{"id":32283,"date":"2025-10-19T22:41:11","date_gmt":"2025-10-19T19:41:11","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?p=32283"},"modified":"2025-10-19T22:41:11","modified_gmt":"2025-10-19T19:41:11","slug":"ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/","title":{"rendered":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><body><\/p>\n<h2>Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131<\/h2>\n<h2>Giri\u015f<\/h2>\n<p>Ses, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve \u00e7evremizle etkile\u015fim kurma bi\u00e7imimizi \u015fekillendirir. \u0130nsan konu\u015fmas\u0131ndan m\u00fczik melodilerine, \u00e7evresel g\u00fcr\u00fclt\u00fclerden makine seslerine kadar geni\u015f bir yelpazeyi kapsayan ses verileri, bilgi a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin bir kaynakt\u0131r. Bu verilerin otomatik olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7e\u015fitli teknolojik uygulamalar i\u00e7in temel bir gereksinim haline gelmi\u015ftir. Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131, belirli bir ses sinyalinin \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f kategorilerden birine atanmas\u0131 i\u015flemidir. Geleneksel olarak, bu g\u00f6rev i\u00e7in el yap\u0131m\u0131 \u00f6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ve makine \u00f6\u011frenimi algoritmalar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, ses verilerinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi, geleneksel y\u00f6ntemlerin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n<p>Son y\u0131llarda, derin \u00f6\u011frenme (Deep Learning) tekniklerinin h\u0131zl\u0131 geli\u015fimi, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 alan\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Derin \u00f6\u011frenme modelleri, b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerinden karma\u015f\u0131k \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri otomatik olarak \u00f6\u011frenme yetenekleri sayesinde, el yap\u0131m\u0131 \u00f6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131na olan ihtiyac\u0131 azaltm\u0131\u015f ve s\u0131n\u0131fland\u0131rma performans\u0131nda \u00f6nemli iyile\u015fmeler sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Konu\u015fma tan\u0131ma, m\u00fczik t\u00fcr\u00fc s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131, \u00e7evresel olay tespiti, sa\u011fl\u0131k izleme ve g\u00fcvenlik gibi bir\u00e7ok alanda derin \u00f6\u011frenmeye dayal\u0131 ses s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemleri yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu makale, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda derin \u00f6\u011frenmenin temel prensiplerini, kullan\u0131lan mimarileri, uygulama alanlar\u0131n\u0131 ve gelecekteki y\u00f6nelimleri detayl\u0131 bir \u015fekilde incelemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>Ses Verilerinin \u00d6zellikleri ve \u00d6n \u0130\u015fleme<\/h2>\n<p>Ses sinyalleri, do\u011falar\u0131 gere\u011fi karma\u015f\u0131k ve y\u00fcksek boyutlu verilerdir. Derin \u00f6\u011frenme modelleri bu verilerle do\u011frudan \u00e7al\u0131\u015fabilse de, genellikle modelin \u00f6\u011frenme s\u00fcrecini kolayla\u015ft\u0131rmak ve performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6n i\u015fleme ad\u0131mlar\u0131 ve \u00f6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 teknikleri uygulan\u0131r.<\/p>\n<h3>Ses Verisi Nedir?<\/h3>\n<p>Ses, bir ortamda yay\u0131lan titre\u015fimlerin olu\u015fturdu\u011fu dalgalard\u0131r. Bu dalgalar, mikrofonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla elektriksel sinyallere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve analog formda kaydedilir. Dijital ortamlarda i\u015flenebilmesi i\u00e7in analog ses sinyalleri, \u00f6rnekleme (sampling) ve nicemleme (quantization) s\u00fcre\u00e7lerinden ge\u00e7irilerek dijital verilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<br \/>\n*   <strong>\u00d6rnekleme H\u0131z\u0131 (Sampling Rate):<\/strong> Bir saniyede al\u0131nan \u00f6rnek say\u0131s\u0131n\u0131 ifade eder (Hz cinsinden). Y\u00fcksek \u00f6rnekleme h\u0131z\u0131, daha y\u00fcksek frekansl\u0131 ses bile\u015fenlerini yakalayabilir ve ses kalitesini art\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin, CD kalitesinde ses i\u00e7in 44.1 kHz \u00f6rnekleme h\u0131z\u0131 kullan\u0131l\u0131rken, konu\u015fma i\u00e7in genellikle 8 kHz veya 16 kHz yeterli olabilir.<br \/>\n*   <strong>Bit Derinli\u011fi (Bit Depth):<\/strong> Her bir \u00f6rne\u011fin ne kadar hassas bir \u015fekilde temsil edildi\u011fini g\u00f6sterir. Y\u00fcksek bit derinli\u011fi (\u00f6rn. 16-bit, 24-bit), daha geni\u015f bir dinamik aral\u0131k ve daha az nicemleme g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc sa\u011flar.<\/p>\n<p>Dijital ses verisi, genellikle zaman alan\u0131nda genlik de\u011ferlerinin bir dizisi olarak temsil edilir. Bu ham dalga formu, do\u011frudan derin \u00f6\u011frenme modellerine verilebilse de, genellikle frekans alan\u0131ndaki temsiller daha bilgilendirici bulunur.<\/p>\n<h3>\u00d6n \u0130\u015fleme Ad\u0131mlar\u0131<\/h3>\n<p>Ses verilerini derin \u00f6\u011frenme modellerine haz\u0131rlarken uygulanan temel \u00f6n i\u015fleme ad\u0131mlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<br \/>\n*   <strong>Normalizasyon (Normalization):<\/strong> Ses sinyalinin genlik aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirli bir seviyeye (\u00f6rn. -1 ile 1 aras\u0131na) \u00f6l\u00e7eklendirme i\u015flemidir. Bu, modelin e\u011fitimini stabilize etmeye ve a\u015f\u0131r\u0131 b\u00fcy\u00fck genlik de\u011ferlerinin etkisini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olur.<br \/>\n*   <strong>G\u00fcr\u00fclt\u00fc Azaltma (Noise Reduction):<\/strong> Ses sinyalindeki istenmeyen g\u00fcr\u00fclt\u00fc bile\u015fenlerini (arka plan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc, elektronik g\u00fcr\u00fclt\u00fc vb.) filtreleme i\u015flemidir. Bu, modelin temiz ses \u00f6zelliklerine odaklanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<br \/>\n*   <strong>\u00c7er\u00e7eveleme (Framing) ve Pencereleme (Windowing):<\/strong> Ses sinyalleri genellikle dura\u011fan olmayan (non-stationary) \u00f6zelliklere sahiptir. Bu nedenle, sinyal k\u0131sa, \u00fcst \u00fcste binen \u00e7er\u00e7evelere (frames) b\u00f6l\u00fcn\u00fcr ve her \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde sinyalin dura\u011fan oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r. Pencereleme fonksiyonlar\u0131 (\u00f6rn. Hamming, Hanning pencereleri) kullan\u0131larak \u00e7er\u00e7evelerin ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f noktalar\u0131ndaki s\u00fcreksizlikler azalt\u0131l\u0131r.<\/p>\n<h3>\u00d6zellik \u00c7\u0131kar\u0131m\u0131<\/h3>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme modelleri teorik olarak ham ses verilerinden \u00f6zellikleri otomatik olarak \u00e7\u0131karabilse de, \u00f6zellikle daha k\u00fc\u00e7\u00fck veri k\u00fcmelerinde veya belirli g\u00f6revlerde, \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve insan taraf\u0131ndan tasarlanm\u0131\u015f \u00f6zelliklerin kullan\u0131lmas\u0131 performans\u0131 art\u0131rabilir.<br \/>\n*   <strong>Zaman Alan\u0131 \u00d6zellikleri:<\/strong><br \/>\n    *   <strong>Ortalama Kare K\u00f6k (RMS &#8211; Root Mean Square) Enerjisi:<\/strong> Ses sinyalinin k\u0131sa s\u00fcreli enerji seviyesini g\u00f6sterir. Ses \u015fiddeti hakk\u0131nda bilgi verir.<br \/>\n    *   <strong>S\u0131f\u0131r Ge\u00e7i\u015f Oran\u0131 (ZCR &#8211; Zero Crossing Rate):<\/strong> Sinyalin birim zamanda s\u0131f\u0131r eksenini ka\u00e7 kez ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6sterir. Konu\u015fma ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc aras\u0131ndaki ayr\u0131mda veya \u00fcns\u00fcz\/\u00fcnl\u00fc seslerin tespitinde faydal\u0131d\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Frekans Alan\u0131 \u00d6zellikleri:<\/strong><br \/>\n    *   <strong>H\u0131zl\u0131 Fourier D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc (FFT &#8211; Fast Fourier Transform):<\/strong> Zaman alan\u0131ndaki bir sinyali frekans alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, sinyalin hangi frekans bile\u015fenlerinden olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren bir spektrum elde etmeyi sa\u011flar.<br \/>\n    *   <strong>Spektrogram (Spectrogram):<\/strong> Zamanla de\u011fi\u015fen frekans i\u00e7eri\u011fini g\u00f6rsel olarak temsil eden bir grafiktir. X ekseni zaman\u0131, Y ekseni frekans\u0131, renk yo\u011funlu\u011fu ise belirli bir zamanda ve frekanstaki enerji seviyesini g\u00f6sterir. Spektrogramlar, ses verilerini g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015fleme teknikleriyle analiz etmek i\u00e7in uygun bir formata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<br \/>\n    *   <strong>Mel Spektrogram\u0131:<\/strong> \u0130nsan kula\u011f\u0131n\u0131n frekanslar\u0131 do\u011frusal de\u011fil, logaritmik bir \u00f6l\u00e7ekte alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fine dayan\u0131r. Mel \u00f6l\u00e7e\u011fi, bu alg\u0131y\u0131 taklit eden do\u011frusal olmayan bir frekans \u00f6l\u00e7e\u011fidir. Mel spektrogram\u0131, normal spektrogram\u0131n Mel \u00f6l\u00e7e\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f halidir ve insan i\u015fitme sistemine daha yak\u0131n bir temsil sunar.<br \/>\n    *   <strong>Mel-Frekans Sepsral Katsay\u0131lar\u0131 (MFCCs &#8211; Mel-Frequency Cepstral Coefficients):<\/strong> Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda en yayg\u0131n kullan\u0131lan \u00f6zelliklerden biridir. MFCC&#8217;ler, Mel spektrogram\u0131ndan t\u00fcretilen ve ses sinyalinin spektral zarf\u0131n\u0131 (envelope) temsil eden bir dizi katsay\u0131d\u0131r. \u0130nsan konu\u015fmas\u0131n\u0131n veya di\u011fer seslerin timbresini (t\u0131n\u0131s\u0131n\u0131) etkili bir \u015fekilde yakalar ve g\u00fcr\u00fclt\u00fcye kar\u015f\u0131 nispeten dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.<br \/>\n    *   <strong>Kromagramlar (Chroma Features):<\/strong> M\u00fczik analizi i\u00e7in \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f \u00f6zelliklerdir. Sesin harmonik i\u00e7eri\u011fini, yani hangi notalar\u0131n \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 frekans aral\u0131klar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak temsil eder.<\/p>\n<p>Bu \u00f6zellikler, derin \u00f6\u011frenme modellerine girdi olarak verilerek, modellerin daha verimli ve etkili bir \u015fekilde \u00f6\u011frenme yapmas\u0131na olanak tan\u0131r. \u00d6zellikle spektrogramlar ve Mel spektrogramlar\u0131, 2D g\u00f6r\u00fcnt\u00fc benzeri yap\u0131lar olu\u015fturduklar\u0131 i\u00e7in Evri\u015fimsel Sinir A\u011flar\u0131 (CNN) ile m\u00fckemmel bir uyum sergiler.<\/p>\n<h2>Derin \u00d6\u011frenmeye Giri\u015f ve Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131ndaki Rol\u00fc<\/h2>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme, yapay sinir a\u011flar\u0131n\u0131n birden fazla gizli katmana sahip oldu\u011fu bir makine \u00f6\u011frenimi alt alan\u0131d\u0131r. Bu derin yap\u0131lar, verilerdeki hiyerar\u015fik \u00f6zellikleri otomatik olarak \u00f6\u011frenme yetene\u011fine sahiptir, bu da onlar\u0131 karma\u015f\u0131k g\u00f6revler i\u00e7in son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar.<\/p>\n<h3>Neden Derin \u00d6\u011frenme?<\/h3>\n<p>Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda derin \u00f6\u011frenmenin tercih edilmesinin ba\u015fl\u0131ca nedenleri \u015funlard\u0131r:<br \/>\n*   <strong>Otomatik \u00d6zellik \u00d6\u011frenme:<\/strong> Geleneksel y\u00f6ntemlerde uzmanlar taraf\u0131ndan el ile \u00e7\u0131kar\u0131lan \u00f6zelliklere ihtiya\u00e7 duyulurken, derin \u00f6\u011frenme modelleri (\u00f6zellikle CNN&#8217;ler), ham verilerden veya temel temsillerden (spektrogramlar gibi) en uygun \u00f6zellikleri otomatik olarak \u00f6\u011frenir. Bu, insan m\u00fcdahalesini azalt\u0131r ve daha genellenebilir modellerin olu\u015fturulmas\u0131na olanak tan\u0131r.<br \/>\n*   <strong>B\u00fcy\u00fck Veri K\u00fcmeleriyle Ba\u015fa \u00c7\u0131kma:<\/strong> Derin \u00f6\u011frenme modelleri, b\u00fcy\u00fck miktarda veriyle e\u011fitildi\u011finde performanslar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar. Ses verileri genellikle b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleri halinde bulunur ve bu modellerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc tam olarak kullanmalar\u0131na olanak tan\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Karma\u015f\u0131k \u00d6r\u00fcnt\u00fcleri Yakalama:<\/strong> Ses sinyallerindeki zamansal ve frekansal karma\u015f\u0131k \u00f6r\u00fcnt\u00fcler, derin a\u011flar taraf\u0131ndan daha etkili bir \u015fekilde yakalanabilir.<br \/>\n*   <strong>S\u0131n\u0131fland\u0131rma Performans\u0131nda \u0130yile\u015fme:<\/strong> Yukar\u0131daki avantajlar sayesinde, derin \u00f6\u011frenme tabanl\u0131 sistemler, bir\u00e7ok ses s\u0131n\u0131fland\u0131rma g\u00f6revinde geleneksel y\u00f6ntemlere k\u0131yasla daha y\u00fcksek do\u011fruluk oranlar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h3>Temel Derin \u00d6\u011frenme Mimarileri<\/h3>\n<p>Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan derin \u00f6\u011frenme mimarileri \u015funlard\u0131r:<br \/>\n*   <strong>\u00c7ok Katmanl\u0131 Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar (MLP &#8211; Multi-Layer Perceptrons):<\/strong> En basit derin \u00f6\u011frenme mimarilerinden biridir. Giri\u015f katman\u0131, bir veya daha fazla gizli katman ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f katman\u0131ndan olu\u015fur. Her katmandaki n\u00f6ronlar, bir sonraki katmandaki n\u00f6ronlara tam olarak ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda, genellikle \u00f6nceden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f MFCC gibi \u00f6zellikler MLP&#8217;lere girdi olarak verilir. Ancak, MLP&#8217;ler zamansal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 veya yerel \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri yakalamakta yetersiz kalabilir.<br \/>\n*   <strong>Evri\u015fimsel Sinir A\u011flar\u0131 (CNN &#8211; Convolutional Neural Networks):<\/strong> \u00d6zellikle g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015fleme alan\u0131nda devrim yaratan CNN&#8217;ler, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda da son derece etkilidir. Spektrogramlar veya Mel spektrogramlar\u0131 gibi 2D temsiller, CNN&#8217;ler i\u00e7in do\u011fal bir girdi format\u0131 sa\u011flar. CNN&#8217;ler, evri\u015fim katmanlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yerel \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri (\u00f6rn. belirli frekans bantlar\u0131ndaki enerji de\u011fi\u015fiklikleri) \u00f6\u011frenir ve havuzlama (pooling) katmanlar\u0131 ile bu \u00f6zelliklerin boyutunu azalt\u0131r. Bu mimari, ses verilerindeki zamansal ve frekansal yerel korelasyonlar\u0131 yakalamakta \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Tekrarlayan Sinir A\u011flar\u0131 (RNN &#8211; Recurrent Neural Networks) ve Uzun K\u0131sa S\u00fcreli Bellek A\u011flar\u0131 (LSTM &#8211; Long Short-Term Memory) \/ Ge\u00e7itli Tekrarlayan Birimler (GRU &#8211; Gated Recurrent Units):<\/strong> RNN&#8217;ler, ard\u0131\u015f\u0131k verilerdeki (zaman serileri gibi) zamansal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 modellemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceki zaman ad\u0131mlar\u0131ndaki bilgiyi &#8220;haf\u0131zalar\u0131nda&#8221; tutarak sonraki ad\u0131mlar\u0131 etkileyebilirler. Ancak, standart RNN&#8217;ler uzun vadeli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6\u011frenmede &#8220;kaybolan gradyan&#8221; (vanishing gradient) probleminden muzdariptir. LSTM ve GRU gibi varyantlar, bu problemi \u00f6zel &#8220;ge\u00e7it&#8221; mekanizmalar\u0131yla a\u015farak daha uzun s\u00fcreli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 etkili bir \u015fekilde yakalayabilirler. Ses sinyallerinin do\u011fal ard\u0131\u015f\u0131k yap\u0131s\u0131 nedeniyle, \u00f6zellikle konu\u015fma tan\u0131ma ve m\u00fczik analizi gibi g\u00f6revlerde RNN&#8217;ler ve varyantlar\u0131 \u00f6nemli bir rol oynar.<br \/>\n*   <strong>D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler (Transformers):<\/strong> Ba\u015flang\u0131\u00e7ta do\u011fal dil i\u015fleme (NLP) alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde eden D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler, dikkat mekanizmas\u0131 (attention mechanism) sayesinde verilerdeki uzun menzilli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve k\u00fcresel ili\u015fkileri modellemede \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda da spektrogramlar\u0131 &#8220;g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yamalar\u0131&#8221; (image patches) olarak ele alarak veya do\u011frudan ses dalga formuna uygulayarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Dikkat mekanizmas\u0131, modelin ses sinyalinin hangi k\u0131s\u0131mlar\u0131na odaklanmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6\u011frenmesini sa\u011flar.<br \/>\n*   <strong>Hibrit Modeller:<\/strong> \u00c7o\u011fu zaman, farkl\u0131 mimarilerin g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerini birle\u015ftiren hibrit modeller kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, CNN katmanlar\u0131 yerel frekans-zamansal \u00f6zellikleri \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken, bu \u00f6zellikler daha sonra RNN veya Transformer katmanlar\u0131na beslenerek zamansal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar veya k\u00fcresel ba\u011flam modellenebilir. Bu t\u00fcr hibrit yakla\u015f\u0131mlar, karma\u015f\u0131k ses s\u0131n\u0131fland\u0131rma g\u00f6revlerinde en iyi performans\u0131 sunabilir.<\/p>\n<h2>Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 \u0130\u00e7in Derin \u00d6\u011frenme Mimarileri<\/h2>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli olarak yeni ve geli\u015ftirilmi\u015f mimariler sunmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u00f6ne \u00e7\u0131kan baz\u0131 mimarileri ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n<h3>Evri\u015fimsel Sinir A\u011flar\u0131 (CNNs)<\/h3>\n<p>CNN&#8217;ler, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda en yayg\u0131n ve ba\u015far\u0131l\u0131 mimarilerden biridir. Spektrogramlar veya Mel spektrogramlar\u0131 gibi 2D temsiller, CNN&#8217;lerin giri\u015f katmanlar\u0131na do\u011frudan beslenebilir.<br \/>\n*   <strong>2D CNN&#8217;ler (Spektrogramlar i\u00e7in):<\/strong> Ses spektrogramlar\u0131, bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc gibi ele al\u0131n\u0131r ve tipik g\u00f6r\u00fcnt\u00fc s\u0131n\u0131fland\u0131rma CNN&#8217;leri (\u00f6rn. ResNet, VGG, Inception) ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131na uyarlanabilir. Evri\u015fim katmanlar\u0131, spektrogram \u00fczerindeki belirli frekans bantlar\u0131ndaki veya zaman aral\u0131klar\u0131ndaki \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri (\u00f6rn. formant ge\u00e7i\u015fleri, perk\u00fcsyona \u00f6zg\u00fc vuru\u015flar) alg\u0131lar. Havuzlama katmanlar\u0131 ise bu \u00f6zelliklerin konumundan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olur. VGGish ve AudioSet gibi b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleri \u00fczerinde e\u011fitilmi\u015f modeller, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc temel modeller (pre-trained models) olarak kullan\u0131labilir.<br \/>\n*   <strong>1D CNN&#8217;ler (Ham Dalga Formu veya Zaman Serileri i\u00e7in):<\/strong> Baz\u0131 durumlarda, ham ses dalga formu veya zaman alan\u0131ndaki di\u011fer \u00f6zellikler do\u011frudan 1D CNN&#8217;lere verilebilir. 1D evri\u015fim katmanlar\u0131, ses sinyalindeki ard\u0131\u015f\u0131k \u00f6rnekler aras\u0131ndaki yerel \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri yakalar. Bu yakla\u015f\u0131m, \u00f6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ad\u0131m\u0131n\u0131 tamamen otomatik hale getirme potansiyeline sahiptir ancak genellikle daha derin a\u011flar ve daha fazla veri gerektirir.<\/p>\n<h3>Tekrarlayan Sinir A\u011flar\u0131 (RNNs) ve Varyantlar\u0131<\/h3>\n<p>RNN&#8217;ler, ses sinyalinin zamansal do\u011fas\u0131n\u0131 modellemek i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. \u00d6zellikle LSTM ve GRU birimleri, uzun vadeli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 yakalama yetenekleri sayesinde \u00f6ne \u00e7\u0131kar.<br \/>\n*   <strong>LSTM ve GRU Katmanlar\u0131n\u0131n Kullan\u0131m\u0131:<\/strong> CNN&#8217;lerden \u00e7\u0131kar\u0131lan zamansal \u00f6zellikleri (\u00f6rn. her bir spektrogram \u00e7er\u00e7evesinden elde edilen \u00f6zellik vekt\u00f6rleri) bir LSTM veya GRU a\u011f\u0131na beslemek yayg\u0131n bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu hibrit mimari (CNN-RNN), hem yerel frekans-zamansal \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri hem de bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimini etkili bir \u015fekilde modelleyebilir. \u00d6rne\u011fin, bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131n genel yap\u0131s\u0131n\u0131 veya bir konu\u015fma par\u00e7as\u0131ndaki c\u00fcmle ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bu t\u00fcr modeller tercih edilebilir.<br \/>\n*   <strong>\u00c7ift Y\u00f6nl\u00fc RNN&#8217;ler (Bidirectional RNNs):<\/strong> Bir ses olay\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, sadece ge\u00e7mi\u015f bilgilere de\u011fil, ayn\u0131 zamanda gelecekteki bilgilere de ba\u011fl\u0131 olabilir. \u00c7ift y\u00f6nl\u00fc LSTM veya GRU a\u011flar\u0131, hem ileri hem de geri y\u00f6nde bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flayarak bu t\u00fcr ba\u011flam\u0131 daha iyi yakalayabilir.<\/p>\n<h3>D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler (Transformers)<\/h3>\n<p>D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler, dikkat mekanizmas\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcyle ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda yeni bir paradigma sunmaktad\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Audio Spectrogram Transformer (AST):<\/strong> Vision Transformer (ViT) mimarisinden ilham alan AST, ses spektrogramlar\u0131n\u0131 sabit boyutlu yamalara (patches) b\u00f6ler ve her yamay\u0131 bir belirte\u00e7 (token) olarak ele al\u0131r. Bu belirte\u00e7ler, konum g\u00f6mme (positional embeddings) ile birlikte D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc kodlay\u0131c\u0131ya beslenir. Dikkat mekanizmas\u0131, farkl\u0131 zaman-frekans yamalar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri \u00f6\u011frenerek, ses olay\u0131n\u0131n k\u00fcresel ba\u011flam\u0131n\u0131 yakalar. AST, AudioSet gibi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ses veri k\u00fcmelerinde rekabet\u00e7i performanslar sergilemi\u015ftir.<br \/>\n*   <strong>Ham Ses D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcleri:<\/strong> Baz\u0131 yeni ara\u015ft\u0131rmalar, ham ses dalga formunu do\u011frudan D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fclere beslemeyi denemektedir. Bu, ses sinyalini daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ay\u0131rarak ve bu par\u00e7alar\u0131 belirte\u00e7ler olarak i\u015fleyerek yap\u0131l\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, \u00f6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ad\u0131m\u0131n\u0131 tamamen ortadan kald\u0131r\u0131r ancak genellikle daha b\u00fcy\u00fck modeller ve daha fazla hesaplama g\u00fcc\u00fc gerektirir.<\/p>\n<h3>\u00d6\u011frenme Stratejileri<\/h3>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme modellerinin performans\u0131n\u0131 ve genellenebilirli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6\u011frenme stratejileri kullan\u0131l\u0131r:<br \/>\n*   <strong>Transfer \u00d6\u011frenimi (Transfer Learning):<\/strong> Geni\u015f bir veri k\u00fcmesi (\u00f6rn. AudioSet) \u00fczerinde e\u011fitilmi\u015f \u00f6nceden e\u011fitilmi\u015f bir modeli, daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve spesifik bir veri k\u00fcmesi \u00fczerindeki yeni bir g\u00f6rev i\u00e7in kullanma tekni\u011fidir. \u00d6nceden e\u011fitilmi\u015f modelin alt katmanlar\u0131 genellikle dondurulur veya ince ayar yap\u0131l\u0131rken, \u00fcst katmanlar yeni g\u00f6reve g\u00f6re e\u011fitilir. Bu, s\u0131f\u0131rdan e\u011fitim ihtiyac\u0131n\u0131 azalt\u0131r, e\u011fitim s\u00fcresini k\u0131salt\u0131r ve s\u0131n\u0131rl\u0131 veri durumunda performans\u0131 art\u0131r\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Veri Art\u0131r\u0131m\u0131 (Data Augmentation):<\/strong> Mevcut e\u011fitim verilerini \u00e7e\u015fitlendirerek modelin genellenebilirli\u011fini art\u0131ran tekniklerdir. Ses verileri i\u00e7in yayg\u0131n art\u0131r\u0131m teknikleri \u015funlard\u0131r:<br \/>\n    *   <strong>Zaman Kayd\u0131rma (Time Shifting):<\/strong> Ses sinyalini zaman ekseninde ileri veya geri kayd\u0131rma.<br \/>\n    *   <strong>H\u0131z De\u011fi\u015fimi (Pitch Shifting):<\/strong> Sesin perdesini de\u011fi\u015ftirme.<br \/>\n    *   <strong>Zaman Esnetme (Time Stretching):<\/strong> Sesin s\u00fcresini de\u011fi\u015ftirme (h\u0131zland\u0131rma\/yava\u015flatma).<br \/>\n    *   <strong>G\u00fcr\u00fclt\u00fc Ekleme (Noise Injection):<\/strong> E\u011fitim verilerine rastgele g\u00fcr\u00fclt\u00fc ekleyerek modelin g\u00fcr\u00fclt\u00fcye dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rma.<br \/>\n    *   <strong>Spektrogram Art\u0131r\u0131m\u0131 (SpecAugment):<\/strong> Spektrogram \u00fczerinde rastgele zaman veya frekans maskeleri uygulayarak modelin belirli zaman veya frekans b\u00f6lgelerine a\u015f\u0131r\u0131 uyumunu engelleme.<br \/>\n*   <strong>\u00d6\u011frenme Oran\u0131 Azaltma (Learning Rate Scheduling):<\/strong> E\u011fitim ilerledik\u00e7e \u00f6\u011frenme oran\u0131n\u0131 dinamik olarak ayarlamak, modelin daha iyi bir minimuma yak\u0131nsamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<br \/>\n*   <strong>Erken Durdurma (Early Stopping):<\/strong> Do\u011frulama k\u00fcmesi \u00fczerindeki performans belirli bir say\u0131da epok boyunca iyile\u015fmedi\u011finde e\u011fitimi durdurma tekni\u011fidir. Bu, a\u015f\u0131r\u0131 uyumu (overfitting) \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n<h2>Uygulama Alanlar\u0131 ve Ba\u015far\u0131 \u00d6rnekleri<\/h2>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme tabanl\u0131 ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131, geni\u015f bir yelpazede pratik uygulamalara sahiptir ve bir\u00e7ok sekt\u00f6rde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc etkiler yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h3>Konu\u015fma Tan\u0131ma ve Hoparl\u00f6r Tan\u0131ma<\/h3>\n<p>*   <strong>Konu\u015fma Tan\u0131ma (Speech Recognition):<\/strong> Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131n\u0131n en bilinen uygulamalar\u0131ndan biridir. Derin \u00f6\u011frenme, konu\u015fma sinyallerini metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Google Asistan, Siri, Alexa gibi sanal asistanlar ve transkripsiyon hizmetleri, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde derin \u00f6\u011frenme modellerine dayan\u0131r. \u00d6zellikle LSTM ve Transformer tabanl\u0131 modeller, konu\u015fma tan\u0131ma do\u011frulu\u011funu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Hoparl\u00f6r Tan\u0131ma (Speaker Recognition):<\/strong> Bir ses kayd\u0131ndaki konu\u015fmac\u0131n\u0131n kimli\u011fini tespit etme veya do\u011frulama g\u00f6revidir. G\u00fcvenlik sistemleri, adli analizler ve ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f hizmetlerde kullan\u0131l\u0131r. Derin \u00f6\u011frenme, konu\u015fmac\u0131ya \u00f6zg\u00fc ses \u00f6zelliklerini yakalamakta olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3>M\u00fczik T\u00fcr\u00fc ve Duygu S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131<\/h3>\n<p>*   <strong>M\u00fczik T\u00fcr\u00fc S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 (Music Genre Classification):<\/strong> M\u00fczik ak\u0131\u015f hizmetlerinde \u00f6neri sistemleri ve i\u00e7erik organizasyonu i\u00e7in temel bir g\u00f6revdir. Derin \u00f6\u011frenme modelleri, m\u00fczi\u011fin karma\u015f\u0131k harmonik, ritmik ve t\u0131n\u0131sal \u00f6zelliklerini analiz ederek Rock, Pop, Caz gibi t\u00fcrleri s\u0131n\u0131fland\u0131rabilir.<br \/>\n*   <strong>M\u00fczik Duygu S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 (Music Emotion Classification):<\/strong> Bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131n\u0131n ifade etti\u011fi duygusal i\u00e7eri\u011fi (mutlu, h\u00fcz\u00fcnl\u00fc, enerjik vb.) belirlemeyi ama\u00e7lar. Bu, ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f \u00e7alma listeleri olu\u015fturmak ve ruh haline uygun m\u00fczik \u00f6nermek i\u00e7in \u00f6nemlidir.<br \/>\n*   <strong>M\u00fczik Enstr\u00fcman\u0131 Tan\u0131ma:<\/strong> Bir m\u00fczik par\u00e7as\u0131nda \u00e7al\u0131nan enstr\u00fcmanlar\u0131 otomatik olarak tan\u0131mlama.<\/p>\n<h3>\u00c7evresel Ses Olay\u0131 Tespiti (Environmental Sound Event Detection &#8211; SED)<\/h3>\n<p>*   <strong>Olay Tespiti:<\/strong> Araba kornas\u0131, k\u00f6pek havlamas\u0131, cam k\u0131r\u0131lmas\u0131, siren sesi gibi belirli \u00e7evresel ses olaylar\u0131n\u0131 otomatik olarak tespit etme. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, g\u00fcvenlik sistemleri, ev otomasyonu ve yaban hayat\u0131 izleme gibi alanlarda geni\u015f kullan\u0131m potansiyeline sahiptir. \u00d6rne\u011fin, bir g\u00fcvenlik kameras\u0131 sistemine entegre edildi\u011finde, \u015f\u00fcpheli sesleri (\u00f6rn. silah sesi, \u00e7\u0131\u011fl\u0131k) alg\u0131layarak alarm verebilir.<\/p>\n<h3>Sa\u011fl\u0131k Uygulamalar\u0131<\/h3>\n<p>*   <strong>Hastal\u0131k Te\u015fhisi:<\/strong> \u00d6ks\u00fcr\u00fck seslerinin analizi ile COVID-19, ast\u0131m veya bo\u011fmaca gibi solunum yolu hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tespiti.<br \/>\n*   <strong>Kalp Sesi Anormallikleri:<\/strong> Stetoskop ile al\u0131nan kalp seslerindeki anormallikleri (\u00f6rn. \u00fcf\u00fcr\u00fcmler) tespit ederek kalp rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n erken te\u015fhisine yard\u0131mc\u0131 olma.<br \/>\n*   <strong>N\u00f6rolojik Bozukluklar:<\/strong> Konu\u015fma bozukluklar\u0131 veya y\u00fcr\u00fcme sesleri gibi sesli belirtiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Parkinson veya Alzheimer gibi n\u00f6rolojik hastal\u0131klar\u0131n tespiti.<\/p>\n<h3>End\u00fcstriyel \u0130zleme ve G\u00fcvenlik<\/h3>\n<p>*   <strong>Makine Ar\u0131za Tespiti:<\/strong> End\u00fcstriyel makinelerin normal \u00e7al\u0131\u015fma seslerinden sapmalar\u0131 (\u00f6rn. anormal titre\u015fim, s\u00fcrt\u00fcnme sesleri) analiz ederek potansiyel ar\u0131zalar\u0131 erken a\u015famada tespit etme. Bu, bak\u0131m maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve \u00fcretim kesintilerini \u00f6nler.<br \/>\n*   <strong>G\u00fcvenlik ve G\u00f6zetim:<\/strong> Kamu alanlar\u0131nda veya kritik altyap\u0131larda anormal ses olaylar\u0131n\u0131 (\u00f6rn. patlama, silah sesi, \u00e7\u0131\u011fl\u0131k) alg\u0131layarak g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerini uyarma.<\/p>\n<p>Bu \u00f6rnekler, derin \u00f6\u011frenmenin ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 alan\u0131nda ne kadar \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Her ge\u00e7en g\u00fcn yeni uygulama alanlar\u0131 ve daha sofistike sistemler geli\u015ftirilmektedir.<\/p>\n<h2>Zorluklar ve Gelecek Y\u00f6nelimler<\/h2>\n<p>Derin \u00f6\u011frenme, ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 alan\u0131nda \u00f6nemli ilerlemeler kaydetse de, hala \u00fcstesinden gelinmesi gereken belirli zorluklar bulunmaktad\u0131r ve ara\u015ft\u0131rma yeni y\u00f6nelimlere do\u011fru ilerlemektedir.<\/p>\n<h3>Zorluklar<\/h3>\n<p>*   <strong>Veri Eksikli\u011fi ve Etiketleme Maliyeti:<\/strong> Y\u00fcksek kaliteli, etiketlenmi\u015f ses veri setleri olu\u015fturmak zaman al\u0131c\u0131 ve maliyetlidir. \u00d6zellikle nadir veya spesifik ses olaylar\u0131 i\u00e7in yeterli veri bulmak zor olabilir.<br \/>\n*   <strong>G\u00fcr\u00fclt\u00fcye Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k:<\/strong> Ger\u00e7ek d\u00fcnya ortamlar\u0131 genellikle y\u00fcksek seviyede arka plan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc i\u00e7erir. Modellerin bu g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc ortamlarda bile sa\u011flam performans g\u00f6stermesi \u00f6nemli bir zorluktur.<br \/>\n*   <strong>Model Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve Hesaplama Maliyeti:<\/strong> Derin \u00f6\u011frenme modelleri, \u00f6zellikle Transformer tabanl\u0131 olanlar, milyonlarca hatta milyarlarca parametreye sahip olabilir. Bu modellerin e\u011fitimi ve \u00e7\u0131kar\u0131m (inference) i\u015flemleri y\u00fcksek hesaplama g\u00fcc\u00fc ve enerji t\u00fcketimi gerektirir, bu da kaynak k\u0131s\u0131tl\u0131 cihazlarda (\u00f6rn. mobil cihazlar) kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<br \/>\n*   <strong>A\u00e7\u0131klanabilirlik (Explainability) Eksikli\u011fi:<\/strong> Derin \u00f6\u011frenme modelleri genellikle &#8220;kara kutu&#8221; olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir modelin neden belirli bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma karar\u0131 verdi\u011fini anlamak zordur. G\u00fcvenlik, sa\u011fl\u0131k veya adli uygulamalar gibi kritik alanlarda bu durum, modellerin g\u00fcvenilirli\u011fini ve kabul edilebilirli\u011fini azaltabilir.<br \/>\n*   <strong>Ger\u00e7ek Zamanl\u0131 Uygulamalar \u0130\u00e7in Gecikme:<\/strong> Baz\u0131 uygulamalar (\u00f6rn. ger\u00e7ek zamanl\u0131 konu\u015fma tan\u0131ma, acil durum tespiti) d\u00fc\u015f\u00fck gecikme s\u00fcresi gerektirir. Karma\u015f\u0131k derin \u00f6\u011frenme modellerinin bu gereksinimleri kar\u015f\u0131lamas\u0131 zor olabilir.<br \/>\n*   <strong>Domain Shift:<\/strong> Bir domainde (\u00f6rn. st\u00fcdyo ortam\u0131nda kaydedilmi\u015f ses) e\u011fitilen bir modelin, farkl\u0131 bir domainde (\u00f6rn. g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc d\u0131\u015f ortam) performans\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi.<\/p>\n<h3>Gelecek Y\u00f6nelimler<\/h3>\n<p>*   <strong>Kendi Kendine Denetimli \u00d6\u011frenme (Self-supervised Learning) ve \u00d6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc \u00d6\u011frenme (Contrastive Learning):<\/strong> Etiketlenmemi\u015f b\u00fcy\u00fck ses veri k\u00fcmelerinden yararlanarak modelleri \u00f6nceden e\u011fitmek, etiketleme maliyetini azaltabilir ve daha genellenebilir \u00f6zellik temsilleri \u00f6\u011frenilmesini sa\u011flayabilir. Bu yakla\u015f\u0131mlar, \u00f6zellikle s\u0131n\u0131rl\u0131 etiketli veri durumunda transfer \u00f6\u011freniminin etkinli\u011fini art\u0131racakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ses sinyalinin bir k\u0131sm\u0131ndan di\u011fer k\u0131sm\u0131n\u0131 tahmin etme veya farkl\u0131 ses sinyalleri aras\u0131ndaki benzerlikleri\/farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6\u011frenme g\u00f6revleri kullan\u0131labilir.<br \/>\n*   <strong>\u00c7ok Modlu \u00d6\u011frenme (Multimodal Learning):<\/strong> Ses verilerini di\u011fer modalitelerle (\u00f6rn. video, metin) birle\u015ftirerek daha zengin ve ba\u011flamsal bilgi elde etme. \u00d6rne\u011fin, bir video kayd\u0131ndaki ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bilgilerini birlikte analiz ederek olay tespiti veya duygu tan\u0131ma performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\n*   <strong>Edge Computing ve Hafif Modeller:<\/strong> Hesaplama kaynaklar\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131 cihazlarda (mobil cihazlar, IoT cihazlar\u0131) \u00e7al\u0131\u015fabilen daha k\u00fc\u00e7\u00fck, daha verimli ve daha h\u0131zl\u0131 derin \u00f6\u011frenme modelleri geli\u015ftirmek. Model s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma (model compression), nicemleme (quantization) ve budama (pruning) teknikleri bu alanda \u00f6nemli rol oynayacakt\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Daha \u0130yi Veri Art\u0131rma Teknikleri:<\/strong> Mevcut veri setlerinden daha fazla \u00e7e\u015fitlilik ve sa\u011flaml\u0131k sa\u011flamak i\u00e7in daha geli\u015fmi\u015f ve ak\u0131ll\u0131 veri art\u0131rma stratejileri geli\u015ftirmek. \u00dcretken \u00e7eki\u015fmeli a\u011flar (GANs) veya varyasyonel otoenkoderler (VAEs) gibi \u00fcretken modeller, sentetik ses verileri olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131labilir.<br \/>\n*   <strong>A\u00e7\u0131klanabilir Yapay Zeka (XAI) Uygulamalar\u0131:<\/strong> Derin \u00f6\u011frenme modellerinin karar verme s\u00fcre\u00e7lerini daha \u015feffaf ve anla\u015f\u0131l\u0131r hale getirmek i\u00e7in y\u00f6ntemler geli\u015ftirmek. Bu, \u00f6zellikle kritik uygulamalarda kullan\u0131c\u0131 g\u00fcvenini art\u0131racakt\u0131r.<br \/>\n*   <strong>Ham Ses \u0130\u015fleme:<\/strong> \u00d6zellik \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ad\u0131m\u0131n\u0131 tamamen atlayarak, ham ses dalga formunu do\u011frudan derin \u00f6\u011frenme modellerine girdi olarak verme yetene\u011fini geli\u015ftirmek. Bu, daha az insan m\u00fcdahalesi gerektiren ve potansiyel olarak daha zengin \u00f6zellikler yakalayabilen sistemlere yol a\u00e7abilir.<br \/>\n*   <strong>Daha Geli\u015fmi\u015f Dikkat Mekanizmalar\u0131 ve D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc Mimarileri:<\/strong> Ses verilerinin benzersiz \u00f6zelliklerini daha iyi yakalayabilen, daha verimli ve ba\u011flama duyarl\u0131 dikkat mekanizmalar\u0131 ve D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc mimarileri geli\u015ftirmek.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7<\/h2>\n<p>Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131, yapay zeka alan\u0131nda h\u0131zla geli\u015fen ve bir\u00e7ok pratik uygulamaya sahip \u00f6nemli bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131d\u0131r. Geleneksel makine \u00f6\u011frenimi y\u00f6ntemlerinin yerini alan derin \u00f6\u011frenme teknikleri, \u00f6zellikle Evri\u015fimsel Sinir A\u011flar\u0131 (CNN), Tekrarlayan Sinir A\u011flar\u0131 (RNN) ve son d\u00f6nemde D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc (Transformer) mimarileri sayesinde, ses verilerinden karma\u015f\u0131k \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri otomatik olarak \u00f6\u011frenme yetene\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yetenek, konu\u015fma tan\u0131madan m\u00fczik analizine, \u00e7evresel olay tespitinden sa\u011fl\u0131k te\u015fhisine kadar geni\u015f bir uygulama yelpazesinde s\u0131n\u0131fland\u0131rma performans\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an iyile\u015fmeler sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Mel spektrogramlar\u0131 gibi frekans-zamansal temsillerin kullan\u0131lmas\u0131 ve transfer \u00f6\u011frenimi, veri art\u0131r\u0131m\u0131 gibi \u00f6\u011frenme stratejileri, derin \u00f6\u011frenme modellerinin etkinli\u011fini daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, b\u00fcy\u00fck ve etiketli veri setlerinin eksikli\u011fi, g\u00fcr\u00fclt\u00fcye dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, model karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve a\u00e7\u0131klanabilirlik gibi zorluklar devam etmektedir. Gelecekteki ara\u015ft\u0131rmalar, kendi kendine denetimli \u00f6\u011frenme, \u00e7ok modlu yakla\u015f\u0131mlar, hafif model mimarileri ve a\u00e7\u0131klanabilir yapay zeka teknikleri \u00fczerine odaklanarak bu zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi hedeflemektedir.<\/p>\n<p>Ses s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda derin \u00f6\u011frenmenin potansiyeli hen\u00fcz tam olarak ke\u015ffedilmemi\u015ftir ve bu alandaki s\u00fcrekli yenilikler, insan-bilgisayar etkile\u015fiminden ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131na kadar bir\u00e7ok alanda daha ak\u0131ll\u0131 ve sezgisel sistemlerin geli\u015ftirilmesine olanak sa\u011flayacakt\u0131r. Derin \u00f6\u011frenme, ses d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlama ve ondan anlam \u00e7\u0131karma bi\u00e7imimizi k\u00f6kten d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye devam edecektir.<\/body><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131\nGiri\u015f\nSes, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve \u00e7evremizle etkile\u015fim","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-32283","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 Giri\u015f Ses, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve \u00e7evremizle etkile\u015fim\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-19T19:41:11+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131\",\"datePublished\":\"2025-10-19T19:41:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\"},\"wordCount\":4326,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\",\"name\":\"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-10-19T19:41:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131","og_description":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 Giri\u015f Ses, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve \u00e7evremizle etkile\u015fim","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-10-19T19:41:11+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"21 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131","datePublished":"2025-10-19T19:41:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/"},"wordCount":4326,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/","name":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131 - Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-10-19T19:41:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/ses-siniflandirmasinda-derin-ogrenme-uygulamalari\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ses S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131nda Derin \u00d6\u011frenme Uygulamalar\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32283"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32283\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32284,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32283\/revisions\/32284"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}