Veri bilimi, istatistiksel analiz ve grafiksel g\u00f6sterim alanlar\u0131nda en pop\u00fcler ve g\u00fc\u00e7l\u00fc programlama dillerinden biri olan R, a\u00e7\u0131k kaynak kodlu yap\u0131s\u0131yla ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, istatistik\u00e7iler ve veri analistleri i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir ara\u00e7 haline gelmi\u015ftir. Ubuntu 22.04 (Jammy Jellyfish) ise kararl\u0131 yap\u0131s\u0131 ve geni\u015f topluluk deste\u011fiyle geli\u015ftiriciler aras\u0131nda yayg\u0131n olarak tercih edilen bir Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131d\u0131r. Bu kapsaml\u0131 rehberde, R programlama dilini ve onunla birlikte gelen geli\u015ftirme ortam\u0131 RStudio’yu Ubuntu 22.04 sisteminize nas\u0131l kuraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Amac\u0131m\u0131z, hem yeni ba\u015flayanlar hem de deneyimli kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in sorunsuz bir kurulum s\u00fcreci sa\u011flamak ve R ekosistemine ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131z\u0131 atman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n
R, istatistiksel hesaplama ve grafikler i\u00e7in bir programlama dili ve yaz\u0131l\u0131m ortam\u0131d\u0131r. Yeni Zelanda’daki Auckland \u00dcniversitesi’nden Ross Ihaka ve Robert Gentleman taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. GNU projesinin bir par\u00e7as\u0131 olan R, S dilinin bir uygulamas\u0131d\u0131r ve S dilinin sundu\u011fu t\u00fcm \u00f6zellikleri i\u00e7erir. D\u00fcnya genelinde milyonlarca kullan\u0131c\u0131ya sahip olan R, akademik \u00e7evrelerden b\u00fcy\u00fck \u015firketlere kadar geni\u015f bir yelpazede kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
R kurulumuna ba\u015flamadan \u00f6nce, sisteminizin g\u00fcncel oldu\u011fundan ve gerekli baz\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n y\u00fckl\u00fc oldu\u011fundan emin olmal\u0131y\u0131z. Bu ad\u0131mlar, sorunsuz bir kurulum s\u00fcreci i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n
Herhangi bir yaz\u0131l\u0131m kurulumuna ba\u015flamadan \u00f6nce, Ubuntu sisteminizin paket listelerini g\u00fcncellemek ve mevcut paketleri y\u00fckseltmek iyi bir uygulamad\u0131r. Bu, potansiyel uyumluluk sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6nler ve en son g\u00fcvenlik yamalar\u0131n\u0131 alman\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
sudo apt update\nsudo apt upgrade -y<\/code><\/pre>\n\u0130lk komut, sisteminizin paket indekslerini g\u00fcnceller. \u0130kinci komut ise mevcut t\u00fcm y\u00fckl\u00fc paketleri en son s\u00fcr\u00fcmlerine y\u00fckseltir. -y<\/code> bayra\u011f\u0131, t\u00fcm sorulara otomatik olarak “evet” yan\u0131t\u0131 vermenizi sa\u011flar.<\/p>\nGerekli Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n Kurulumu<\/h3>\n
R’\u0131n ve baz\u0131 R paketlerinin do\u011fru \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in baz\u0131 temel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klara ihtiya\u00e7 duyulur. Bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar genellikle derleme ara\u00e7lar\u0131 ve geli\u015ftirme k\u00fct\u00fcphaneleridir.<\/p>\n
sudo apt install --no-install-recommends software-properties-common dirmngr gnupg apt-transport-https ca-certificates build-essential -y<\/code><\/pre>\n\nsoftware-properties-common<\/code>: Yaz\u0131l\u0131m depolar\u0131n\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131 sa\u011flar.<\/li>\ndirmngr<\/code> ve gnupg<\/code>: GPG anahtarlar\u0131n\u0131 y\u00f6netmek ve do\u011frulamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. CRAN deposunu eklerken bu anahtarlara ihtiyac\u0131m\u0131z olacak.<\/li>\napt-transport-https<\/code>: APT’nin HTTPS \u00fczerinden depolar\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/li>\nca-certificates<\/code>: G\u00fcvenilir sertifika yetkililerinin listesini i\u00e7erir, g\u00fcvenli ba\u011flant\u0131lar i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/li>\nbuild-essential<\/code>: Derleme ara\u00e7lar\u0131 (GCC, G++ ve make gibi) i\u00e7erir. Bir\u00e7ok R paketi C, C++ veya Fortran kodlar\u0131 i\u00e7erdi\u011finden, bu paketlerin derlenmesi i\u00e7in bu ara\u00e7lara ihtiya\u00e7 duyulur.<\/li>\n--no-install-recommends<\/code>: Bu se\u00e7enek, yaln\u0131zca belirtilen paketleri ve zorunlu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kurar, \u00f6nerilen ancak zorunlu olmayan paketleri atlar. Bu, gereksiz paketlerin y\u00fcklenmesini \u00f6nleyebilir.<\/li>\n<\/ul>\nR’\u0131 Ubuntu 22.04’e Y\u00fckleme Y\u00f6ntemleri<\/h2>\n
R’\u0131 Ubuntu sisteminize y\u00fcklemenin iki ana y\u00f6ntemi vard\u0131r: Ubuntu’nun kendi resmi depolar\u0131ndan veya CRAN (Comprehensive R Archive Network) depolar\u0131ndan. Genellikle CRAN depolar\u0131ndan kurulum tavsiye edilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu depolar R’\u0131n en g\u00fcncel s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc sunar.<\/p>\n
1. Y\u00f6ntem: Ubuntu Depolar\u0131ndan Y\u00fckleme<\/h3>\n
Bu y\u00f6ntem, R’\u0131 Ubuntu’nun varsay\u0131lan paket y\u00f6neticisi (APT) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kurmakt\u0131r. En basit y\u00f6ntemlerden biridir ancak genellikle R’\u0131n en son s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamaz.<\/p>\n
Avantajlar\u0131 ve Dezavantajlar\u0131<\/h3>\n\n- Avantajlar\u0131:<\/b>\n
\n- Kurulumu kolay ve h\u0131zl\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Sisteminizle tam uyumlu, kararl\u0131 bir s\u00fcr\u00fcm sunar.<\/li>\n
- Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar otomatik olarak y\u00f6netilir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n
- Dezavantajlar\u0131:<\/b>\n
\n- Genellikle R’\u0131n en son s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermez. Ubuntu depolar\u0131, kararl\u0131l\u0131k ad\u0131na genellikle biraz daha eski s\u00fcr\u00fcmleri tercih eder.<\/li>\n
- En yeni R paketlerini kurmakta veya kullanmakta sorun ya\u015fayabilirsiniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu paketler genellikle R’\u0131n daha yeni s\u00fcr\u00fcmlerini gerektirir.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n
Ad\u0131m Ad\u0131m Kurulum<\/h3>\n
E\u011fer R’\u0131n en son s\u00fcr\u00fcm\u00fcne ihtiyac\u0131n\u0131z yoksa ve h\u0131zl\u0131 bir kurulum ar\u0131yorsan\u0131z, bu y\u00f6ntemi kullanabilirsiniz:<\/p>\n
sudo apt install r-base -y<\/code><\/pre>\nBu komut, R’\u0131n temel s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc ve gerekli t\u00fcm ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kuracakt\u0131r. Kurulum tamamland\u0131ktan sonra, R’\u0131n y\u00fcklendi\u011fini do\u011frulamak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki komutu kullanabilirsiniz:<\/p>\n
R --version<\/code><\/pre>\nBu komut, y\u00fckl\u00fc R s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc ve di\u011fer derleme bilgilerini g\u00f6sterecektir.<\/p>\n
2. Y\u00f6ntem: CRAN Depolar\u0131ndan Y\u00fckleme (\u00d6nerilen)<\/h3>\n
Bu y\u00f6ntem, R’\u0131n en g\u00fcncel ve kararl\u0131 s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011frudan CRAN depolar\u0131ndan y\u00fcklemenizi sa\u011flar. Veri bilimciler ve R geli\u015ftiricileri i\u00e7in genellikle tercih edilen y\u00f6ntem budur.<\/p>\n
Neden CRAN Depolar\u0131?<\/h3>\n
CRAN (Comprehensive R Archive Network), R paketlerinin, kaynak kodunun ve da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n ana deposudur. CRAN depolar\u0131, R’\u0131n en son ana ve k\u00fc\u00e7\u00fck s\u00fcr\u00fcmlerini yay\u0131nlar ve bu s\u00fcr\u00fcmler genellikle Ubuntu’nun kendi depolar\u0131ndan daha yenidir. Bu sayede, en yeni \u00f6zelliklere, performans iyile\u015ftirmelerine ve en g\u00fcncel R paketlerine eri\u015febilirsiniz.<\/p>\n
Ad\u0131m 1: CRAN GPG Anahtar\u0131n\u0131 Ekleme<\/h3>\n
CRAN deposunu sisteminize eklemeden \u00f6nce, bu deponun g\u00fcvenilir oldu\u011funu do\u011frulamak i\u00e7in GPG (GNU Privacy Guard) anahtar\u0131n\u0131 eklememiz gerekir. Bu, indirdi\u011finiz paketlerin ger\u00e7ekten CRAN’dan geldi\u011fini ve de\u011fi\u015ftirilmedi\u011fini garanti eder.<\/p>\n
wget -qO- https:\/\/cloud.r-project.org\/bin\/linux\/ubuntu\/marutter_pubkey.asc | sudo tee -a \/etc\/apt\/trusted.gpg.d\/cran_ubuntu_key.asc<\/code><\/pre>\n\nwget -qO- https:\/\/cloud.r-project.org\/bin\/linux\/ubuntu\/marutter_pubkey.asc<\/code>: CRAN’\u0131n genel GPG anahtar\u0131n\u0131 indirir. -qO-<\/code> bayraklar\u0131, \u00e7\u0131kt\u0131y\u0131 sessizce standart \u00e7\u0131kt\u0131ya y\u00f6nlendirir.<\/li>\n| sudo tee -a \/etc\/apt\/trusted.gpg.d\/cran_ubuntu_key.asc<\/code>: \u0130ndirilen anahtar\u0131 \/etc\/apt\/trusted.gpg.d\/<\/code> dizinine bir dosya olarak kaydeder. Bu dizin, APT’nin g\u00fcvenilir anahtarlar\u0131 saklad\u0131\u011f\u0131 yerdir.<\/li>\n<\/ul>\nE\u011fer tee<\/code> komutuyla ilgili bir sorun ya\u015farsan\u0131z veya daha yeni sistemlerde \/etc\/apt\/trusted.gpg.d\/<\/code> yerine ba\u015fka bir y\u00f6ntem kullanmak isterseniz, a\u015fa\u011f\u0131daki komutu da kullanabilirsiniz:<\/p>\nsudo apt-key adv --keyserver keyserver.ubuntu.com --recv-keys E298A3A825C0D65DFD57CBB651716619E084DAB9<\/code><\/pre>\nAncak, apt-key<\/code> komutu Ubuntu’nun daha yeni s\u00fcr\u00fcmlerinde deprecated (kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f) durumdad\u0131r. Bu nedenle, ilk y\u00f6ntem (wget<\/code> ve tee<\/code> ile) daha modern ve \u00f6nerilen bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\nAd\u0131m 2: CRAN Deposunu Kaynak Listesine Ekleme<\/h3>\n
GPG anahtar\u0131n\u0131 ekledikten sonra, CRAN deposunu APT’nin kaynak listesine eklememiz gerekir. Bu, sisteminizin R paketlerini nereden indirece\u011fini bilmesini sa\u011flar. Ubuntu 22.04 i\u00e7in \u00f6nerilen CRAN deposu, “Jammy” kod ad\u0131n\u0131 kullan\u0131r.<\/p>\n
sudo add-apt-repository \"deb https:\/\/cloud.r-project.org\/bin\/linux\/ubuntu jammy-cran40\/\"<\/code><\/pre>\nBu komut, belirtilen CRAN deposunu \/etc\/apt\/sources.list.d\/<\/code> dizinine yeni bir dosya olarak ekleyecektir. jammy-cran40<\/code> k\u0131sm\u0131, Ubuntu 22.04 i\u00e7in \u00f6zel olarak derlenmi\u015f R 4.0 ve \u00fczeri s\u00fcr\u00fcmleri i\u00e7eren depoyu ifade eder. E\u011fer ileride Ubuntu’nun yeni bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcne ge\u00e7erseniz (\u00f6rne\u011fin 24.04), jammy<\/code> yerine o s\u00fcr\u00fcm\u00fcn kod ad\u0131n\u0131 kullanman\u0131z gerekecektir.<\/p>\nAd\u0131m 3: Sistem Paket Listesini G\u00fcncelleme<\/h3>\n
Yeni depoyu ekledikten sonra, APT’nin bu depodaki paket bilgilerini almas\u0131 i\u00e7in paket listesini g\u00fcncellemeniz gerekir.<\/p>\n
sudo apt update<\/code><\/pre>\nBu komut, yeni eklenen CRAN deposundaki R paketlerinin bilgilerini sisteminize \u00e7ekecektir.<\/p>\n
Ad\u0131m 4: R’\u0131 Y\u00fckleme<\/h3>\n
Art\u0131k R’\u0131 CRAN deposundan y\u00fcklemeye haz\u0131rs\u0131n\u0131z. Y\u00fckleme komutu, Ubuntu depolar\u0131ndan y\u00fcklemeye benzer, ancak bu sefer APT, CRAN deposundaki en g\u00fcncel s\u00fcr\u00fcm\u00fc bulacakt\u0131r.<\/p>\n
sudo apt install r-base r-base-dev -y<\/code><\/pre>\n