015fletim sisteminden web sunucusuna, veritaban\u0131ndan uygulama \u00e7er\u00e7evelerine kadar t\u00fcm bile\u015fenlerin bu yamalarla g\u00fcncel tutulmas\u0131 gerekir. Equifax vakas\u0131 gibi olaylar, bilinen bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n yamalanmamas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Yama y\u00f6netimi, sadece i\u015fletim sistemi g\u00fcncellemeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z t\u00fcm \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf k\u00fct\u00fcphaneleri, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve hatta geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da kapsar. Bu s\u00fcre\u00e7, otomatikle\u015ftirilmi\u015f ara\u00e7larla takip edilebilir ve uygulanabilir olmal\u0131d\u0131r, aksi takdirde insan hatas\u0131 riski artar.<\/p>\n\u0130kinci olarak, G\u00fcvenli Yaz\u0131l\u0131m Geli\u015ftirme Ya\u015fam D\u00f6ng\u00fcs\u00fc (Secure SDLC)<\/strong> entegrasyonu, g\u00fcvenli\u011fi geli\u015ftirme s\u00fcrecinin en ba\u015f\u0131ndan itibaren ele almay\u0131 sa\u011flar. Bu, g\u00fcvenlik gereksinimlerinin belirlenmesinden tasar\u0131m, kodlama, test etme ve da\u011f\u0131t\u0131ma kadar her a\u015famada g\u00fcvenlik kontrollerini ve pratiklerini uygulamak anlam\u0131na gelir. \u00d6rne\u011fin, kod incelemelerinde g\u00fcvenlik uzmanlar\u0131n\u0131n yer almas\u0131, statik kod analiz ara\u00e7lar\u0131n\u0131n (SAST) her kod commit'inde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve dinamik g\u00fcvenlik testlerinin (DAST) test a\u015famas\u0131na dahil edilmesi gibi ad\u0131mlar Secure SDLC'nin par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn erken a\u015famalar\u0131nda tespit edilip giderilmesini sa\u011flayarak, sonradan d\u00fczeltme maliyetlerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r.<\/p>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, CI\/CD (S\u00fcrekli Entegrasyon\/S\u00fcrekli Da\u011f\u0131t\u0131m) s\u00fcre\u00e7lerine g\u00fcvenlik ara\u00e7lar\u0131n\u0131n eklenmesi<\/strong>, proaktif bir g\u00fcvenlik duru\u015fu i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir. G\u00fcvenlik taray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k analiz ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ve kod imzalama kontrollerini otomatik da\u011f\u0131t\u0131m hatlar\u0131na entegre ederek, g\u00fcvenlik kontrollerini s\u00fcrekli hale getirebilirsiniz. Bu sayede, her kod de\u011fi\u015fikli\u011fi otomatik olarak g\u00fcvenlik denetimlerinden ge\u00e7er ve potansiyel riskler h\u0131zla belirlenir. \u00d6rne\u011fin, bir yeni ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k eklendi\u011finde veya bir kod sat\u0131r\u0131 de\u011fi\u015ftirildi\u011finde, CI\/CD hatt\u0131 otomatik olarak g\u00fcvenlik taramas\u0131 yapabilir ve herhangi bir zafiyet tespit edilirse da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 durdurabilir. Bu otomasyon, g\u00fcvenlik ekibinin y\u00fck\u00fcn\u00fc azalt\u0131rken, uygulaman\u0131n genel g\u00fcvenlik seviyesini de art\u0131r\u0131r.<\/p>\nBa\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k Y\u00f6netimi ve Otomatik G\u00fcncellemeler Nas\u0131l Sa\u011flan\u0131r?<\/h3>\n
Modern yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme, a\u00e7\u0131k kaynak kodlu k\u00fct\u00fcphaneler ve \u00e7er\u00e7evelere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar, geli\u015ftirme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rsa da, her bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf bile\u015fen kendi g\u00fcvenlik risklerini beraberinde getirebilir. Tedarik zinciri sald\u0131r\u0131lar\u0131, bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar \u00fczerinden sisteme s\u0131zmay\u0131 hedefler ve bu nedenle ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u00f6netimi, proaktif g\u00fcvenli\u011fin kritik bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00fcncel tutmaman\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerinden biri, 2021 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Log4Shell (CVE-2021-44228) zafiyetidir. Java tabanl\u0131 Log4j k\u00fct\u00fcphanesinde bulunan bu kritik g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnya genelindeki bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck kurulu\u015fu etkilemi\u015f ve acil yama gereksinimini do\u011furmu\u015ftur. Uygulamalar\u0131n \u00e7o\u011funun Log4j'nin bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak kullanmas\u0131, bu zafiyetin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve etkisini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr olaylar, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 d\u00fczenli olarak taraman\u0131n ve g\u00fcncellemenin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. E\u011fer bir uygulama Log4j'nin g\u00fcncel ve yamal\u0131 bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcne sahip olsayd\u0131, bu t\u00fcr bir sald\u0131r\u0131dan korunabilirdi.<\/p>\n
Bu riski minimize etmek i\u00e7in otomatik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k taray\u0131c\u0131lar\u0131 ve g\u00fcncelleme ara\u00e7lar\u0131<\/strong> kullanmak \u00f6nemlidir. Dependabot (GitHub taraf\u0131ndan sunulur) ve Renovate gibi ara\u00e7lar, projenizdeki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 s\u00fcrekli olarak izler, bilinen g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 tespit eder ve yeni s\u00fcr\u00fcmler \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda otomatik olarak \u00e7ekme istekleri (pull requests) olu\u015fturarak g\u00fcncellemeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu ara\u00e7lar, geli\u015ftiricilere hangi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n g\u00fcvenli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nedenini bildirirken, ayn\u0131 zamanda g\u00fcncel s\u00fcr\u00fcmlere ge\u00e7i\u015f i\u00e7in pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunar. Bu, \"bor\u00e7lanm\u0131\u015f g\u00fcvenlik\" riskini azalt\u0131r ve uygulaman\u0131z\u0131n teknolojik borcunu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\u00d6rne\u011fin, bir Node.js projesinde package.json<\/code> dosyas\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar belirtilir. Dependabot bu dosyay\u0131 izler ve \u00f6rne\u011fin bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7in kritik bir g\u00fcvenlik yamas\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda size otomatik bir pull request a\u00e7ar:<\/p>\n{\n \"name\": \"my-secure-app\",\n \"version\": \"1.0.0\",\n \"dependencies\": {\n \"express\": \"^4.17.1\",\n \"lodash\": \"^4.17.21\"\n },\n \"devDependencies\": {\n \"jest\": \"^27.0.6\"\n }\n }<\/pre>\n<\/code><\/p>\n
Bu yap\u0131y\u0131 izleyen bir ara\u00e7, lodash<\/code> k\u00fct\u00fcphanesinde bir zafiyet bulundu\u011funda veya yeni bir g\u00fcvenli s\u00fcr\u00fcm\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda sizi uyar\u0131r ve g\u00fcncellemeyi otomatik olarak \u00f6nerebilir. Bu t\u00fcr otomasyonlar, g\u00fcvenlik g\u00fcncellemeleri konusunda insan hatas\u0131n\u0131 azalt\u0131r ve uygulaman\u0131n genel g\u00fcvenlik duru\u015funu g\u00fc\u00e7lendirir. Ayr\u0131ca, g\u00fcvenlik g\u00fcncellemeleri i\u00e7in bildirim sistemleri kurarak, ekibinizin en son tehditlerden ve yay\u0131mlanan yamalardan an\u0131nda haberdar olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilirsiniz. G\u00fcvenlik b\u00fcltenlerine abone olmak veya RSS beslemelerini takip etmek, bu konuda proaktif kalman\u0131n \u00f6nemli yollar\u0131d\u0131r.<\/p>\nEkibin G\u00fcvenlik Bilincini Nas\u0131l Art\u0131rabiliriz?<\/h2>\n
Teknolojik ara\u00e7lar ve s\u00fcre\u00e7ler ne kadar geli\u015fmi\u015f olursa olsun, insan fakt\u00f6r\u00fc siber g\u00fcvenli\u011fin en zay\u0131f halkas\u0131 olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla, bir uygulaman\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamada en kritik ad\u0131mlardan biri, geli\u015ftirme ekibinden y\u00f6neticilere kadar t\u00fcm payda\u015flar\u0131n g\u00fcvenlik bilincini art\u0131rmak ve sa\u011flam bir g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturmakt\u0131r. Bilin\u00e7li bir ekip, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6nceden tespit edebilir, g\u00fcvenli kodlama pratiklerini benimseyebilir ve olas\u0131 tehditlere kar\u015f\u0131 daha diren\u00e7li olabilir.<\/p>\n
S\u00fcrekli e\u011fitim ve fark\u0131ndal\u0131k programlar\u0131<\/strong> bu s\u00fcrecin temelini olu\u015fturur. Geli\u015ftiriciler, en son g\u00fcvenlik trendleri, yayg\u0131n sald\u0131r\u0131 vekt\u00f6rleri (\u00f6rne\u011fin, OWASP Top 10'da listelenenler), g\u00fcvenli kodlama standartlar\u0131 ve uygulama geli\u015ftirme s\u0131ras\u0131nda dikkat edilmesi gereken g\u00fcvenlik prensipleri hakk\u0131nda d\u00fczenli olarak e\u011fitilmelidir. Bu e\u011fitimler sadece teorik bilgilerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, ayn\u0131 zamanda pratik at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, kod inceleme al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve ger\u00e7ek d\u00fcnya senaryolar\u0131n\u0131 i\u00e7eren sim\u00fclasyonlarla desteklenmelidir. \u00d6rne\u011fin, g\u00fcvenli API tasar\u0131m\u0131, input validasyonu, yetkilendirme mekanizmalar\u0131 gibi konular uygulamal\u0131 olarak g\u00f6sterilebilir. Bu sayede, ekip \u00fcyeleri g\u00fcvenlik kavramlar\u0131n\u0131 sadece duymakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda bunlar\u0131 kendi kodlama pratiklerine nas\u0131l entegre edeceklerini de \u00f6\u011frenirler.<\/p>\nG\u00fcvenli kodlama prensiplerinin benimsenmesi, g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir di\u011fer \u00f6nemli aya\u011f\u0131d\u0131r. Bu prensipler, geli\u015ftiricilerin daha ba\u015ftan g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na yol a\u00e7mayacak \u015fekilde kod yazmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, hassas verileri \u015fifrelemek, do\u011fru yetkilendirme kontrolleri uygulamak, SQL enjeksiyonlar\u0131na kar\u015f\u0131 parametreli sorgular kullanmak veya kullan\u0131c\u0131 girdilerini her zaman do\u011frulamak gibi pratikler, uygulaman\u0131n temel g\u00fcvenlik duru\u015funu g\u00fc\u00e7lendirir. Bu prensiplerin bir \"checklist\" haline getirilerek her kodlama \u00f6ncesi ve sonras\u0131 kontrol edilmesi, kalitenin s\u00fcrekli art\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Ayr\u0131ca, ekip i\u00e7inde g\u00fcvenlik bilincini te\u015fvik eden \u00f6d\u00fcl programlar\u0131 veya \"bug bounty\" programlar\u0131 d\u00fczenlemek, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n erken tespitini te\u015fvik edebilir ve ekibin konuya olan ilgisini art\u0131rabilir.<\/p>\n
Sadece geli\u015ftiriciler de\u011fil, proje y\u00f6neticileri, \u00fcr\u00fcn sahipleri ve hatta son kullan\u0131c\u0131lar da g\u00fcvenlik bilincine sahip olmal\u0131d\u0131r. Sosyal m\u00fchendislik sald\u0131r\u0131lar\u0131, genellikle insan fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc hedef al\u0131r ve phishing (oltalama) e-postalar\u0131 veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 web siteleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kimlik bilgileri \u00e7al\u0131nabilir. Ekip \u00fcyelerine bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lar\u0131 tan\u0131malar\u0131 ve bunlara kar\u015f\u0131 nas\u0131l tepki verecekleri konusunda e\u011fitim verilmesi, organizasyonun genel g\u00fcvenlik seviyesini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131r. G\u00fcvenlik, sadece teknik bir departman\u0131n sorumlulu\u011fu de\u011fil, t\u00fcm organizasyonun ortak sorumlulu\u011fudur. Bu nedenle, \u00fcst y\u00f6netimden ba\u015flayarak t\u00fcm seviyelerde g\u00fcvenlik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn benimsenmesi ve desteklenmesi, bir uygulaman\u0131n siber tehditlere kar\u015f\u0131 diren\u00e7li olmas\u0131nda kilit rol oynar.<\/p>\n
G\u00fcvenlik Olay Y\u00f6netimi ve Acil Durum Planlamas\u0131 Nas\u0131l Yap\u0131lmal\u0131?<\/h2>\n
En geli\u015fmi\u015f g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini alsan\u0131z bile, hi\u00e7bir sistem %100 g\u00fcvenli de\u011fildir ve bir g\u00fcvenlik ihlali veya olay\u0131 ya\u015fanma ihtimali her zaman vard\u0131r. \u0130\u015fte bu noktada, iyi haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir g\u00fcvenlik olay y\u00f6netimi (Incident Response) ve acil durum planlamas\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bir ihlal durumunda h\u0131zl\u0131, etkili ve koordineli bir \u015fekilde hareket etmek, zarar\u0131n boyutunu minimize etmek, verilerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak ve normal operasyonlara en k\u0131sa s\u00fcrede geri d\u00f6nmek i\u00e7in kritik bir fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n
Bir g\u00fcvenlik olay y\u00f6netim plan\u0131, bir ihlal meydana geldi\u011finde at\u0131lmas\u0131 gereken ad\u0131mlar\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131mlamal\u0131d\u0131r. Bu plan genellikle a\u015fa\u011f\u0131daki a\u015famalar\u0131 i\u00e7erir:<\/p>\n
\n- Haz\u0131rl\u0131k:<\/strong> Olay meydana gelmeden \u00f6nce ekibin, ara\u00e7lar\u0131n ve s\u00fcre\u00e7lerin haz\u0131r olmas\u0131. Bu, g\u00fcvenlik olaylar\u0131na m\u00fcdahale ekibinin (CSIRT - Computer Security Incident Response Team) olu\u015fturulmas\u0131n\u0131, ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n belirlenmesini, olay g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc (log) toplama ve izleme sistemlerinin kurulmas\u0131n\u0131, yedekleme stratejilerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 ve plan\u0131n d\u00fczenli olarak test edilmesini kapsar.<\/li>\n
- Tespit ve Analiz:<\/strong> Bir g\u00fcvenlik olay\u0131n\u0131n tespit edilmesi ve niteli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131. G\u00fcvenlik bilgi ve olay y\u00f6netimi (SIEM) sistemleri, izinsiz giri\u015f tespit sistemleri (IDS\/IPS) ve log analizi ara\u00e7lar\u0131 bu a\u015famada kritik rol oynar. Olay\u0131n kapsam\u0131, kayna\u011f\u0131 ve potansiyel etkisi h\u0131zla belirlenmelidir.<\/li>\n
- Kapsam alt\u0131na alma (Containment):<\/strong> Olay\u0131n daha fazla yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ve zarar vermesini engellemek. Bu, etkilenen sistemlerin a\u011fdan ayr\u0131lmas\u0131, hizmetlerin ge\u00e7ici olarak durdurulmas\u0131 veya sald\u0131rgan\u0131n eri\u015fimini kesmek i\u00e7in g\u00fcvenlik duvar\u0131 kurallar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi gibi ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7erebilir.<\/li>\n
- Ortadan kald\u0131rma (Eradication):<\/strong> Sald\u0131r\u0131n\u0131n k\u00f6k nedenini ortadan kald\u0131rmak. Bu genellikle yamalar\u0131n uygulanmas\u0131, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n temizlenmesi, zafiyetin kapat\u0131lmas\u0131 ve etkilenen hesaplar\u0131n \u015fifrelerinin de\u011fi\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelir.<\/li>\n
- Kurtarma (Recovery):<\/strong> Etkilenen sistemleri ve hizmetleri g\u00fcvenli bir \u015fekilde normal operasyonlara geri d\u00f6nd\u00fcrmek. Bu, yedeklerden geri y\u00fckleme, sistemleri yeniden yap\u0131land\u0131rma ve kapsaml\u0131 testler yapmay\u0131 i\u00e7erir.<\/li>\n
- Olay sonras\u0131 aktivite (Post-Incident Activity):<\/strong> Olaydan ders \u00e7\u0131karmak ve gelecekte benzer olaylar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in iyile\u015ftirmeler yapmak. Bu, olay\u0131n tam bir analizini, s\u00fcre\u00e7lerin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini ve g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131n g\u00fcncellenmesini kapsar.<\/li>\n<\/ol>\n
Acil durum planlamas\u0131, \u00f6zellikle veri kayb\u0131 veya hizmet kesintisi gibi felaket senaryolar\u0131na odaklan\u0131r. Felaket kurtarma (Disaster Recovery - DR)<\/strong> plan\u0131, birincil sistemlerin tamamen kullan\u0131lamaz hale geldi\u011fi durumlarda i\u015f s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in yedek sistemlere ve verilere nas\u0131l ge\u00e7ilece\u011fini tan\u0131mlar. D\u00fczenli ve otomatik yedeklemeler, farkl\u0131 co\u011frafi konumlarda tutulan kopyalar ve bu yedeklerden geri y\u00fckleme testleri, bu plan\u0131n temel unsurlar\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir veri merkezi yang\u0131n\u0131 veya do\u011fal afet durumunda, DR plan\u0131 sayesinde i\u015fletme faaliyetlerinin kesintiye u\u011framadan devam etmesi sa\u011flanabilir.<\/p>\nBu planlar\u0131n, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve kritik uygulamalar i\u00e7in d\u00fczenli olarak tatbikatlarla test edilmesi \u00f6nemlidir. Bir vaka analizi olarak, uluslararas\u0131 bir perakende zincirinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131 \u00f6rne\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Sald\u0131r\u0131, \u015firketin t\u00fcm sunucular\u0131n\u0131 ve veri tabanlar\u0131n\u0131 \u015fifreleyerek operasyonlar\u0131 durma noktas\u0131na getirmi\u015fti. Ancak, \u015firket daha \u00f6nce kapsaml\u0131 bir olay m\u00fcdahale plan\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f ve ekibini d\u00fczenli olarak e\u011fitmi\u015fti. Plan dahilinde, etkilenen sistemler h\u0131zla izole edildi, sald\u0131r\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 engellendi, temiz yedeklerden veri geri y\u00fcklendi ve sistemler k\u0131sa s\u00fcrede tekrar \u00e7evrimi\u00e7i hale getirildi. Bu h\u0131zl\u0131 ve koordineli m\u00fcdahale sayesinde, \u015firket milyarlarca dolarl\u0131k olas\u0131 bir zarardan ve uzun s\u00fcreli itibar kayb\u0131ndan kurtuldu. Bu \u00f6rnek, sadece bir plana sahip olman\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu plan\u0131 ya\u015fatman\u0131n, test etmenin ve ekibi bu plana g\u00f6re e\u011fitmenin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u0130leti\u015fim plan\u0131 ise, bir g\u00fcvenlik olay\u0131 s\u0131ras\u0131nda kimin, ne zaman ve hangi bilgilerle kurum i\u00e7i ve kurum d\u0131\u015f\u0131 payda\u015flar\u0131 (m\u00fc\u015fteriler, bas\u0131n, yasal merciler) bilgilendirece\u011fini net bir \u015fekilde tan\u0131mlamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n
Uygulama g\u00fcvenli\u011fi, modern dijital d\u00fcnyada i\u015fletmeler ve kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir \u00f6nceliktir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, siber tehditler s\u00fcrekli evrilirken, uygulamalar\u0131m\u0131z\u0131 bu tehditlere kar\u015f\u0131 g\u00fcncel tutmak ve g\u00fcvende kalmak s\u00fcrekli bir dikkat, proaktif stratejiler ve kapsaml\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u00fcvenlik art\u0131k sadece son a\u015famada yap\u0131lan bir kontrol de\u011fil, geli\u015ftirme ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn her a\u015famas\u0131na entegre edilmesi gereken temel bir prensiptir. Otomatik tarama ara\u00e7lar\u0131, s\u0131zma testleri, d\u00fczenli yama y\u00f6netimi, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n g\u00fcncel tutulmas\u0131 ve en \u00f6nemlisi, ekibin g\u00fcvenlik bilincinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 bu s\u00fcrecin temel ta\u015flar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bir g\u00fcvenlik olay\u0131 durumunda h\u0131zl\u0131 ve etkili bir \u015fekilde m\u00fcdahale edebilmek i\u00e7in sa\u011flam bir olay y\u00f6netimi ve acil durum planlamas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
Unutmayal\u0131m ki, siber g\u00fcvenlik bir yar\u0131\u015ft\u0131r ve bu yar\u0131\u015f\u0131 kazanman\u0131n tek yolu, sald\u0131rganlardan bir ad\u0131m \u00f6nde olmakt\u0131r. Bu rehberde sunulan stratejileri benimseyerek ve s\u00fcrekli \u00f6\u011frenme ve adaptasyon k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc kurumunuza entegre ederek, uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 daha diren\u00e7li hale getirebilir, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131n g\u00fcvenini kazanabilir ve dijital varl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 koruyabilirsiniz. G\u00fcvenlik, sadece bir teknoloji meselesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir k\u00fclt\u00fcr ve zihniyet meselesidir.<\/p>\n
S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular<\/h2>\n\n- \n S: Uygulama g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in hangi ara\u00e7lar\u0131 kullanmal\u0131y\u0131m?<\/strong><\/p>\n
C: Uygulama g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in bir\u00e7ok farkl\u0131 ara\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Statik kod analizi (SAST) i\u00e7in SonarQube, Snyk; dinamik testler (DAST) i\u00e7in OWASP ZAP, Burp Suite; ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u00f6netimi i\u00e7in Dependabot, Renovate ve g\u00fcvenlik olay y\u00f6netimi (SIEM) i\u00e7in Splunk gibi ara\u00e7lar tercih edilebilir. Se\u00e7iminiz, uygulaman\u0131z\u0131n teknolojisine ve g\u00fcvenlik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131za ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n
- \n S: \"Zero-day\" (s\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131 g\u00fcn) a\u00e7\u0131\u011f\u0131 nedir ve buna kar\u015f\u0131 nas\u0131l korunabilirim?<\/strong><\/p>\n
C: Zero-day a\u00e7\u0131\u011f\u0131, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricisi taraf\u0131ndan hen\u00fcz bilinmeyen veya yamas\u0131 yay\u0131nlanmam\u0131\u015f bir g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunlara kar\u015f\u0131 korunmak zordur, ancak iyi bir olay m\u00fcdahale plan\u0131, a\u011f segmentasyonu, davran\u0131\u015fsal analiz ara\u00e7lar\u0131 ve sistemlerinizi genel olarak g\u00fc\u00e7lendirmek, olas\u0131 bir zero-day sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n etkisini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<\/li>\n
- \n S: Uygulama g\u00fcvenli\u011fini geli\u015ftirme s\u00fcrecine nas\u0131l entegre edebilirim?<\/strong><\/p>\n
C: G\u00fcvenli\u011fi geli\u015ftirme s\u00fcrecinin (SDLC) her a\u015famas\u0131na entegre etmek i\u00e7in \"Secure SDLC\" yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimseyin. G\u00fcvenlik e\u011fitimleri, kod incelemelerinde g\u00fcvenlik uzmanlar\u0131n\u0131n yer almas\u0131, CI\/CD pipeline'\u0131na otomatik g\u00fcvenlik taramalar\u0131 eklemek ve g\u00fcvenlik gereksinimlerini en ba\u015ftan belirlemek bu entegrasyonun temel ad\u0131mlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n
- \n S: A\u00e7\u0131k kaynak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00fcvenli midir? Bunlar\u0131 nas\u0131l y\u00f6netmeliyim?<\/strong><\/p>\n
C: A\u00e7\u0131k kaynak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerini h\u0131zland\u0131r\u0131r ancak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 i\u00e7erebilir. G\u00fcvenli olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in Snyk veya OWASP Dependency-Check gibi ara\u00e7larla d\u00fczenli olarak taray\u0131n, bilinen zafiyetleri kontrol edin ve kritik g\u00fcncellemeleri takip edin. Dependabot gibi ara\u00e7larla otomatik g\u00fcncelleme s\u00fcre\u00e7leri kurmak da \u00f6nemlidir.<\/p>\n<\/li>\n
- \n S: K\u00fc\u00e7\u00fck bir ekip i\u00e7in g\u00fcvenlik b\u00fct\u00e7esi s\u0131n\u0131rl\u0131ysa nelere \u00f6ncelik vermeliyiz?<\/strong><\/p>\n
C: S\u0131n\u0131rl\u0131 b\u00fct\u00e7eyle en b\u00fcy\u00fck etkiyi yaratmak i\u00e7in \u00f6ncelikler belirlemek esast\u0131r. \u0130lk olarak, kritik zafiyetleri (OWASP Top 10 gibi) hedef alan temel g\u00fcvenlik pratiklerini uygulay\u0131n. Ard\u0131ndan, \u00fccretsiz veya uygun maliyetli a\u00e7\u0131k kaynak g\u00fcvenlik ara\u00e7lar\u0131n\u0131 (OWASP ZAP gibi) kullan\u0131n. Ekip \u00fcyelerinin g\u00fcvenlik bilincini art\u0131rmak i\u00e7in i\u00e7 e\u011fitimlere yat\u0131r\u0131m yap\u0131n ve temel yama y\u00f6netimi s\u00fcre\u00e7lerini otomatize etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Bir b\u00fct\u00e7e ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, periyodik penetrasyon testlerine yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n
<\/body><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma,…","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-35498","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"\n
\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\ud83d\udee1\ufe0f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\ud83d\udee1\ufe0f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-11-30T08:00:53+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi\",\"datePublished\":\"2025-11-30T08:00:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\"},\"wordCount\":4328,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\",\"name\":\"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-11-30T08:00:53+00:00\",\"description\":\"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi","description":"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\ud83d\udee1\ufe0f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi","og_description":"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\ud83d\udee1\ufe0f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-11-30T08:00:53+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi","datePublished":"2025-11-30T08:00:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/"},"wordCount":4328,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/","name":"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-11-30T08:00:53+00:00","description":"Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 siber tehditlere kar\u015f\u0131 nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendirece\u011finizi merak m\u0131 ediyorsunuz? Bu kapsaml\u0131 rehber, yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 g\u00fcncel tutarak g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131 kapatma, proaktif \u00f6nlemler alma ve siber g\u00fcvenli\u011finizi en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karma stratejilerini ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131kl\u0131yor.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/%f0%9f%9b%a1%ef%b8%8f-uygulamalarinizi-en-son-guvenlik-tehditlerine-karsi-guncel-tutma-rehberi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\ud83d\udee1\ufe0f Uygulamalar\u0131n\u0131z\u0131 En Son G\u00fcvenlik Tehditlerine Kar\u015f\u0131 G\u00fcncel Tutma Rehberi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35498"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35498\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}