Ubuntu 16.04 Üzerinde Python 3 Kurulumu ve Yerel Programlama Ortamının Yapılandırılması

Giriş

Python, geniş kullanım alanları, okunabilir sözdizimi ve zengin kütüphane ekosistemi sayesinde yazılım geliştirme dünyasında en popüler dillerden biri haline gelmiştir. Web geliştirme, veri analizi, yapay zeka, otomasyon ve bilimsel hesaplama gibi birçok alanda tercih edilen Python, hem yeni başlayanlar hem de deneyimli geliştiriciler için güçlü bir araçtır. Ubuntu 16.04 LTS (Long Term Support), piyasaya sürüldüğü dönemde yaygın olarak kullanılan stabil bir işletim sistemi olmasına rağmen, varsayılan olarak Python 2.7 ile birlikte gelmekte ve Python 3’ün daha eski bir sürümünü (genellikle 3.5.x) içermektedir. Ancak günümüzde çoğu modern Python projesi ve kütüphanesi Python 3’ün daha yeni sürümlerini (örneğin 3.6, 3.7, 3.8 veya üzeri) gerektirmektedir.

Bu makale, Ubuntu 16.04 işletim sistemi üzerinde Python 3’ün daha güncel bir sürümünü nasıl kuracağınızı ve yerel bir programlama ortamını nasıl yapılandıracağınızı adım adım açıklamaktadır. Amacımız, mevcut sistem Python 2.7 kurulumunu bozmadan, Python 3 için temiz, izole ve yönetilebilir bir geliştirme ortamı oluşturmaktır. Bu sayede, hem eski projelere destek vermeye devam edebilir hem de modern Python 3 projelerinizi rahatlıkla geliştirebilirsiniz. Makale boyunca, gerekli bağımlılıkların kurulumundan, Python 3’ün kendisinin yüklenmesine, PIP paket yöneticisinin yapılandırılmasına ve sanal ortamların oluşturulmasına kadar her adımı detaylı bir şekilde ele alacağız.

Önkoşullar

Bu rehberi takip edebilmek için aşağıdaki önkoşullara sahip olmanız gerekmektedir:

Ubuntu 16.04 yüklü bir sistem (fiziksel makine, sanal makine veya bulut sunucu).
sudo yetkisine sahip bir kullanıcı hesabı.
Stabil bir internet bağlantısı.
Temel Linux komut satırı bilgisi.

Sistem Güncellemesi

Herhangi bir yazılım kurulumuna başlamadan önce, sistem paket listelerinizi güncellemek ve mevcut paketlerinizi en son sürümlerine yükseltmek iyi bir uygulamadır. Bu, olası bağımlılık sorunlarını önlemeye ve en yeni güvenlik yamalarına sahip olmanızı sağlamaya yardımcı olur. Terminali açın (Ctrl+Alt+T) ve aşağıdaki komutları çalıştırın:

sudo apt update
sudo apt upgrade -y

sudo apt update komutu, yerel paket indeksinizi uzak depolardaki bilgilerle senkronize eder. sudo apt upgrade -y komutu ise, indirilen paket indeksine göre kurulu paketlerinizi yükseltir. -y bayrağı, tüm sorulara otomatik olarak “evet” yanıtı vermenizi sağlar. Bu işlem, internet bağlantınızın hızına ve sisteminizdeki güncellenecek paket sayısına bağlı olarak biraz zaman alabilir.

Python 3 Kurulumu

Ubuntu 16.04, varsayılan olarak Python 2.7 ve Python 3.5.x ile gelir. Geliştirme ihtiyaçlarımız için daha güncel bir Python 3 sürümüne (örneğin Python 3.8) ihtiyacımız olacak. Bunu yapmanın iki ana yolu vardır: deadsnakes PPA (Personal Package Archive) kullanmak veya Python’ı kaynak koddan derlemek. PPA yöntemi genellikle daha kolay ve hızlıdır, bu nedenle öncelikle bu yöntemi ele alacağız. Kaynak koddan derleme ise daha fazla kontrol sağlar ve alternatif bir yöntem olarak açıklanacaktır.

Varsayılan Python Sürümünü Kontrol Etme

Sisteminize kurulu Python sürümlerini kontrol ederek başlayın:

python --version
python2 --version
python3 --version

Çıktılar muhtemelen şuna benzer olacaktır:

Python 2.7.12
Python 2.7.12
Python 3.5.2

Bu çıktılar, sisteminizin varsayılan olarak Python 2.7’yi kullandığını ve Python 3.5’in de yüklü olduğunu gösterir. Amacımız, bu mevcut kurulumları bozmadan Python 3’ün daha yeni bir sürümünü yüklemektir.

Gerekli Bağımlılıkların Kurulumu

Hem PPA ile hem de kaynak koddan kurulum için bazı temel geliştirme araçlarına ve kütüphanelere ihtiyacımız olacak. Bu bağımlılıkları aşağıdaki komutla kurabilirsiniz:

sudo apt install build-essential libssl-dev zlib1g-dev libncurses5-dev libgdbm-dev libnss3-dev libsqlite3-dev libreadline-dev libffi-dev libbz2-dev wget curl -y

Bu paketler, Python’ın derlenmesi ve çeşitli modüllerinin doğru şekilde çalışması için gereklidir.

build-essential: Derleme için gerekli temel araçları (gcc, g++ vb.) içerir.
libssl-dev: SSL/TLS desteği için OpenSSL geliştirme kütüphaneleri.
zlib1g-dev: Sıkıştırma/açma işlevleri için zlib geliştirme kütüphaneleri.
libncurses5-dev: Terminal kullanıcı arayüzleri için ncurses geliştirme kütüphaneleri.
libgdbm-dev: GDBM (GNU DBM) veritabanı kütüphanesi.
libnss3-dev: Ağ Güvenlik Hizmetleri (NSS) geliştirme kütüphaneleri.
libsqlite3-dev: SQLite veritabanı desteği için geliştirme kütüphaneleri.
libreadline-dev: Etkileşimli Python kabuğunda komut geçmişi ve düzenleme özellikleri için GNU Readline kütüphanesi.
libffi-dev: C dış fonksiyon arayüzü kütüphanesi, Python’ın C kodunu çağırmasını sağlar.
libbz2-dev: Bzip2 sıkıştırma kütüphanesi.
wget, curl: Dosya indirmek için kullanılan komut satırı araçları.

`deadsnakes` PPA ile Python 3.8 Kurulumu

deadsnakes PPA, Ubuntu’nun varsayılan depolarında bulunmayan Python sürümlerini sağlamasıyla bilinir. Bu, daha yeni Python sürümlerini sisteme kolayca kurmanın en yaygın ve önerilen yoludur.

Öncelikle PPA’yı sisteminize ekleyin ve paket listelerinizi güncelleyin:

sudo add-apt-repository ppa:deadsnakes/ppa -y
sudo apt update

Şimdi Python 3.8’i ve ilgili geliştirme paketlerini kurabilirsiniz:

sudo apt install python3.8 python3.8-venv python3.8-dev -y

python3.8: Python 3.8 yorumlayıcısı.
python3.8-venv: Sanal ortamlar oluşturmak için gerekli olan venv modülü.
python3.8-dev: Python uzantı modülleri oluşturmak için gerekli olan başlık dosyaları ve statik kütüphaneler.

Kurulum tamamlandıktan sonra, Python 3.8’in doğru şekilde yüklendiğini doğrulayın:

python3.8 --version

Çıktı Python 3.8.x şeklinde olmalıdır. Artık Python 3.8 sisteminizde kullanılabilir durumdadır.

Kaynak Koddan Python 3.8 Kurulumu (Alternatif Yöntem)

Bazı durumlarda, belirli bir Python sürümünü veya özel derleme seçeneklerini kullanmanız gerekebilir. Bu gibi durumlarda, Python’ı doğrudan kaynak koddan derlemek daha fazla esneklik sağlar. Bu yöntem biraz daha uzun ve karmaşıktır, ancak sistem Python kurulumunuza müdahale etmeden kendi özel Python sürümünüzü yüklemenizi sağlar.

1. Python Kaynak Kodunu İndirme

Öncelikle, Python’ın resmi web sitesinden (python.org) istediğiniz sürümün kaynak kodunu indirin. Bu örnekte Python 3.8.18 sürümünü kullanacağız. Kaynak kodunu indirmek için wget komutunu kullanabilirsiniz:

cd /tmp
wget https://www.python.org/ftp/python/3.8.18/Python-3.8.18.tgz

2. Kaynak Kodu Çıkarma

İndirdiğiniz tar.gz dosyasını çıkarın:

tar -xf Python-3.8.18.tgz
cd Python-3.8.18

3. Python’ı Derleme ve Kurma

Şimdi Python’ı derlemeye ve kurmaya geçebiliriz. --enable-optimizations bayrağı, Python’ın performansını artırmak için ek optimizasyonlar yapar, ancak derleme süresini uzatabilir. make -j $(nproc) komutu, mevcut CPU çekirdeği sayınız kadar paralel derleme işlemi başlatarak derleme süresini kısaltır.

Önemli: Kurulum yaparken sudo make install yerine sudo make altinstall kullanmalısınız. altinstall, sistemin varsayılan Python ikililerini (örneğin /usr/bin/python veya /usr/bin/python3) üzerine yazmaz. Bu, sisteminizin düzgün çalışması için kritik öneme sahiptir, çünkü Ubuntu’nun birçok iç bileşeni belirli Python sürümlerine bağımlıdır. altinstall ile, yeni Python sürümünüz ayrı bir ikili olarak kurulur (örn. /usr/local/bin/python3.8).

./configure --enable-optimizations
sudo make -j $(nproc)
sudo make altinstall

Kurulum tamamlandıktan sonra, yeni Python sürümünüzün doğru şekilde yüklendiğini doğrulayın:

python3.8 --version

Çıktı Python 3.8.18 şeklinde olmalıdır. Artık Python 3.8 sisteminizde /usr/local/bin/python3.8 olarak kullanılabilir.

Python Sürümlerini Yönetme

Sisteminizde birden fazla Python sürümü kurulu olduğunda, hangi sürümün kullanılacağını belirtmek önemlidir. Genel olarak, belirli bir Python sürümünü çağırmak için tam komutu (örneğin python3.8 veya python3.5) kullanmak en güvenli yaklaşımdır.

Örneğin:
* Python 2.7 çalıştırmak için: python veya python2
* Ubuntu’nun varsayılan Python 3.5’ini çalıştırmak için: python3 veya python3.5
* Yeni kurduğunuz Python 3.8’i çalıştırmak için: python3.8

update-alternatives komutu, sistem genelinde varsayılan Python sürümünü ayarlamak için kullanılabilir, ancak bu genellikle sisteminizin kararlılığı için önerilmez, çünkü bazı sistem betikleri belirli Python sürümlerine bağlı olabilir. Proje bazında sanal ortamlar kullanmak, bu tür çakışmaları önlemenin en iyi yoludur.

PIP Kurulumu

PIP, Python paketlerini yüklemek ve yönetmek için kullanılan standart paket yöneticisidir. Python projelerinizin bağımlılıklarını yönetmek için PIP’e ihtiyacınız olacak.

Python 3 için PIP Kurulumu

Eğer Python 3.8’i deadsnakes PPA aracılığıyla kurduysanız, PIP’i kolayca kurabilirsiniz:

sudo apt install python3-pip -y

Bu komut, sisteminizdeki Python 3.x sürümü için PIP’i kuracaktır. Eğer spesifik olarak Python 3.8 için PIP’i kurmak istiyorsanız, python3.8 -m pip komutunu kullanmaya devam edeceksiniz.

Eğer Python 3.8’i kaynak koddan kurduysanız, PIP genellikle otomatik olarak kurulmaz. PIP’i kurmak için get-pip.py scriptini kullanabilirsiniz:

wget https://bootstrap.pypa.io/get-pip.py
sudo python3.8 get-pip.py

sudo ile çalıştırdığınızda, PIP’i sistem genelinde Python 3.8 için kuracaktır.

Kurulum tamamlandıktan sonra, PIP’in doğru şekilde yüklendiğini ve güncel olduğunu doğrulayın:

python3.8 -m pip --version

Çıktı, yüklü PIP sürümünü ve Python 3.8 ile ilişkili olduğunu göstermelidir. PIP’i en güncel sürüme yükseltmek iyi bir uygulamadır:

python3.8 -m pip install --upgrade pip

Artık Python 3.8 için PIP’e sahipsiniz ve kütüphaneleri yüklemek için kullanabilirsiniz. Örneğin, requests kütüphanesini yüklemek için:

python3.8 -m pip install requests

Sanal Ortamların Oluşturulması

Sanal ortamlar, Python geliştirmenin temel bir parçasıdır ve herhangi bir Python projesi üzerinde çalışırken kullanılması şiddetle tavsiye edilir.

Neden Sanal Ortamlar Kullanmalıyız?

Bağımlılık İzolasyonu: Her projenin kendi bağımlılık setine sahip olmasını sağlar. Bu, farklı projelerin farklı sürümlerdeki aynı kütüphanelere ihtiyaç duyması durumunda çakışmaları önler.
Sistem Temizliği: Sistem genelindeki Python kurulumunuzu temiz tutar. Tüm proje bağımlılıkları sanal ortam içinde izole edilir.
Taşınabilirlik: Sanal ortamlar, projenizin bağımlılıklarını requirements.txt dosyası aracılığıyla kolayca paylaşmanızı ve başka bir ortamda yeniden oluşturmanızı sağlar.
Python Sürüm Yönetimi: Aynı makinede farklı Python sürümlerini kullanan projeler arasında kolayca geçiş yapmanızı sağlar.

`venv` Modülü ile Sanal Ortam Oluşturma

Python 3.3 ve sonraki sürümler, sanal ortamları oluşturmak için yerleşik bir venv modülüyle gelir. Python 3.8’i kurarken python3.8-venv paketini de kurduğumuz için bu modül artık kullanılabilir.

Bir proje dizini oluşturun ve içine gidin:

mkdir my_python_project
cd my_python_project

Şimdi, projeniz için bir sanal ortam oluşturun. Genellikle sanal ortam dizinine .venv veya venv adı verilir:

python3.8 -m venv .venv

Bu komut, my_python_project dizini içinde .venv adında bir dizin oluşturur. Bu dizin, Python yorumlayıcısının bir kopyasını, PIP’i ve projenizin tüm bağımlılıklarını içerecektir.

Sanal Ortamı Aktifleştirme ve Devre Dışı Bırakma

Sanal ortamı kullanmaya başlamak için onu aktifleştirmeniz gerekir:

source .venv/bin/activate

Sanal ortam aktif olduğunda, terminal istemcinizin başında sanal ortamın adını (örneğin (.venv)) göreceksiniz. Bu, artık sanal ortamın Python yorumlayıcısını ve PIP’ini kullandığınızı gösterir.

Aktif bir sanal ortamda iken, python komutunu kullandığınızda otomatik olarak sanal ortamın Python 3.8 yorumlayıcısı çalışacaktır:

python --version
pip --version

Çıktılar sırasıyla Python 3.8.x ve pipin Python 3.8 ile ilişkili olduğunu göstermelidir.

Artık bağımlılıkları sanal ortama yükleyebilirsiniz:

pip install requests
pip install flask

Bu paketler yalnızca .venv dizininin içine yüklenir ve sistem genelindeki Python kurulumunuzu etkilemez.

Sanal ortamdan çıkmak için deactivate komutunu kullanın:

deactivate

Terminal istemciniz eski haline dönecek ve tekrar sistem genelindeki Python yorumlayıcısını kullanacaksınız.

Basit Bir Python Programı Oluşturma ve Çalıştırma

Şimdi Python 3.8 kurulumunuzu ve sanal ortamınızı kullanarak basit bir Python programı oluşturalım ve çalıştıralım.

my_python_project dizininde olduğunuzdan emin olun ve bir metin düzenleyici (örneğin nano) kullanarak hello.py adında bir dosya oluşturun:

cd my_python_project
nano hello.py

Aşağıdaki kodu dosyaya yapıştırın:

print("Merhaba, Ubuntu 16.04 ve Python 3.8!")

Dosyayı kaydedin (Ctrl+O, Enter) ve nanodan çıkın (Ctrl+X).

Sanal ortamınızı aktifleştirin:

source .venv/bin/activate

Şimdi programı çalıştırın:

python hello.py

Çıktı:

Merhaba, Ubuntu 16.04 ve Python 3.8!

Bu, Python 3.8 yorumlayıcısının sanal ortamınızda doğru şekilde çalıştığını gösterir. Sanal ortamdan çıkın ve aynı programı sistem genelindeki Python 3.8 ile çalıştırmayı deneyin:

deactivate
python3.8 hello.py

Çıktı aynı olacaktır. Bu, hem sanal ortamınızın hem de sistem genelindeki Python 3.8 kurulumunuzun düzgün çalıştığını doğrular.

Ek Araçlar ve İpuçları

Geliştirme deneyiminizi daha verimli hale getirmek için bazı ek araçları ve ipuçlarını göz önünde bulundurabilirsiniz.

IDEs ve Metin Editörleri

Python geliştirme için güçlü bir IDE (Entegre Geliştirme Ortamı) veya gelişmiş bir metin düzenleyici kullanmak, kod yazmayı, hata ayıklamayı ve yönetmeyi kolaylaştırır. Popüler seçeneklerden bazıları şunlardır:

Visual Studio Code (VS Code): Microsoft tarafından geliştirilen ücretsiz, açık kaynaklı ve oldukça popüler bir kod düzenleyicidir. Python uzantıları sayesinde güçlü bir IDE’ye dönüşebilir. Ubuntu 16.04’e snap paketi ile veya doğrudan .deb dosyasını indirerek kurulabilir.
PyCharm: JetBrains tarafından Python geliştirme için özel olarak tasarlanmış güçlü bir IDE’dir. Hem ücretsiz Community sürümü hem de ücretli Professional sürümü bulunur.
Sublime Text: Hızlı ve hafif bir metin düzenleyicidir, ancak eklentilerle işlevselliği artırılabilir.
Atom: GitHub tarafından geliştirilen açık kaynaklı, hacklenebilir bir metin düzenleyicidir.

VS Code’u kurmak için:

sudo snap install code --classic # Eğer snap kurulu ise
veya .deb dosyasını indirip kurun:
wget -O vscode.deb https://go.microsoft.com/fwlink/?LinkID=760868
sudo dpkg -i vscode.deb
sudo apt install -f # Bağımlılıkları düzeltmek için

Git Kurulumu

Git, projelerinizin sürüm kontrolünü sağlamak için vazgeçilmez bir araçtır. Geliştirme sürecinizde kod değişikliklerini takip etmek, farklı sürümler arasında geçiş yapmak ve ekip arkadaşlarınızla işbirliği yapmak için Git’i kullanmalısınız.

Git’i kurmak için:

sudo apt install git -y

Kurulumu doğrulayın:

git --version

Ardından, Git’i adınız ve e-posta adresinizle yapılandırın:

git config --global user.name "Adınız Soyadınız"
git config --global user.email "eposta@adresiniz.com"

Sonuç

Bu makale boyunca, Ubuntu 16.04 sisteminizde Python 3’ün daha güncel bir sürümünü (örneğin Python 3.8) nasıl kuracağınızı ve yerel bir programlama ortamını nasıl yapılandıracağınızı detaylı bir şekilde öğrendiniz. Sisteminizi güncelledik, Python 3.8’i deadsnakes PPA aracılığıyla (veya alternatif olarak kaynak koddan) kurduk, PIP paket yöneticisini yapılandırdık ve projelerinizi izole etmek için sanal ortamların nasıl kullanılacağını gösterdik. Artık Ubuntu 16.04 üzerinde modern Python 3 projeleri geliştirmek için eksiksiz ve stabil bir ortama sahipsiniz.

Unutmayın ki Ubuntu 16.04, eski bir LTS sürümü olup, güvenlik güncellemeleri ve yeni yazılım desteği açısından sınırlıdır. Mümkünse, daha yeni bir Ubuntu sürümüne (örneğin Ubuntu 20.04 LTS veya 22.04 LTS) yükseltmeyi düşünmeniz, daha güncel Python sürümlerine ve daha geniş bir yazılım desteğine erişmenizi sağlayacaktır. Ancak bu rehber, mevcut Ubuntu 16.04 sisteminizde Python 3 geliştirme ortamınızı kurmanız için tüm gerekli adımları sunmaktadır. Artık Python öğrenmeye, projeler geliştirmeye ve Python topluluğuna katkıda bulunmaya hazırsınız. Başarılar dileriz!

Ubuntu 16.04 Üzerinde Python 3 Kurulumu ve Yerel Programlama Ortamının Yapılandırılması