{"id":30510,"date":"2025-09-28T18:31:20","date_gmt":"2025-09-28T15:31:20","guid":{"rendered":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/"},"modified":"2025-09-28T18:31:20","modified_gmt":"2025-09-28T15:31:20","slug":"web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/","title":{"rendered":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#8217;ler Neden \u00d6nemli?"},"content":{"rendered":"<h1>REST API Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? Kapsaml\u0131 Rehber<\/h1>\n<style>\n    \/* Basit bir mobil uyumluluk \u00f6rne\u011fi *\/\n    body {\n        font-family: Arial, sans-serif;\n        line-height: 1.6;\n        margin: 0 auto;\n        padding: 20px;\n        max-width: 1200px;\n        color: #333;\n    }\n    h2, h3 {\n        color: #2c3e50;\n        margin-top: 30px;\n        margin-bottom: 15px;\n    }\n    p {\n        margin-bottom: 15px;\n    }\n    ul, ol {\n        margin-bottom: 15px;\n        padding-left: 20px;\n    }\n    code {\n        background-color: #f4f4f4;\n        padding: 2px 4px;\n        border-radius: 4px;\n        font-family: 'Courier New', monospace;\n    }\n    pre {\n        background-color: #2d2d2d;\n        color: #f8f8f2;\n        padding: 15px;\n        border-radius: 8px;\n        overflow-x: auto;\n        margin-bottom: 20px;\n    }\n    .expert-tip {\n        background-color: #e8f5e9;\n        border-left: 5px solid #4caf50;\n        padding: 15px;\n        margin: 20px 0;\n        border-radius: 4px;\n    }\n    table {\n        width: 100%;\n        border-collapse: collapse;\n        margin: 20px 0;\n    }\n    table, th, td {\n        border: 1px solid #ddd;\n    }\n    th, td {\n        padding: 10px;\n        text-align: left;\n    }\n    th {\n        background-color: #f2f2f2;\n    }<\/p>\n<p>    \/* Mobil uyumluluk i\u00e7in media query \u00f6rne\u011fi *\/\n    @media (max-width: 768px) {\n        body {\n            padding: 15px;\n        }\n        table, thead, tbody, th, td, tr {\n            display: block;\n        }\n        thead tr {\n            position: absolute;\n            top: -9999px;\n            left: -9999px;\n        }\n        tr { border: 1px solid #ccc; }\n        td {\n            border: none;\n            border-bottom: 1px solid #eee;\n            position: relative;\n            padding-left: 50%;\n            text-align: right;\n        }\n        td:before {\n            position: absolute;\n            top: 6px;\n            left: 6px;\n            width: 45%;\n            padding-right: 10px;\n            white-space: nowrap;\n            text-align: left;\n            font-weight: bold;\n        }\n        \/* Her s\u00fctun i\u00e7in ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 burada tan\u0131mlay\u0131n *\/\n        td:nth-of-type(1):before { content: attr(data-label); }\n        td:nth-of-type(2):before { content: attr(data-label); }\n        td:nth-of-type(3):before { content: attr(data-label); }\n    }\n<\/style>\n<p>REST API&#8217;ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API&#8217;lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde interneti kullan\u0131rken fark\u0131nda olmasak da, bir\u00e7ok uygulaman\u0131n arkas\u0131nda karma\u015f\u0131k bir ileti\u015fim a\u011f\u0131 i\u015fler. Bir otel rezervasyonu yaparken, sosyal medyada gezinti yaparken veya hava durumu bilgisini kontrol ederken, asl\u0131nda arka planda farkl\u0131 sistemler birbiriyle konu\u015fur. Peki, bu sistemler aras\u0131ndaki sorunsuz veri al\u0131\u015fveri\u015fi nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fir? \u0130\u015fte bu noktada <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/REST\">REST API<\/a>&#8216;ler (Temsili Durum Transferi Uygulama Programlama Aray\u00fczleri) devreye giriyor. REST API&#8217;ler, web tabanl\u0131 uygulamalar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fim kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kurallar ve y\u00f6nergeler b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu sayede, farkl\u0131 teknolojilerle geli\u015ftirilmi\u015f sistemler bile ortak bir dil kullanarak veri al\u0131\u015fveri\u015finde bulunabilir.<\/p>\n<p>Mobil uygulamalardan web sitelerine, IoT cihazlar\u0131ndan bulut servislerine kadar geni\u015f bir yelpazede kullan\u0131lan REST API&#8217;ler, modern yaz\u0131l\u0131m mimarilerinin olmazsa olmaz\u0131d\u0131r. Bu teknoloji, geli\u015ftiricilerin karma\u015f\u0131k uygulamalar\u0131 daha mod\u00fcler ve y\u00f6netilebilir par\u00e7alara ay\u0131rmas\u0131na olanak tan\u0131rken, ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 platformlar aras\u0131nda tutarl\u0131 bir veri eri\u015fimi sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, bir e-ticaret sitesi, \u00fcr\u00fcn bilgilerini, kullan\u0131c\u0131 verilerini ve \u00f6deme i\u015flemlerini ayr\u0131 ayr\u0131 y\u00f6neten servisleri REST API&#8217;ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir araya getirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, REST API&#8217;ler sadece teknik bir kavramdan \u00f6te, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ba\u011flant\u0131l\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda dijital etkile\u015fimin temelini olu\u015fturan kritik bir ara\u00e7t\u0131r. Bu rehberimizde, REST API&#8217;lerin ne oldu\u011funu, neden bu kadar pop\u00fcler oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uygulamal\u0131 \u00f6rneklerle nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m inceleyece\u011fiz. B\u00f6ylece, hem temel bilgilere sahip olacak hem de ileri d\u00fczey konulara dair fikir edineceksiniz.<\/p>\n<h2>Temel Kavramlar: REST API&#8217;lerin Temelleri Nelerdir?<\/h2>\n<p>REST API&#8217;leri derinlemesine anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle baz\u0131 temel kavramlar\u0131 netle\u015ftirmemiz gerekiyor. \u0130lk olarak, API (Uygulama Programlama Aray\u00fcz\u00fc) nedir? Bir API, iki yaz\u0131l\u0131m bile\u015feninin birbiriyle ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir dizi tan\u0131m ve protokold\u00fcr. Bir restoran men\u00fcs\u00fc gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz; men\u00fcde ne sipari\u015f verebilece\u011finiz yazar, ancak yeme\u011fin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair detaylar\u0131 bilmenize gerek yoktur. Siz sadece men\u00fcden se\u00e7im yapar, garsona iletirsiniz ve yeme\u011finiz size gelir. \u0130\u015fte API de benzer \u015fekilde, bir uygulaman\u0131n di\u011fer bir uygulamaya ne t\u00fcr istekler yapabilece\u011fini ve nas\u0131l yan\u0131tlar bekleyebilece\u011fini tan\u0131mlar. Bu ba\u011flamda, REST (Representational State Transfer) ise, web servislerinin nas\u0131l tasarlanmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir mimari tarzd\u0131r.<\/p>\n<p>REST, HTTP protokol\u00fcn\u00fc kullan\u0131r ve bir dizi k\u0131s\u0131tlama ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu k\u0131s\u0131tlamalar sayesinde API&#8217;ler daha basit, daha \u00f6l\u00e7eklenebilir ve daha performansl\u0131 hale gelir. REST API&#8217;lerdeki her bir bilgi par\u00e7as\u0131na &#8220;kaynak&#8221; (resource) denir. Bu kaynaklar benzersiz URL&#8217;ler (Uniform Resource Locators) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131mlan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir e-ticaret uygulamas\u0131nda &#8220;\/urunler&#8221; bir kaynak, &#8220;\/urunler\/123&#8221; ise belirli bir \u00fcr\u00fcn\u00fc temsil eden bir kaynakt\u0131r. M\u00fc\u015fteriler (client&#8217;lar) bu kaynaklara HTTP metodlar\u0131 (GET, POST, PUT, DELETE gibi) ile eri\u015ferek veri okuma, yazma, g\u00fcncelleme veya silme i\u015flemleri yaparlar. Bu ileti\u015fim genellikle JSON (JavaScript Object Notation) veya XML format\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. JSON, hafifli\u011fi ve okunabilirli\u011fi sayesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en \u00e7ok tercih edilen formatlardan biridir.<\/p>\n<p>REST&#8217;in \u00f6nemli prensiplerinden biri de &#8220;durumsuzluk&#8221; (statelessness) ilkesidir. Bu, her bir iste\u011fin sunucu taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir; sunucu, \u00f6nceki isteklerden gelen herhangi bir bilgiyi hat\u0131rlamaz. Her istek, i\u015flemi tamamlamak i\u00e7in gerekli t\u00fcm bilgileri i\u00e7ermelidir. Bu sayede sunucunun i\u015f y\u00fck\u00fc azal\u0131r ve sistem daha \u00f6l\u00e7eklenebilir hale gelir. Ayr\u0131ca, m\u00fc\u015fteri-sunucu mimarisi REST&#8217;in temelini olu\u015fturur; m\u00fc\u015fteri aray\u00fcz\u00fc ve veri depolamas\u0131 birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ayr\u0131m, her iki taraf\u0131n da ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015fmesini sa\u011flar. Sonu\u00e7 olarak, REST API&#8217;ler web \u00fczerinde da\u011f\u0131t\u0131k sistemler olu\u015fturmak i\u00e7in basit, esnek ve etkili bir yol sunar.<\/p>\n<h3>Vaka Analizi: E-Ticaret Platformu ve REST API&#8217;ler<\/h3>\n<p>Bir e-ticaret platformunun nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu platformda m\u00fc\u015fteriler \u00fcr\u00fcnleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, sepete ekler, sipari\u015f verir ve ki\u015fisel bilgilerini y\u00f6netirler. Bu i\u015flemlerin her biri, arka plandaki farkl\u0131 sistemlerle etkile\u015fimi gerektirir. \u00d6rne\u011fin, bir kullan\u0131c\u0131 bir \u00fcr\u00fcn arad\u0131\u011f\u0131nda, mobil uygulama veya web sitesi (client), e-ticaret platformunun sunucusuna bir HTTP GET iste\u011fi g\u00f6nderir. Bu istek genellikle \u015f\u00f6yle bir URL&#8217;e yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n<pre><code>\nGET \/api\/urunler?kategori=elektronik\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Sunucu, bu iste\u011fi al\u0131r, veritaban\u0131ndan ilgili \u00fcr\u00fcnleri \u00e7eker ve JSON format\u0131nda bir yan\u0131t g\u00f6nderir:<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-json\">\n[\n    {\n        \"id\": \"101\",\n        \"ad\": \"Ak\u0131ll\u0131 Telefon X\",\n        \"fiyat\": 7500.00,\n        \"stok\": 50\n    },\n    {\n        \"id\": \"102\",\n        \"ad\": \"Kablosuz Kulakl\u0131k Y\",\n        \"fiyat\": 1200.00,\n        \"stok\": 120\n    }\n]\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Kullan\u0131c\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fc sepete eklemek istedi\u011finde ise, uygulama sunucuya bir HTTP POST iste\u011fi g\u00f6nderir. Bu istek, sepete eklenecek \u00fcr\u00fcn\u00fcn ID'si ve miktar\u0131 gibi bilgileri JSON format\u0131nda i\u00e7erir:<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-json\">\nPOST \/api\/sepet\nContent-Type: application\/json\n\n{\n    \"urunId\": \"101\",\n    \"adet\": 1\n}\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Sunucu bu iste\u011fi i\u015fler, \u00fcr\u00fcn\u00fc kullan\u0131c\u0131n\u0131n sepetine ekler ve genellikle ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015flem oldu\u011funu belirten bir yan\u0131t d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr (\u00f6rne\u011fin, HTTP 201 Created). E\u011fer kullan\u0131c\u0131 mevcut bir sipari\u015fini iptal etmek isterse, HTTP DELETE metodunu kullan\u0131r:<\/p>\n<pre><code>\nDELETE \/api\/siparisler\/5001\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Bu vaka analizi, REST API'lerin farkl\u0131 i\u015flemler i\u00e7in nas\u0131l farkl\u0131 HTTP metodlar\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve veri al\u0131\u015fveri\u015fini nas\u0131l kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Her i\u015flem i\u00e7in belirli bir URL ve uygun bir HTTP metodu kullan\u0131l\u0131r, bu da API'nin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a basitle\u015ftirir. B\u00f6ylece, hem mobil uygulama geli\u015ftiricileri hem de web sitesi geli\u015ftiricileri ayn\u0131 API'yi kullanarak platformdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak tutarl\u0131 bir kullan\u0131c\u0131 deneyimi sunabilirler.<\/p>\n<h2>RESTful Mimari Prensipleri: \u0130yi Bir REST API Nas\u0131l Tasarlan\u0131r?<\/h2>\n<p>REST API'ler sadece bir web servisi t\u00fcr\u00fc de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda belirli mimari prensiplere uygun olarak tasarlanmal\u0131d\u0131rlar. Bu prensiplere uyuldu\u011funda API'ler \"RESTful\" olarak kabul edilir ve daha \u00f6l\u00e7eklenebilir, esnek ve bak\u0131m\u0131 kolay hale gelirler. Roy Fielding taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan bu prensipler, REST'in g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve verimlili\u011fini ortaya koyar. \u0130lk olarak, RESTful API'ler \"kayna\u011fa dayal\u0131\" (resource-based) olmal\u0131d\u0131r. Yani, veriler URL'ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birer kaynak olarak temsil edilir ve bu kaynaklar \u00fczerinde i\u015flemler yap\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir veritaban\u0131 tablosu yerine, mant\u0131ksal bir kaynak (\u00f6rn. \"\/kullanicilar\", \"\/siparisler\") ele al\u0131n\u0131r. Bu sayede, API'nin anla\u015f\u0131labilirli\u011fi ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kinci olarak, \"durumsuz ileti\u015fim\" (statelessness) ilkesi hayati \u00f6neme sahiptir. Her istek, sunucu taraf\u0131ndan i\u015flenmesi i\u00e7in gerekli t\u00fcm bilgiyi i\u00e7ermelidir. Sunucu, istemciden gelen \u00f6nceki isteklerle ilgili hi\u00e7bir durumu (session bilgisi gibi) saklamaz. Bu durum, sunucular\u0131n daha kolay \u00f6l\u00e7eklenmesini sa\u011flar, \u00e7\u00fcnk\u00fc herhangi bir iste\u011fi herhangi bir sunucu \u00f6rne\u011fi i\u015fleyebilir. Ayr\u0131ca, \"\u00f6nbelleklenebilirlik\" (cacheability) de \u00f6nemli bir prensiptir. Yan\u0131tlar, \u00f6nbelle\u011fe al\u0131nabilir veya al\u0131namaz olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u015faretlenmelidir. Bu, istemcilerin veya arac\u0131 proxy'lerin yan\u0131tlar\u0131 \u00f6nbelle\u011fe alarak a\u011f performans\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131na olanak tan\u0131r, b\u00f6ylece sunucu \u00fczerindeki y\u00fck azal\u0131r ve kullan\u0131c\u0131 deneyimi iyile\u015fir.<\/p>\n<p>Di\u011fer bir prensip ise \"katmanl\u0131 sistem\" (layered system) mimarisidir. Bir istemci do\u011frudan nihai sunucuyla ileti\u015fim kurabilir veya aradaki ara katmanlar (proxy sunucular, y\u00fck dengeleyiciler vb.) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ileti\u015fim kurabilir. Bu ara katmanlar, performans\u0131 art\u0131rmak, g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak veya y\u00fck\u00fc dengelemek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Son olarak, \"istemci-sunucu ayr\u0131m\u0131\" (client-server separation) prensibi, istemci ve sunucu aras\u0131ndaki endi\u015felerin ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130stemcinin UI (Kullan\u0131c\u0131 Aray\u00fcz\u00fc) endi\u015feleriyle, sunucunun veri depolama ve i\u015f mant\u0131\u011f\u0131 endi\u015feleri birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Bu ayr\u0131m, her iki taraf\u0131n da ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015ftirilmesine ve iyile\u015ftirilmesine olanak tan\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu prensipler bir araya geldi\u011finde, g\u00fc\u00e7l\u00fc, esnek ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir REST API'ler ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<h3>Uygulamal\u0131 \u00d6rnek: Bir CRUD API'si Olu\u015fturma<\/h3>\n<p>RESTful prensiplere uygun bir API tasarlaman\u0131n en iyi yollar\u0131ndan biri, CRUD (Create, Read, Update, Delete) operasyonlar\u0131n\u0131 \u00f6rneklemektir. Basit bir \"kitaplar\" API'si \u00fczerinden gidelim. Bu API, kitaplar\u0131 listeleme, yeni kitap ekleme, mevcut kitab\u0131 g\u00fcncelleme ve silme i\u015flevlerini sunacakt\u0131r. Her bir i\u015flem i\u00e7in HTTP metodlar\u0131n\u0131 ve uygun URL'leri kullanarak nas\u0131l bir etkile\u015fim kuruldu\u011funu g\u00f6relim:<\/p>\n<ol>\n<li>\n        <strong>T\u00fcm Kitaplar\u0131 Listeleme (Read Many):<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcm kitaplar\u0131 almak i\u00e7in <code>GET<\/code> iste\u011fi kullan\u0131l\u0131r. Sunucu, JSON format\u0131nda kitaplar\u0131n bir listesini d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-http\">\n        GET \/api\/kitaplar\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Yan\u0131t \u00f6rne\u011fi:<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-json\">\n        [\n            {\"id\": \"b001\", \"baslik\": \"Sefiller\", \"yazar\": \"Victor Hugo\"},\n            {\"id\": \"b002\", \"baslik\": \"Su\u00e7 ve Ceza\", \"yazar\": \"Fyodor Dostoyevski\"}\n        ]\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code>\n    <\/li>\n<li>\n        <strong>Belirli Bir Kitab\u0131 Alma (Read One):<\/strong><\/p>\n<p>Belirli bir kitab\u0131 ID'si \u00fczerinden almak i\u00e7in yine <code>GET<\/code> kullan\u0131l\u0131r, ancak URL'e kitab\u0131n ID'si eklenir.<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-http\">\n        GET \/api\/kitaplar\/b001\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Yan\u0131t \u00f6rne\u011fi:<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-json\">\n        {\n            \"id\": \"b001\",\n            \"baslik\": \"Sefiller\",\n            \"yazar\": \"Victor Hugo\",\n            \"yayinyili\": 1862\n        }\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code>\n    <\/li>\n<li>\n        <strong>Yeni Kitap Ekleme (Create):<\/strong><\/p>\n<p>Yeni bir kaynak (kitap) olu\u015fturmak i\u00e7in <code>POST<\/code> iste\u011fi kullan\u0131l\u0131r. \u0130stek g\u00f6vdesinde yeni kitab\u0131n bilgileri JSON format\u0131nda g\u00f6nderilir.<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-http\">\n        POST \/api\/kitaplar\n        Content-Type: application\/json\n\n        {\n            \"baslik\": \"Don Ki\u015fot\",\n            \"yazar\": \"Miguel de Cervantes\",\n            \"yayinyili\": 1605\n        }\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Ba\u015far\u0131l\u0131 bir yan\u0131t genellikle <code>201 Created<\/code> HTTP durum kodu ve olu\u015fturulan kayna\u011f\u0131n URL'sini i\u00e7eren bir <code>Location<\/code> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte, olu\u015fturulan kayna\u011f\u0131n kendisini d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n        <strong>Kitap G\u00fcncelleme (Update):<\/strong><\/p>\n<p>Mevcut bir kitab\u0131 g\u00fcncellemek i\u00e7in <code>PUT<\/code> veya <code>PATCH<\/code> kullan\u0131labilir. <code>PUT<\/code> genellikle kayna\u011f\u0131n tamam\u0131n\u0131 g\u00fcncellerken, <code>PATCH<\/code> k\u0131smi g\u00fcncelleme i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Burada <code>PUT<\/code> \u00f6rne\u011fini verelim:<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-http\">\n        PUT \/api\/kitaplar\/b001\n        Content-Type: application\/json\n\n        {\n            \"id\": \"b001\",\n            \"baslik\": \"Sefiller (Yenilenmi\u015f Bas\u0131m)\",\n            \"yazar\": \"Victor Hugo\",\n            \"yayinyili\": 2020\n        }\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Ba\u015far\u0131l\u0131 bir yan\u0131t genellikle <code>200 OK<\/code> veya <code>204 No Content<\/code> durum kodunu d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n        <strong>Kitap Silme (Delete):<\/strong><\/p>\n<p>Bir kitab\u0131 silmek i\u00e7in <code>DELETE<\/code> iste\u011fi kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<pre><code>\n        <code class=\"language-http\">\n        DELETE \/api\/kitaplar\/b002\n        <\/code>\n        <\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Ba\u015far\u0131l\u0131 bir yan\u0131t genellikle <code>204 No Content<\/code> durum kodunu d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu \u00f6rnek, REST API'lerin kaynak odakl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 ve HTTP metodlar\u0131n\u0131n anlamsal kullan\u0131m\u0131n\u0131 vurgular. Her metodun belirli bir anlama gelmesi, API'nin dok\u00fcmantasyonunu basitle\u015ftirir ve geli\u015ftiricilerin API ile daha kolay etkile\u015fim kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca, bu yakla\u015f\u0131m sayesinde, farkl\u0131 istemciler (mobil, web) ayn\u0131 API'yi kullanarak tutarl\u0131 bir \u015fekilde verilere eri\u015febilir ve \u00fczerinde i\u015flem yapabilirler.<\/p>\n<h2>Geli\u015fmi\u015f Konular ve En \u0130yi Uygulamalar: Performans ve G\u00fcvenli\u011fi Nas\u0131l Sa\u011flars\u0131n\u0131z?<\/h2>\n<p>REST API'ler, temel prensiplerin \u00f6tesinde, daha karma\u015f\u0131k senaryolar ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli uygulamalar i\u00e7in de optimize edilebilir ve g\u00fcvenli hale getirilebilir. Performans ve g\u00fcvenlik, herhangi bir API'nin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. \u0130lk olarak, veri format\u0131 se\u00e7imi performans\u0131 do\u011frudan etkileyebilir. Daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi, <a href=\"https:\/\/www.json.org\/json-en.html\">JSON<\/a> (JavaScript Object Notation), hafifli\u011fi ve okunabilirli\u011fi sayesinde XML'e g\u00f6re daha s\u0131k tercih edilir. JSON, \u00f6zellikle mobil uygulamalar ve web taray\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in daha az bant geni\u015fli\u011fi t\u00fcketir ve daha h\u0131zl\u0131 i\u015flenebilir. Bu nedenle, API yan\u0131tlar\u0131n\u0131z\u0131 JSON olarak standartla\u015ft\u0131rmak, istemci taraf\u0131ndaki performans avantajlar\u0131n\u0131 beraberinde getirir.<\/p>\n<p>API'ler zamanla de\u011fi\u015febilir ve bu de\u011fi\u015fiklikler, eski istemcilerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bozabilir. Bu durumu y\u00f6netmek i\u00e7in \"versiyonlama\" (versioning) \u00e7ok \u00f6nemlidir. Versiyonlama, API'nin farkl\u0131 s\u00fcr\u00fcmlerinin e\u015fzamanl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131r. En yayg\u0131n versiyonlama yakla\u015f\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda URL tabanl\u0131 versiyonlama (<code>\/api\/v1\/urunler<\/code>, <code>\/api\/v2\/urunler<\/code>) ve HTTP ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 tabanl\u0131 versiyonlama (<code>Accept: application\/vnd.myapi.v1+json<\/code>) bulunur. URL tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131m daha basit ve anla\u015f\u0131l\u0131r olsa da, ba\u015fl\u0131k tabanl\u0131 versiyonlama daha esneklik sunabilir. Versiyonlama sayesinde, eski istemciler API'nin eski s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc kullanmaya devam ederken, yeni geli\u015ftirilen istemciler g\u00fcncel s\u00fcr\u00fcme ge\u00e7i\u015f yapabilir.<\/p>\n<div class=\"expert-tip\">\n    Uzman \u0130pucu: Versiyonlama yaparken her zaman geriye d\u00f6n\u00fck uyumlulu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurun. API'de yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7in yeni bir versiyon \u00e7\u0131karmak yerine, mevcut versiyonu geni\u015fletmeyi tercih edebilirsiniz. B\u00fcy\u00fck ve k\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fikliklerde (breaking changes) yeni bir versiyon \u00e7\u0131karmak daha do\u011fru olacakt\u0131r.\n<\/div>\n<p>G\u00fcvenlik ise REST API'ler i\u00e7in en kritik konulardan biridir. Kimlik do\u011frulama (authentication) ve yetkilendirme (authorization) mekanizmalar\u0131 vazge\u00e7ilmezdir. Pop\u00fcler kimlik do\u011frulama y\u00f6ntemleri aras\u0131nda <a href=\"https:\/\/oauth.net\/2\/\">OAuth 2.0<\/a>, JWT (JSON Web Tokens) ve API anahtarlar\u0131 bulunur. OAuth 2.0, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf uygulamalara kendi kimlik bilgilerini vermeden kaynaklar\u0131na eri\u015fim yetkisi vermesini sa\u011flar. JWT ise, durumsuz do\u011fas\u0131 gere\u011fi REST API'ler i\u00e7in olduk\u00e7a uygundur; kullan\u0131c\u0131 bilgileri ve izinleri token i\u00e7inde \u015fifrelenir ve her istekte sunucuya g\u00f6nderilir. Ayr\u0131ca, t\u00fcm ileti\u015fim HTTPS \u00fczerinden \u015fifrelenmelidir, b\u00f6ylece veriler a\u011f \u00fczerinden g\u00fcvenli bir \u015fekilde aktar\u0131l\u0131r. Yetkilendirme ise, kimli\u011fi do\u011frulanm\u0131\u015f bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n hangi kaynaklara eri\u015febilece\u011fini veya hangi i\u015flemleri yapabilece\u011fini belirler; genellikle roller ve izinler temelinde uygulan\u0131r.<\/p>\n<p>Hata y\u00f6netimi de kullan\u0131c\u0131 dostu bir API i\u00e7in \u00f6nemlidir. API, hatalar\u0131 tutarl\u0131 ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u015fekilde bildirmelidir. HTTP durum kodlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, <code>400 Bad Request<\/code>, <code>401 Unauthorized<\/code>, <code>404 Not Found<\/code>, <code>500 Internal Server Error<\/code>) bu konuda standart bir yol sunar. Hata yan\u0131tlar\u0131 genellikle, hatan\u0131n nedenini a\u00e7\u0131klayan ek bilgiler i\u00e7eren bir JSON nesnesi i\u00e7ermelidir. Son olarak, \"oran s\u0131n\u0131rlama\" (rate limiting), API'nizi k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ma ve DDoS sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in \u00f6nemlidir. Belirli bir zaman diliminde bir istemcinin yapabilece\u011fi istek say\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak, sunucunuzun a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenmesini \u00f6nler ve hizmet kalitesini korur. T\u00fcm bu ileri d\u00fczey konular, sa\u011flam, g\u00fcvenli ve performansl\u0131 bir REST API geli\u015ftirmenin temel ta\u015flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3>Vaka Analizi: Sosyal Medya Uygulamas\u0131 ve G\u00fcvenlik<\/h3>\n<p>Bir sosyal medya uygulamas\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Kullan\u0131c\u0131lar g\u00f6nderi payla\u015fabilir, arkada\u015f edinebilir, \u00f6zel mesajla\u015fabilir. Bu t\u00fcr bir uygulamada g\u00fcvenlik, kullan\u0131c\u0131 verilerinin gizlili\u011fi ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u0130\u015fte burada JWT (JSON Web Tokens) ve HTTPS gibi teknolojiler devreye girer. Kullan\u0131c\u0131 uygulamaya giri\u015f yapt\u0131\u011f\u0131nda, sunucu kullan\u0131c\u0131y\u0131 do\u011frular ve bir JWT olu\u015fturur. Bu token, kullan\u0131c\u0131n\u0131n kimli\u011fini ve yetkilerini (\u00f6rne\u011fin, \"admin\", \"yazar\") i\u00e7eren \u015fifreli bir string'dir. Token, kullan\u0131c\u0131n\u0131n cihaz\u0131nda saklan\u0131r ve her API iste\u011fiyle birlikte sunucuya g\u00f6nderilir.<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-http\">\nPOST \/api\/login\nContent-Type: application\/json\n\n{\n    \"kullaniciAdi\": \"ornekKullanici\",\n    \"sifre\": \"gizliSifre123\"\n}\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Yan\u0131t (ba\u015far\u0131l\u0131 giri\u015f durumunda):<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-json\">\n{\n    \"token\": \"eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJ1c2VySWQiOiIxMjMiLCJyb2xlIjoiYXV0aG9yIiwiaWF0IjoxNjM1MDAwMDAwLCJleHAiOjE2MzUwMDM2MDB9.someSignatureHere\"\n}\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Art\u0131k kullan\u0131c\u0131, herhangi bir i\u015flem yapmak istedi\u011finde bu token'\u0131 HTTP <code>Authorization<\/code> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6nderir:<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-http\">\nGET \/api\/gonderiler\nAuthorization: Bearer eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJ1c2VySWQiOiIxMjMiLCJyb2xlIjoiYXV0aG9yIiwiaWF0IjoxNjM1MDAwMDAwLCJleHAiOjE2MzUwMDM2MDB9.someSignatureHere\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Sunucu, her istekte bu token'\u0131 do\u011frulayarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eder. \u00d6rne\u011fin, sadece \"admin\" rol\u00fcne sahip kullan\u0131c\u0131lar ba\u015fka bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6nderisini silebilirken, \"yazar\" rol\u00fcndeki kullan\u0131c\u0131lar yaln\u0131zca kendi g\u00f6nderilerini silebilir. T\u00fcm bu ileti\u015fim, <a href=\"https:\/\/www.globalsign.com\/tr\/sifreleme-merkezi\/https-nedir\">HTTPS<\/a> \u00fczerinden \u015fifrelenir. Bu, hem token'\u0131n hem de di\u011fer hassas verilerin a\u011f \u00fczerindeki potansiyel dinlemelere kar\u015f\u0131 korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. B\u00f6ylece, kullan\u0131c\u0131 kimli\u011fi ve verileri g\u00fcvende tutulur, uygulama g\u00fcvenilir bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam eder. Hata durumlar\u0131nda ise, API genellikle <code>401 Unauthorized<\/code> (token eksik veya ge\u00e7ersizse) veya <code>403 Forbidden<\/code> (token ge\u00e7erli ama yetkisizse) gibi durum kodlar\u0131 d\u00f6nd\u00fcrerek istemciye bilgi verir.<\/p>\n<h2>REST API Geli\u015ftirme ve T\u00fcketme: Pratikte Nas\u0131l \u0130\u015fler?<\/h2>\n<p>REST API'lerin sadece geli\u015ftirilmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda etkili bir \u015fekilde t\u00fcketilmesi de \u00f6nemlidir. Bir REST API'nin ba\u015far\u0131s\u0131, onun ne kadar kolay anla\u015f\u0131labilir, dok\u00fcmante edilmi\u015f ve farkl\u0131 platformlar taraf\u0131ndan t\u00fcketilebilir oldu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Frontend geli\u015ftiricileri (web, mobil) veya di\u011fer arka u\u00e7 servisleri, API'yi kullanarak uygulaman\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu verilere eri\u015fir ve bu veriler \u00fczerinde i\u015flemler yapar. Bu b\u00f6l\u00fcmde, API t\u00fcketiminin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, kullan\u0131lan ara\u00e7lara ve dok\u00fcmantasyonun \u00f6nemine de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n<p>API t\u00fcketimi, genellikle HTTP istekleri g\u00f6nderen ve yan\u0131tlar\u0131 i\u015fleyen kodlar yazmay\u0131 i\u00e7erir. JavaScript'te <a href=\"https:\/\/developer.mozilla.org\/tr\/docs\/Web\/API\/Fetch_API\">Fetch API<\/a> veya <a href=\"https:\/\/axios-http.com\/\">Axios<\/a> gibi k\u00fct\u00fcphaneler, taray\u0131c\u0131da veya Node.js ortam\u0131nda API istekleri yapmak i\u00e7in s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. Mobil uygulamalarda ise, platforma \u00f6zg\u00fc HTTP istemci k\u00fct\u00fcphaneleri (\u00f6rne\u011fin Android'de Retrofit, iOS'ta Alamofire) tercih edilir. Bu k\u00fct\u00fcphaneler, HTTP isteklerini daha kolay bir \u015fekilde olu\u015fturmay\u0131, ba\u015fl\u0131klar\u0131 ayarlamay\u0131, JSON verilerini g\u00f6ndermeyi ve yan\u0131tlar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 sa\u011flarlar. \u00d6rne\u011fin, Fetch API ile bir GET iste\u011fi yapmak olduk\u00e7a basittir:<\/p>\n<pre><code>\n<code class=\"language-javascript\">\nfetch('https:\/\/api.ornek.com\/urunler')\n    .then(response => {\n        if (!response.ok) {\n            throw new Error('HTTP hatas\u0131! Durum: ' + response.status);\n        }\n        return response.json();\n    })\n    .then(data => {\n        console.log('\u00dcr\u00fcnler:', data);\n        \/\/ \u00dcr\u00fcn verilerini UI'da g\u00f6sterme\n    })\n    .catch(error => {\n        console.error('API iste\u011fi s\u0131ras\u0131nda hata olu\u015ftu:', error);\n    });\n<\/code>\n<\/pre>\n<p><\/code><\/p>\n<p>Bu kod blo\u011fu, belirli bir URL'e bir GET iste\u011fi g\u00f6nderir, gelen yan\u0131t\u0131 JSON olarak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ve verileri konsola yazd\u0131r\u0131r. Hata y\u00f6netimi de burada temel bir rol oynar; API'den gelen olas\u0131 hatalar\u0131 yakalamak ve kullan\u0131c\u0131ya uygun geri bildirim sa\u011flamak \u00f6nemlidir. Dolay\u0131s\u0131yla, API'nin t\u00fcketimi, sadece istek g\u00f6ndermekten ibaret de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda yan\u0131tlar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde ayr\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131, hata durumlar\u0131n\u0131 y\u00f6netmeyi ve performans\u0131 optimize etmeyi de i\u00e7erir.<\/p>\n<p>API geli\u015ftirme s\u00fcrecinde, \"API dok\u00fcmantasyonu\" olmazsa olmazd\u0131r. \u0130yi bir dok\u00fcmantasyon, API'nin nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, hangi u\u00e7 noktalar\u0131n (endpoints) mevcut oldu\u011funu, hangi HTTP metodlar\u0131n\u0131n hangi kaynaklar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu, beklenen istek ve yan\u0131t formatlar\u0131n\u0131, kimlik do\u011frulama gereksinimlerini ve hata kodlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. <a href=\"https:\/\/swagger.io\/solutions\/open-api\/\">Swagger (\u015fimdiki ad\u0131yla OpenAPI Specification)<\/a> gibi ara\u00e7lar, API dok\u00fcmantasyonunu otomatik olarak olu\u015fturmak ve interaktif bir \u015fekilde sunmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu ara\u00e7lar sayesinde geli\u015ftiriciler, API'yi test edebilir ve entegrasyon s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rabilirler. Ayr\u0131ca, Postman gibi API geli\u015ftirme ve test ara\u00e7lar\u0131, API isteklerini kolayca olu\u015fturup g\u00f6ndermeyi, yan\u0131tlar\u0131 incelemeyi ve API'leri test etmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Bu ara\u00e7lar, geli\u015ftirme ve hata ay\u0131klama s\u00fcre\u00e7lerinde b\u00fcy\u00fck kolayl\u0131k sa\u011flar. Sonu\u00e7 olarak, hem geli\u015ftirme hem de t\u00fcketim taraf\u0131nda do\u011fru ara\u00e7lar\u0131 ve metodolojileri kullanmak, REST API tabanl\u0131 uygulamalar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7: REST API'ler ve Gelecek Trendleri<\/h2>\n<p>REST API'ler, web \u00fczerinde da\u011f\u0131t\u0131k sistemler aras\u0131ndaki ileti\u015fimi standartla\u015ft\u0131ran ve basitle\u015ftiren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mimari yakla\u015f\u0131m sunar. Bu rehberde, REST'in temel kavramlar\u0131ndan (API, kaynaklar, HTTP metodlar\u0131, durumsuzluk), mimari prensiplerine (kaynak odakl\u0131l\u0131k, istemci-sunucu ayr\u0131m\u0131), g\u00fcvenlik ve performans optimizasyonlar\u0131na kadar geni\u015f bir yelpazeyi ele ald\u0131k. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, REST API'ler esneklikleri, \u00f6l\u00e7eklenebilirlikleri ve yayg\u0131n adaptasyonlar\u0131 sayesinde modern yaz\u0131l\u0131m mimarilerinin belkemi\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r. E-ticaret platformlar\u0131ndan sosyal medya uygulamalar\u0131na kadar say\u0131s\u0131z alanda etkin bir \u015fekilde kullan\u0131lmalar\u0131, bu teknolojinin ne kadar temel ve vazge\u00e7ilmez oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>Elbette, teknoloji d\u00fcnyas\u0131 s\u00fcrekli geli\u015fiyor ve REST API'lerin yan\u0131nda yeni yakla\u015f\u0131mlar da ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, GraphQL gibi alternatifler, istemcilerin tam olarak ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 veriyi tek bir istekte alabilmesine olanak tan\u0131yarak daha fazla esneklik sunar. Ancak, REST'in basitli\u011fi, yayg\u0131n ara\u00e7 deste\u011fi ve HTTP'nin do\u011fal yap\u0131s\u0131na entegrasyonu, onu hala bir\u00e7ok senaryoda tercih edilen bir se\u00e7enek haline getirmektedir. Gelecekte de REST API'lerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6nemini s\u00fcrd\u00fcrece\u011fi, ancak daha spesifik ihtiya\u00e7lar i\u00e7in GraphQL gibi tamamlay\u0131c\u0131 teknolojilerle birlikte kullan\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Bu nedenle, bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricisi olarak REST API'leri anlamak ve do\u011fru bir \u015fekilde kullanmak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ve gelece\u011fin ba\u011flant\u0131l\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in kritik bir beceridir. Umar\u0131z bu rehber, REST API'lerin karma\u015f\u0131k d\u00fcnyas\u0131na sa\u011flam bir giri\u015f yapman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<h3>S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular (SSS):<\/h3>\n<ol>\n<li>\n        <strong>REST API'ler neden bu kadar pop\u00fcler?<\/strong><\/p>\n<p>REST API'ler, basitlikleri, HTTP protokol\u00fcn\u00fc kullanmalar\u0131, durumsuz olmalar\u0131 ve farkl\u0131 platformlar aras\u0131nda kolayca entegre edilebilir olmalar\u0131 nedeniyle olduk\u00e7a pop\u00fclerdir. JSON gibi hafif veri formatlar\u0131 sayesinde veri al\u0131\u015fveri\u015fi h\u0131zl\u0131 ve verimlidir. Bu \u00f6zellikler, \u00f6zellikle mobil ve da\u011f\u0131t\u0131k sistemlerin h\u0131zla yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n        <strong>SOAP ile REST API aras\u0131ndaki temel fark nedir?<\/strong><\/p>\n<p>SOAP (Simple Object Access Protocol), XML tabanl\u0131, daha kat\u0131 bir protokold\u00fcr ve genellikle web servislerinde daha resmi ve g\u00fcvenli\u011fe odakl\u0131 uygulamalar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. REST ise daha hafif, esnek ve HTTP \u00fczerine kurulu bir mimari tarzd\u0131r. REST, genellikle daha az bant geni\u015fli\u011fi t\u00fcketir ve daha kolay geli\u015ftirilirken, SOAP daha karma\u015f\u0131k servisler ve kurumsal d\u00fczeyde entegrasyonlar i\u00e7in tercih edilebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n        <strong>REST API g\u00fcvenli\u011fi nas\u0131l sa\u011flan\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>REST API g\u00fcvenli\u011fi, HTTPS kullan\u0131m\u0131yla verilerin \u015fifrelenmesi, kimlik do\u011frulama (OAuth 2.0, JWT, API Anahtarlar\u0131 gibi y\u00f6ntemlerle kullan\u0131c\u0131 kimli\u011fini do\u011frulama) ve yetkilendirme (do\u011frulanm\u0131\u015f kullan\u0131c\u0131n\u0131n hangi kaynaklara eri\u015febilece\u011fini belirleme) mekanizmalar\u0131yla sa\u011flan\u0131r. Ayr\u0131ca, oran s\u0131n\u0131rlama (rate limiting) ve giri\u015f do\u011frulama (input validation) gibi uygulamalar da g\u00fcvenlik risklerini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n        <strong>GraphQL, REST'in yerini alacak m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>GraphQL, istemcilerin tek bir istekte tam olarak ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 veriyi almas\u0131na olanak tan\u0131yan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir alternatif olmas\u0131na ra\u011fmen, REST'in yerini tamamen almas\u0131 beklenmemektedir. Her iki teknoloji de farkl\u0131 senaryolar ve ihtiya\u00e7lar i\u00e7in avantajlar sunar. GraphQL, karma\u015f\u0131k veri gereksinimleri olan veya a\u011f kaynaklar\u0131n\u0131 optimize etmek isteyen uygulamalar i\u00e7in harikad\u0131r. REST ise basitlik, geni\u015f ara\u00e7 deste\u011fi ve yayg\u0131n adaptasyonu nedeniyle bir\u00e7ok uygulama i\u00e7in hala tercih edilen bir se\u00e7enektir. Genellikle, bu iki teknolojinin birbirini tamamlay\u0131c\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi beklenir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"REST API Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? Kapsaml\u0131 Rehber REST API&#8217;ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde,&hellip;","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_page_subscribe_form":"","csco_page_contact_form":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-30510","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"cs-entry","8":"cs-video-wrap"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.5 (Yoast SEO v25.3.1) - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#039;ler Neden \u00d6nemli?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"REST API&#039;ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API&#039;lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#039;ler Neden \u00d6nemli?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"REST API&#039;ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API&#039;lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-09-28T15:31:20+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Fatih Soysal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\"},\"author\":{\"name\":\"Fatih Soysal\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"headline\":\"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#8217;ler Neden \u00d6nemli?\",\"datePublished\":\"2025-09-28T15:31:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\"},\"wordCount\":3763,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#respond\"]}],\"copyrightYear\":\"2025\",\"copyrightHolder\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\",\"name\":\"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API'ler Neden \u00d6nemli?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-09-28T15:31:20+00:00\",\"description\":\"REST API'ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API'lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#8217;ler Neden \u00d6nemli?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/\",\"name\":\"Fatihsoysal.com\",\"description\":\"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1\",\"name\":\"Fatih Soysal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fatih Soysal\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"description\":\"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.\",\"url\":\"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API'ler Neden \u00d6nemli?","description":"REST API'ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API'lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API'ler Neden \u00d6nemli?","og_description":"REST API'ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API'lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.","og_url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/","og_site_name":"Kodlar\u0131n Gizemli D\u00fcnyas\u0131","article_published_time":"2025-09-28T15:31:20+00:00","author":"Fatih Soysal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Yazan:":"Fatih Soysal","Tahmini okuma s\u00fcresi":"20 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/"},"author":{"name":"Fatih Soysal","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"headline":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#8217;ler Neden \u00d6nemli?","datePublished":"2025-09-28T15:31:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/"},"wordCount":3763,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#respond"]}],"copyrightYear":"2025","copyrightHolder":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#organization"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/","name":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API'ler Neden \u00d6nemli?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website"},"datePublished":"2025-09-28T15:31:20+00:00","description":"REST API'ler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz web uygulamalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. Bu kapsaml\u0131 rehberde, REST API'lerin ne oldu\u011funu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mimari prensiplerini ve modern web geli\u015ftirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc ad\u0131m ad\u0131m \u00f6\u011freneceksiniz. Uygulamal\u0131 \u00f6rnekler ve pratik ipu\u00e7lar\u0131yla bu g\u00fc\u00e7l\u00fc teknolojiyi ke\u015ffedin.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/web-uygulamalarinin-gorunmez-gucu-rest-apiler-neden-onemli\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Web Uygulamalar\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez G\u00fcc\u00fc: REST API&#8217;ler Neden \u00d6nemli?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/","name":"Fatihsoysal.com","description":"Blog - Yaz\u0131l\u0131m D\u00fcnyas\u0131 Tecr\u00fcbelerim","publisher":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/002a254750921dcfd568a99e48240dd1","name":"Fatih Soysal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","contentUrl":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/cropped-replicate-prediction-3kgg1hgjn5rgp0cf0p5tr0jw7w-1.png","width":512,"height":512,"caption":"Fatih Soysal"},"logo":{"@id":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/#\/schema\/person\/image\/"},"description":"Kullan\u0131m ve kodlama m\u00fckemmeliyetini odak alan uygulamalar olu\u015fturma deneyimine sahip, profesyonel olarak 15+ y\u0131l \u00fczeri deneyime sahip bir yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi.","url":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/author\/fatihsoysal\/"}]}},"yoast_meta":{"yoast_wpseo_title":"","yoast_wpseo_metadesc":"","yoast_wpseo_canonical":""},"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30510"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30510\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fatihsoysal.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}